Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §22.1.3.pr-22.1.3.4

遺言信託の履行遅滞と果実および利息の返還責任

3163 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言信託における相続人の履行遅滞と、それに伴う果実や利息の返還責任について、訴訟中および判決前後の期間区分、あるいは遺贈財産の性質(特定の土地や加工金銀など)に応じた法的判断を示す。

[IDEM libro uicesimo quaestionum. ] §22.1.3.prIn fideicommissi persecutione, cum post iudicis sententiam moram fecisset heres, iussit imperator Marcus Antoninus, intermisso legitimo tempore quod condemnatis praestatur ut usque ad sententiam commoda fideicommissarius accipiat, quod decretum ita accipi oportet, si ante iudicis sententiam mora non interuenit: tametsi non facile euenire possit, ut mora non praecedente perueniatur ad iudicem: sed puta legis Falcidiae rationem interuenisse.
[同著者(パピニアヌス)著『疑義集』第20巻] 遺言信託の追及において、相続人が裁判官の判決後に遅滞に陥ったとき、皇帝マルクス・アントニヌスは、敗訴者に与えられる法定の期間を除外した上で、信託受益者が判決に及ぶまでの便益を受け取るよう命じた。 この勅令は、裁判官の判決前に遅滞が生じていなかった場合にのみ、そのように理解されるべきである。 もっとも、遅滞が先行することなしに裁判に立ち至ることは容易には起こり得ないが、たとえばファルキディア法の計算が介在した場合などを想定せよ。
ceterum si ante, quam ad iudicem perueniretur, in mora heres fuit, exinde fructuum praestandorum necessitate adstrictus qua tandem ratione, quoniam et sententia uictus est, legitimi temporis spatio fructibus liberabitur, cum ea temporis intercapedo iudicato dilationem dare, non lucrum adferre debeat?
しかし、もし裁判に至る前に、相続人が遅滞に陥っていたならば、それ以降は果実を提供する義務に拘束されているのであるから、彼が判決によって敗訴したにもかかわらず、一体いかなる理由によって、法定の猶予期間において果実の返還を免除されるというのだろうか。 なぜなら、その期間の猶予は、敗訴者に履行の猶予を与えるべきものであって、利益をもたらすべきではないからである。
§22.1.3.1In his quoque iudiciis, quae non sunt arbitraria nec bonae fidei, post litem contestatam actori causa praestanda est in eum diem, quo sententia dicitur: certe post rem iudicatam tempus a fructibus dependendis immune est.
裁量的でもなく善意のものでもない訴訟においても、訴訟係属の後は、判決が言い渡される日までの利益が原告に提供されなければならない。 確かに、判決が下された後の期間は、果実の支払いを免除される。
§22.1.3.2Nonnumquam euenit, ut, quamquam fructus hereditatis aut pecuniae usura nominatim relicta non sit, nihilo minus debeatur.
遺産の果実や金銭の利息が明示的に遺されていないにもかかわらず、それらが支払われるべきであるということは、時には起こる。
ut puta si quis rogetur post mortem suam quidquid ex bonis supererit Titio restituere: ut enim ea quae fide bona deminuta sunt in causa fideicommissi non deprehenduntur, si pro modo ceterorum quoque bonorum deminuantur, ita quod ex fructibus supererit iure uoluntatis restitui oportebit.
たとえば、ある人が自分の死後に財産の残余をティティウスに返還するよう求められた場合である。 なぜなら、善意によって減少させられたものは、他の財産の割合に応じて減少させられたのであれば、信託の件において追求されないのと同様に、果実から生じた残余についても、遺言者の意思に基づき、返還されなければならないからである。
§22.1.3.3Cum Pollidius a propinqua sua heres institutus rogatus fuisset filiae mulieris, quidquid ex bonis eius ad se peruenisset, cum certam aetatem puella complesset, restituere, idque sibi mater ideo placuisse testamento comprehendisset, ne filiae tutoribus, sed potius necessitudini res committerentur, eundemque Pollidium fundum retinere iussisset: praefectis praetorii suasi fructus, qui bona fide a Pollidio ex bonis defunctae percepti essent, restitui debere, siue quod fundum ei tantum praelegauerat siue quod lubrico tutelae fideicommissi remedium mater praetulerat.
ポッリディウスが、その親族である女性から相続人に指定され、その女性の娘が一定の年齢に達した時に、被相続人の財産から自分に帰属したすべてのものをその娘に返還するよう求められており、かつ、母親が遺言の中に、そうすることを自分が望んだのは、娘の後見人たちではなく、むしろ親族に財産を委ねるためであると記載し、さらに、同じポッリディウスに特定の土地を留保するよう命じていたとき、私は近衛長官たちに対し、ポッリディウスが亡き女性の財産から善意で収取した果実も返還されるべきであると勧告した。 それは、彼女が彼に対して土地のみを先取り遺贈していたからであれ、あるいは、母親が後見制度の不確実さに対して、信託という救済策を選好していたからであれ。
§22.1.3.4Si auro uel argento facto per fideicommissum relicto mora interuenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet.
加工された金または銀が遺言信託によって遺され、それについて遅滞が生じた場合、利息の評価がなされるべきかどうかが、しばしば議論される。
plane si materiam istam ideo relinquit, ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa soluerentur aut alimenta praestarentur, non oportere frustrationem impunitam esse responderi oportet: quod si forte ideo relinquit, ut his uasis uteretur, non sine rubore desiderabuntur usurae ideoque non exigentur.
明らかに、もし遺言者が、その素材を売却し、換金された金銭によって信託が履行されるか、あるいは扶養料が提供されるためにそれを遺したのであれば、その遅延が不問に付されるべきではないと回答されるべきである。 しかし、もし仮に、これらの器を使用するためにそれを遺したのであれば、利息を請求することは羞恥を伴うものであり、したがって請求されない。

語釈・文法注

  1. §22.1.3.printermisso legitimo tempore — 奪格独立句。ここでは「(敗訴者に与えられる)法定の履行猶予期間を計算から除外して/控除して」という意味で機能している。
  2. §22.1.3.prcum ea temporis intercapedo iudicato dilationem dare, non lucrum adferre debeat? — 接続詞 `cum` は理由(〜であるから)を導き、接続法 `debeat` を伴う。名詞的に用いられている `iudicato` は「判決を受けた者、敗訴した被告」を指す与格であり、利害の与格として解釈される。
  3. §22.1.3.2ut enim ea quae fide bona deminuta sunt... si pro modo ceterorum quoque bonorum deminuantur, ita... — `ut... ita...` の相関構造。「善意によって(fide bona、様態の奪格)減少させられたもの」の扱いを前半に置き、それと同様の論理が後半の「果実の残余」の返還義務にも適用されることを示す。
  4. §22.1.3.3lubrico tutelae — 形容詞中性名詞化 `lubricum`(滑りやすさ、不確かさ)に、定義の属格としての `tutelae` がかかっており、「後見制度の不確実さ」を表現している。
  5. §22.1.3.4non sine rubore — 二重否定による緩叙法(litotes)。「羞恥なしではなく」、すなわち「見苦しく/不適当な形で」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §22.1.3.pr-22.1.3.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:22.1.3.pr-22.1.3.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。