[ULPIANUS libro secundo de officio consulis.
[ウルピアーヌス『執政官の職務について』第2巻。
] §22.3.14.prCirca eum, qui se ex libertinitate ingenuum dicat, referendum est, quis actoris partibus fungatur.
] 解放奴隷の身分から自由人生まれであると自ら主張する者に関して、誰が原告の役割を果たすべきかが問題となる。
et si quidem in possessionem libertinitatis fuit, sine dubio ipsum oportebit ingenuitatis causam agere docereque se ingenuum esse: sin uero in possessione ingenuitatis sit et libertinus esse dicatur, scilicet eius qui ei controuersiam mouet, hoc probare debet qui eum dicit libertum suum: quid enim interest, seruum suum quis an libertum contendat? si quis autem fiducia ingenuitatis suae ultro in se suscipiat probationes ad hoc, ut sententiam ferat pro ingenuitate facientem, hoc est, ingenuum se esse ut pronuntietur, an obtemperare debeat, tractari potest.
そして、もし彼が解放奴隷としての占有状態にあったのであれば、疑いなく彼自身が自由人生まれにかかわる訴えを提起し、自分が自由人生まれであることを証明しなければならない。 しかし、もし彼が自由人生まれとしての占有状態にあり、かつ解放奴隷であると主張されているならば(もちろん、彼に対して争いを提起する者の解放奴隷であるということであるが)、彼を自分の解放奴隷であると主張する者が、このことを証明しなければならない。 というのも、ある人が自分の奴隷であると主張するのか、それとも解放奴隷であると主張するのかに、何の違いがあろうか。 しかし、もし誰かが自分の自由人生まれを確信して、自由人生まれに有利な判決が下されるように、すなわち、自分が自由人生まれであると宣告されるようにと、自ら進んで立証責任を引き受ける場合、これに応じるべきかどうかが議論されうる。
et non ab re esse opinor morem ei geri probandi se ingenuum et sententiam secundum se dandam, cum nulla captio intercedat iuris.
そして、法律上の不利益が生じない以上、彼が自分が自由人生まれであることを立証したいという意向に沿うこと、および彼に有利な判決が下されることは、的外れではないと私は考える。