Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §21.1.65.pr-21.1.65.2

奴隷の精神的欠陥と重い病および新参と古参の区別

3081 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷の精神的欠陥の具体例と、「重い病」の定義、および「新参奴隷」と「古参奴隷」を区別するための基準について論じている。

[UENULEIUS libro quinto actionum.
[ウェヌレイウス『訴権論』第5巻より。
] §21.1.65.prAnimi potius quam corporis uitium est, ueluti si ludos adsidue uelit spectare aut tabulas pictas studiose intueatur, siue etiam mendax aut similibus uitiis teneatur.
] (それは)身体の欠陥というよりはむしろ精神の欠陥である。 たとえば、もし絶えず見世物を見たがったり、あるいは絵画を熱心に眺めたりする場合、あるいはまた、嘘つきであったり同様の欠陥に囚われている場合がこれにあたる。
§21.1.65.1Quotiens morbus sonticus nominatur, eum significari Cassius ait, qui noceat: nocere autem intellegi, qui perpetuus est, non qui tempore finiatur: sed morbum sonticum eum uideri, qui inciderit in hominem postquam is natus sit: sontes enim nocentes dici.
カッシウスは、重い病と言及されるときはいつでも、害を及ぼす病気が意味されていると言う。 そして、害を及ぼすとは、一時的なものではなく、永続的な病気であると理解されると言う。 しかし、重い病とは、人が生まれた後にその人に生じたものであると思われる。 なぜなら、有害な(sontes)とは、害を及ぼす(nocentes)と言われているからである。
§21.1.65.2Seruus tam ueterator quam nouicius dici potest.
奴隷は、新参(奴隷)とも古参(奴隷)とも言われうる。
sed ueteratorem non spatio seruiendi, sed genere et causa aestimandum Caelius ait: nam quicumque ex uenalicio nouiciorum emptus alicui ministerio praepositus sit, statim eum ueteratorum numero esse: nouicium autem non tirocinio animi, sed condicione seruitutis intellegi.
しかしケリウスは、古参奴隷は奴隷として仕えた期間によってではなく、その種類と原因によって評価されるべきであると言う。 なぜなら、新参奴隷の売場から購入され、何らかの職務に配置された者は誰でも、直ちに古参奴隷の数に入るとされるからである。 他方、新参奴隷とは、精神の未熟さによってではなく、奴隷状態の条件によって理解される。
nec ad rem pertinere, Latine sciat nec ne: nam ob id ueteratorem esse, si liberalibus studiis eruditus sit.
そして、ラテン語を知っているか否かは重要ではない。 なぜなら、もし自由学芸を教え込まれているならば、そのことによって古参奴隷となるからである。

語釈・文法注

  1. 65prAnimi potius quam corporis uitium est — 主語の省略。この文には明示的な主語がなく、直前の断片で議論されている「奴隷の欠陥(uitium)」またはその具体例が主語として了解される。
  2. 65.1sontes enim nocentes dici — 語源的説明。sonticus の語根である sons(有害な、有罪の)が nocens(害を及ぼす)と同義であるという Cassius の主張を、対格不定詞構文(dici)で表している。
  3. 65.2ueteratorem non spatio seruiendi, sed genere et causa aestimandum — 動名詞と省略。`seruiendi` は動名詞 `seruire` の属格で、`spatio`(期間)を修飾する。また、`aestimandum` の後には `esse` が省略されており、`Caelius ait` に支配される対格不定詞構文(動形容詞による当為・必要)を形成している。
  4. 65.2nam ob id ueteratorem esse, si liberalibus studiis eruditus sit — 条件節を伴う対格不定詞構文。`ueteratorem esse`(古参奴隷であること)の意味上の主語は、直前の `quicumque` 以下の文脈から「その奴隷」が補われる。`ob id`(そのことによって)は、続く条件節 `si liberalibus studiis eruditus sit`(もし自由学芸を教え込まれているならば)の内容を先取りしている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §21.1.65.pr-21.1.65.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:21.1.65.pr-21.1.65.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。