[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ] §21.1.25.prAediles etiam hoc praestare emptorem uolunt, si in aliquo deterior factus sit seruus, sed ita demum, si post uenditionem traditionemque factus sit: ceterum si ante fuit, non pertinet ad hoc iudicium quod ante factum est.
[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium.] 안찰관들은 또한 노예가 어떤 점으로든 더 나빠진 경우 매수인이 이 점에 대해서도 책임을 질 것을 원한다. 다만 그것이 매매 및 인도 후에 그렇게 된 경우에 한한다. 그러나 만일 그 전에 그러했다면, 그 전에 일어난 일은 이 소송에 관계되지 않는다.
§21.1.25.1Siue ergo ipse deteriorem eum fecit siue familia eius siue procurator, tenebit actio.
따라서 그 자신이 그를 더 나쁘게 만들었든, 그의 가족들이든, 혹은 대리인이든, 소송은 성립할 것이다.
§21.1.25.2Familiae appellatione omnes qui in seruitio sunt continentur, etiam liberi homines, qui ei bona fide seruiunt, uel alieni: accipe eos quoque qui in potestate eius sunt.
"가족"이라는 명칭에는 복무하고 있는 모든 자들이 포함되며, 선의로 그에게 복무하는 자유인이나 타인의 노예도 포함된다. 그의 권력 하에 있는 자들 역시 포함된다고 이해하라.
§21.1.25.3Procuratoris fit mentio in hac actione: sed Neratius procuratorem hic eum accipiendum ait, non quemlibet, sed cui uniuersa negotia aut id ipsum, propter quod deterius factum sit, mandatum est.
이 소송에서 "대리인"에 대한 언급이 이루어진다. 그러나 네라티우스는 여기서 인정되어야 할 대리인은 아무나가 아니라, 전반적인 업무 또는 그것으로 인해 더 나빠진 바로 그 특정한 일이 위임된 자라고 말한다.
§21.1.25.4Pedius ait aequum fuisse id dumtaxat imputari emptori ex facto procuratoris et familiae, quod non fuit passurus seruus nisi uenisset: quod autem passurus erat etiam, si non uenisset, in eo concedi emptori serui sui noxae deditionem et ex eo, inquit, quod procurator commisit, solum actionum praestandarun necessitatem ei iniungi.
페디우스는 대리인과 가족의 행위로부터 매수인에게 돌려지는 것은, 노예가 매각되지 않았더라면 겪지 않았을 일에만 국한되는 것이 공평했다고 말한다. 반면, 매각되지 않았더라도 겪었을 일에 대해서는 매수인에게 자신의 노예에 대한 가해물 인도가 허용되어야 하며, 대리인이 저지른 일로부터는 오직 소권을 양도할 의무만이 그에게 부과된다고 그는 말한다.
§21.1.25.5Quid ergo, si culpa, non etiam dolo emptoris seruus deterior factus sit? aeque condemnabitur.
그렇다면 매수인의 고의뿐만 아니라 과실로 인해 노예가 더 나빠진 경우는 어떠한가? 마찬가지로 패소 판결을 받을 것이다.
§21.1.25.6Hoc autem, quod deterior factus est seruus, non solum ad corpus, sed etiam ad animi uitia referendun est, ut puta si imitatione conseruorum apud emptorem talis factus est, aleator forte uel uinarius uel erro euasit.
한편, 노예가 더 나빠졌다는 이 사실은 신체뿐만 아니라 정신의 결함에 대해서도 언급되어야 한다. 예를 들어 매수인 집에서 동료 노예들을 모방함으로써 그렇게 되어, 우연히 도박꾼이나 술꾼, 혹은 도망꾼이 된 경우이다.
§21.1.25.7Sed notandum est, quod non permittitur emptori ex huiusmodi causis noxae dedere seruum suum: nec enim factum seruorum suorum itemque procuratoris praestat.
그러나 이러한 사유로 매수인이 자신의 노예를 가해물로 인도하는 것은 허용되지 않는다는 점에 유의해야 한다. 왜냐하면 그는 자신의 노예들의 행위와 마찬가지로 대리인의 행위를 보증하는 것은 아니기 때문이다.
§21.1.25.8Item sciendum est haec omnia, quae exprimuntur edicto aedilium, praestare eum debere, si ante iudicium acceptum facta sint: idcirco enim necesse habuisse ea enumerari, ut, si quid eorum ante litem contestatam contigisset, praestaretur.
마찬가지로, 안찰관 고시에 명시된 이 모든 것은 소송 수리 전에 발생한 경우 그가 책임을 져야 함을 알아야 한다. 그것들이 열거될 필요가 있었던 것은 바로, 그것들 중 하나라도 소송계속 전에 발생했다면 보상되도록 하기 위함이었다.
ceterum post iudicium acceptum tota causa ad hominem restituendum in iudicio uersatur, et tam fructus ueniunt quam id quo deterior factus est ceteraque ueniunt: iudici enim statim atque iudex factus est omnium rerum officium incumbit, quaecumque in iudicio uersantur: ea autem quae ante iudicium contingunt non ualde ad eum pertinent, nisi fuerint ei nominatim iniuncta.
그러나 소송 수리 후에는 재판에서 전체 사건이 노예의 반환에 관한 것이 되며, 과실뿐만 아니라 그가 더 나빠진 부분과 다른 모든 것도 포함된다. 왜냐하면 판사에게는 판사로 임명되자마자 재판에서 다루어지는 모든 일에 대한 직무가 부과되기 때문이다. 반면 소송 전에 발생하는 일들은 특별히 그에게 위임되지 않는 한 그와 크게 관계가 없다.
§21.1.25.9Praeterea in edicto adicitur sic: 'et quanta pecunia pro eo homine soluta accessionisue nomine data erit, non reddetur: cuiusue pecuniae quis eo nomine obligatus erit, non liberabitur'. §21.1.25.10Ordine fecerunt aediles, ut ante uenditori emptor ea omnia, quae supra scripta sunt, praestet, sic deinde pretium consequatur.
게다가 고시에는 다음과 같이 추가되어 있다. "또한 그 사람을 위해 지급되었거나 종물이라는 명목으로 주어진 돈은 반환되지 않을 것이며, 누구든 그 명목으로 의무를 지고 있는 돈으로부터 면제되지 않을 것이다." 안찰관들은 매수인이 먼저 매도인에게 위에 적힌 모든 것을 이행하고, 그 연후에 대금을 돌려받도록 순서 있게 정했다.