[CALLISTRATUS libro quarto de cognitionibus. ] §22.5.3.prTestium fides diligenter examinanda est.
[カリストラトゥス著、『認知手続について』第4巻] 証人の信頼性は入念に吟味されねばならない。
Ideoque in persona eorum exploranda erunt in primis condicio cuiusque, utrum quis decurio an plebeius sit: et an honestae et inculpatae uitae an uero notatus quis et reprehensibilis: an locupletes uel egens sit, ut lucri causa quid facile admittat: uel an inimicus ei sit, aduersus quem testimonium fert, uel amicus ei sit, pro quo testimonium dat.
それゆえ、彼らの人物像において、とりわけ各人の身分、すなわち市参事会員であるか平民であるかが探求されねばならない。 また、名誉あり非難されるところのない生き方をしているか、あるいは不名誉の刻印を押され非難されるべき者であるか、富裕であるか貧困であって利得のために容易に[不法行為を]受け入れるような者であるか、あるいは自分がそれに対して証言する相手の敵であるか、あるいは自分がそのために証言する相手の味方であるかが探求されねばならない。
nam si careat suspicione testimonium uel propter personam a qua fertur (quod honesta sit) uel propter causam (quod neque lucri neque gratiae neque inimicitiae causa fit), admittendus est.
なぜなら、もし証言が、それがなされる人物(その人が高潔であること)によって、あるいはその原因(利得のためでも好意のためでも敵意のためでもないこと)によって、嫌疑を免れているならば、[その証人は]受け入れられるべきだからである。
§22.5.3.1Ideoque diuus Hadrianus Uibio Uaro legato prouinciae Ciliciae rescripsit eum qui iudicat magis posse scire, quanta fides habenda sit testibus.
それゆえ、神君ハドリアヌスは、キリキア属州総督ウィビウス・ウァルスに、裁判をする者のほうが、証人にどれほどの信頼が置かれるべきかをより良く知ることができる、と勅答した。
uerba epistulae haec sunt: 'Tu magis scire potes, quanta fides habenda sit testibus, qui et cuius dignitatis et cuius existimationis sint, et qui simpliciter uisi sint dicere utrum unum eundemque meditatum sermonem attulerint an ad ea quae interrogaauerat ex tempore uerisimilia responderint'.
その書簡の文言は次の通りである。 「証人にどれほどの信頼が置かれるべきか、彼らが誰であり、どのような社会的地位であり、どのような評判の者であるか、また、率直に語っているように見えた者が、あらかじめ準備された同一の陳述を携えてきたのか、それとも質問されたことに対してその場で真実らしい回答をしたのかについては、あなたのほうがより良く知ることができる。
§22.5.3.2Eiusdem quoque principis exstat rescriptum ad Ualerium Uerum de excutienda fide testium in haec uerba: 'Quae argumenta ad quem modum probandaque cuique rei sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest.
」同皇帝の、証人の信頼性を徹底的に吟味することに関するウァレリウス・ウェルス宛ての勅答もまた、次のような文言で存在する。 「いかなる証拠が、どのような方法で、それぞれの事実に立証として十分であるかは、何ら特定の不変の方法で十分に定義することはできない。
sicut non semper, ita saepe sine publicis monumentis cuiusque rei ueritas deprehenditur.
常にではないにしても、しばしば公の記録なしに各々の事実の真実が明らかになることがある。
alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias ueluti consentiens fama confirmat rei de qua quaeritur fidem.
ある時は証人の数、ある時は社会的地位と権威、またある時は一致した噂のようなものが、審理されている事実の信頼性を確証する。
hoc ergo solum tibi rescribere possum summatim non utique ad unam probationis speciem cognitionem statim alligari debere, sed ex sententia animi tui te aestimare oportere, quid aut credas aut parum probatum tibi opinaris'.
したがって、私があなたに要約して勅答できるのは、このことだけである。 すなわち、認知手続は必ずしもただ一つの立証の形式にただちに縛られるべきではなく、あなたの心(良心)の判断に基づいて、あなた自身が、何を信じるべきか、あるいは自分にとって立証が不十分であるとみなすかを判断せねばならないということである。
§22.5.3.3Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus non testimoniis crediturum.
」同じく神君ハドリアヌスは、マケドニアのプロコンスルであるユニウス・ルフィヌスに、書面による証言ではなく証人[そのもの]を信じるつもりであると勅答した。
uerba epistulae ad hanc partem pertinentia haec sunt: 'Quod crimina obiecerit apud me Alexander Apro et quia non probabat nec testes producebat, sed testimoniis uti uolebat, quibus apud me locus non est (nam ipsos interrogare soleo), quem remissi ad prouinciae praesidem, ut is de fide testium quaereret et nisi implesset quod intenderat, relegaretur'.
この箇所に関する書簡の文言は以下の通りである。 「アレクサンデルがアペルに対して私の前で告発を提起したこと、そして彼がそれを立証せず、証人も出頭させず、私の前では認められない(というのも、私は彼ら自身を尋問する習慣があるからである)書面による証言を用いようとしたことについて、私は彼を属州総督のもとへ送り返し、総督が証人の信頼性について審理し、もし彼が主張したことを立証しなかった場合には流刑に処されるようにした。
§22.5.3.4Gabinio quoque Maximo idem princeps in haec uerba rescripsit: 'Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimonium nunc recitari solent: tecum ergo delibera, ut, si retinere eos uelis, des eis 'impendia'.
」ガビニウス・マクシムスに対しても、同皇帝は次の文言で勅答した。 「出頭している証人の権威と、現在朗読される慣行となっている書面による証言のそれとは異なる。 それゆえ、もし彼らを留め置きたいならば、彼らに『旅費』を給付すべきかどうか、自身で熟慮しなさい。
§22.5.3.5Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in rerum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteue eius liberauerit, quiue impuberes erunt, quique iudicio publico damnatus erit qui eorum in integrum restitutus non est, quiue in uinculis custodiaue publica erit, quiue ad bestias ut depugnaret se locauerit, quaeue palam quaestum faciet feceritue, quiue ob testimonium dicendum uel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus uel conuictus erit.
」暴力に関するユリウス法においては、この法律のもとで事実についての証言をすることが許されない者として、以下のような者が規定されている。 すなわち、その者自身またはその親が[奴隷から]解放した者、未成年者、公的な裁判で有罪判決を受け原状回復がなされていない者、投獄されている者または公的な監視下にある者、野獣と戦うために自らを契約した者、公然と売春を営んでいるか営んだことのある女性、証言をするためまたはしないために金銭を受け取ったと判断され、あるいは有罪判決を受けた者である。
nam quidam propter reuerentiam personarum, quidam propter lubricum consilii sui, alii uero propter notam et infamiam uitae suae admittendi non sunt ad testimonii fidem.
なぜなら、ある者はその人物に対する敬意のために、ある者は自らの判断の不安定さのために、また他の者はその生涯の不名誉や悪評のために、証言の信頼性を与えられるべきではないからである。
§22.5.3.6Testes non temere euocandi sunt per longum iter et multo minus milites auocandi sunt a signis uel muneribus perhibendi testimonii causa, idque diuus Hadrianus rescripsit.
証人は、長旅をさせて無闇に召喚されるべきではなく、兵士は証言をするという理由で軍旗や任務から引き離されるべきでははるかにない。 このことを神君ハドリアヌスは勅答した。
sed et diui fratres rescripserunt: 'Quod ad testes euocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'.
しかし、神君たる共同皇帝たちも次のように勅答している。 「証人の召喚に関する限り、自分が裁判を行うその属州においてどのような慣行があったかを探求することは、裁判を行う者の入念さに属する。
Nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gratia plerosque euocatos, non esse dubitandum, quin euocandi sint, quos necessarios in ipsa cognitione deprehenderit qui iudicat.
」なぜなら、もし証言のために多くの者がしばしば他の都市へ召喚されていたことが証明されるならば、裁判をする者が、その認知手続において必要であると認めた人々を召喚すべきであることに疑いはないからである。