[IDEM libro uicesimo quaestionum. ] §22.1.3.prIn fideicommissi persecutione, cum post iudicis sententiam moram fecisset heres, iussit imperator Marcus Antoninus, intermisso legitimo tempore quod condemnatis praestatur ut usque ad sententiam commoda fideicommissarius accipiat, quod decretum ita accipi oportet, si ante iudicis sententiam mora non interuenit: tametsi non facile euenire possit, ut mora non praecedente perueniatur ad iudicem: sed puta legis Falcidiae rationem interuenisse.
[同著者(パピニアヌス)著『疑義集』第20巻] 遺言信託の追及において、相続人が裁判官の判決後に遅滞に陥ったとき、皇帝マルクス・アントニヌスは、敗訴者に与えられる法定の期間を除外した上で、信託受益者が判決に及ぶまでの便益を受け取るよう命じた。 この勅令は、裁判官の判決前に遅滞が生じていなかった場合にのみ、そのように理解されるべきである。 もっとも、遅滞が先行することなしに裁判に立ち至ることは容易には起こり得ないが、たとえばファルキディア法の計算が介在した場合などを想定せよ。
ceterum si ante, quam ad iudicem perueniretur, in mora heres fuit, exinde fructuum praestandorum necessitate adstrictus qua tandem ratione, quoniam et sententia uictus est, legitimi temporis spatio fructibus liberabitur, cum ea temporis intercapedo iudicato dilationem dare, non lucrum adferre debeat?
しかし、もし裁判に至る前に、相続人が遅滞に陥っていたならば、それ以降は果実を提供する義務に拘束されているのであるから、彼が判決によって敗訴したにもかかわらず、一体いかなる理由によって、法定の猶予期間において果実の返還を免除されるというのだろうか。 なぜなら、その期間の猶予は、敗訴者に履行の猶予を与えるべきものであって、利益をもたらすべきではないからである。
§22.1.3.1In his quoque iudiciis, quae non sunt arbitraria nec bonae fidei, post litem contestatam actori causa praestanda est in eum diem, quo sententia dicitur: certe post rem iudicatam tempus a fructibus dependendis immune est.
裁量的でもなく善意のものでもない訴訟においても、訴訟係属の後は、判決が言い渡される日までの利益が原告に提供されなければならない。 確かに、判決が下された後の期間は、果実の支払いを免除される。
§22.1.3.2Nonnumquam euenit, ut, quamquam fructus hereditatis aut pecuniae usura nominatim relicta non sit, nihilo minus debeatur.
遺産の果実や金銭の利息が明示的に遺されていないにもかかわらず、それらが支払われるべきであるということは、時には起こる。
ut puta si quis rogetur post mortem suam quidquid ex bonis supererit Titio restituere: ut enim ea quae fide bona deminuta sunt in causa fideicommissi non deprehenduntur, si pro modo ceterorum quoque bonorum deminuantur, ita quod ex fructibus supererit iure uoluntatis restitui oportebit.
たとえば、ある人が自分の死後に財産の残余をティティウスに返還するよう求められた場合である。 なぜなら、善意によって減少させられたものは、他の財産の割合に応じて減少させられたのであれば、信託の件において追求されないのと同様に、果実から生じた残余についても、遺言者の意思に基づき、返還されなければならないからである。
§22.1.3.3Cum Pollidius a propinqua sua heres institutus rogatus fuisset filiae mulieris, quidquid ex bonis eius ad se peruenisset, cum certam aetatem puella complesset, restituere, idque sibi mater ideo placuisse testamento comprehendisset, ne filiae tutoribus, sed potius necessitudini res committerentur, eundemque Pollidium fundum retinere iussisset: praefectis praetorii suasi fructus, qui bona fide a Pollidio ex bonis defunctae percepti essent, restitui debere, siue quod fundum ei tantum praelegauerat siue quod lubrico tutelae fideicommissi remedium mater praetulerat.
ポッリディウスが、その親族である女性から相続人に指定され、その女性の娘が一定の年齢に達した時に、被相続人の財産から自分に帰属したすべてのものをその娘に返還するよう求められており、かつ、母親が遺言の中に、そうすることを自分が望んだのは、娘の後見人たちではなく、むしろ親族に財産を委ねるためであると記載し、さらに、同じポッリディウスに特定の土地を留保するよう命じていたとき、私は近衛長官たちに対し、ポッリディウスが亡き女性の財産から善意で収取した果実も返還されるべきであると勧告した。 それは、彼女が彼に対して土地のみを先取り遺贈していたからであれ、あるいは、母親が後見制度の不確実さに対して、信託という救済策を選好していたからであれ。
§22.1.3.4Si auro uel argento facto per fideicommissum relicto mora interuenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet.
加工された金または銀が遺言信託によって遺され、それについて遅滞が生じた場合、利息の評価がなされるべきかどうかが、しばしば議論される。
plane si materiam istam ideo relinquit, ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa soluerentur aut alimenta praestarentur, non oportere frustrationem impunitam esse responderi oportet: quod si forte ideo relinquit, ut his uasis uteretur, non sine rubore desiderabuntur usurae ideoque non exigentur.
明らかに、もし遺言者が、その素材を売却し、換金された金銭によって信託が履行されるか、あるいは扶養料が提供されるためにそれを遺したのであれば、その遅延が不問に付されるべきではないと回答されるべきである。 しかし、もし仮に、これらの器を使用するためにそれを遺したのであれば、利息を請求することは羞恥を伴うものであり、したがって請求されない。