[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ] §21.1.25.prAediles etiam hoc praestare emptorem uolunt, si in aliquo deterior factus sit seruus, sed ita demum, si post uenditionem traditionemque factus sit: ceterum si ante fuit, non pertinet ad hoc iudicium quod ante factum est.
[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium.] 按察官たちはまた、奴隷が何らかの点で劣化させられた場合、買主がこのことについても責任を負うことを望んでいる。 ただし、それが売却および引渡しの後に生じた場合に限る。 しかし、もしそれ以前にそうであったなら、以前になされたことはこの訴訟には関係しない。
§21.1.25.1Siue ergo ipse deteriorem eum fecit siue familia eius siue procurator, tenebit actio.
したがって、彼自身が彼を劣化させたのであれ、彼の家族たちであれ、あるいは管理人がそうしたのであれ、訴訟は成立する。
§21.1.25.2Familiae appellatione omnes qui in seruitio sunt continentur, etiam liberi homines, qui ei bona fide seruiunt, uel alieni: accipe eos quoque qui in potestate eius sunt.
「家族」という名称には、奉公しているすべての者、さらには善意で彼に奉公している自由人や、他人の奴隷も含まれる。 彼の権力下にある人々もまたそこに含まれると解しなさい。
§21.1.25.3Procuratoris fit mentio in hac actione: sed Neratius procuratorem hic eum accipiendum ait, non quemlibet, sed cui uniuersa negotia aut id ipsum, propter quod deterius factum sit, mandatum est.
この訴訟において「管理人」への言及がなされている。 しかしネラーティウスは、ここで受け入れられるべき管理人は誰でもよいわけではなく、全般的な業務、あるいは奴隷が劣化する原因となったその特定の事柄を委任されている者であると言う。
§21.1.25.4Pedius ait aequum fuisse id dumtaxat imputari emptori ex facto procuratoris et familiae, quod non fuit passurus seruus nisi uenisset: quod autem passurus erat etiam, si non uenisset, in eo concedi emptori serui sui noxae deditionem et ex eo, inquit, quod procurator commisit, solum actionum praestandarun necessitatem ei iniungi.
ペディウスは、管理人および家族の行為から買主に帰せられるのは、奴隷が売却されなかったならば被らなかったであろうことだけに限定されるのが公平であったと言う。 これに対し、売却されなかったとしても被ったであろうことについては、買主に彼自身の奴隷の加害物引渡を認めるべきであり、また管理人が犯したことからは、訴権を譲渡する義務だけが買主に課される、と彼は言う。
§21.1.25.5Quid ergo, si culpa, non etiam dolo emptoris seruus deterior factus sit? aeque condemnabitur.
では、買主の故意だけでなく、過失によって奴隷が劣化させられた場合はどうか。 同様に敗訴とされるであろう。
§21.1.25.6Hoc autem, quod deterior factus est seruus, non solum ad corpus, sed etiam ad animi uitia referendun est, ut puta si imitatione conseruorum apud emptorem talis factus est, aleator forte uel uinarius uel erro euasit.
ところで、奴隷が劣化させられたというこのことは、身体だけでなく精神の欠陥についても言及されるべきである。 例えば、買主のもとで同僚の奴隷たちを模倣することによってそのようになり、たまたま賭博打ち、あるいは酒浸り、あるいは逃亡癖のある者になった場合である。
§21.1.25.7Sed notandum est, quod non permittitur emptori ex huiusmodi causis noxae dedere seruum suum: nec enim factum seruorum suorum itemque procuratoris praestat.
しかし、このような原因から買主が自身の奴隷を加害物引渡することは許されないということに注意すべきである。 なぜなら、彼は自身の奴隷たちや同様に管理人の行為を保証しているのではないからである。
§21.1.25.8Item sciendum est haec omnia, quae exprimuntur edicto aedilium, praestare eum debere, si ante iudicium acceptum facta sint: idcirco enim necesse habuisse ea enumerari, ut, si quid eorum ante litem contestatam contigisset, praestaretur.
同様に、按察官告示に示されているこれらすべてのことは、訴訟の受理より前に生じた場合、彼が責任を負うべきであることを知っておくべきである。 それらが列挙される必要があったのは、まさに、それらのいずれかが訴訟係属の前に生じた場合に、補償されるようにするためであった。
ceterum post iudicium acceptum tota causa ad hominem restituendum in iudicio uersatur, et tam fructus ueniunt quam id quo deterior factus est ceteraque ueniunt: iudici enim statim atque iudex factus est omnium rerum officium incumbit, quaecumque in iudicio uersantur: ea autem quae ante iudicium contingunt non ualde ad eum pertinent, nisi fuerint ei nominatim iniuncta.
しかし、訴訟の受理の後は、全件が奴隷の返還に関して裁判において扱われ、果実も、劣化させられた分も、その他のこともすべて考慮される。 なぜなら、裁判官には、裁判官に任命されるやいなや、裁判において扱われるすべての事柄についての職務が課されるからである。 これに対し、訴訟の前に生じる事柄は、彼に特に命じられていない限り、彼に深く関係することはない。
§21.1.25.9Praeterea in edicto adicitur sic: 'et quanta pecunia pro eo homine soluta accessionisue nomine data erit, non reddetur: cuiusue pecuniae quis eo nomine obligatus erit, non liberabitur'.
さらに、告示には次のように付け加えられている。 「また、その人間のために支払われた、あるいは従属物の名目で与えられた金銭は返還されないものとし、あるいは誰かがその名目で義務を負っている金銭から解放されないものとする」。
§21.1.25.10Ordine fecerunt aediles, ut ante uenditori emptor ea omnia, quae supra scripta sunt, praestet, sic deinde pretium consequatur.
按察官たちは、買主がまず売主に上に書かれたすべてのことを提供し、その上で初めて代金を得るように、順序正しく定めたのである。