Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §21.1.23.pr-21.1.23.9

契約解除時の原状回復と買主の劣化賠償義務

3038 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷の売買契約解除時における、奴隷の劣化に対する買主の賠償義務や原状回復の範囲、除外対象となる奴隷の属性(死罪、自殺企図)、他人の権力下にある者の売却時の責任、そして解除に伴う果実や利得の返還義務について論じている。

[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ] §21.1.23.prCum autem redhibitio fit, si deterius mancipium siue animo siue corpore ab emptore factum est, praestabit emptor uenditori, ut puta si stupratum sit aut saeuitia emptoris fugitiuum esse coeperit: et ideo, inquit Pomponius, ut ex quacumque causa deterius factum sit, id arbitrio iudicis aestimetur et uenditori praestetur.
[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium.] しかし、契約解除が行われる際、もし奴隷が買主によって精神的あるいは肉体的に劣化させられたならば、買主は売主に賠償するものとする。 たとえば、陵辱された場合、あるいは買主の酷使によって逃亡するようになった場合である。 それゆえ、ポンポニウスが言うには、いかなる原因から劣化させられたのであれ、それは裁判官の裁量によって評価され、売主に賠償されるべきである。
quod si sine iudice homo redhibitus sit, reliqua autem quae diximus nolit emptor reddere, sufficiat uenditori ex uendito actio.
だが、もし裁判官の介在なしに奴隷が返還されたが、我々が述べたその他のものを買主が返還しようとしないならば、売主には売買に基づく訴訟で十分である。
§21.1.23.1Iubent aediles restitui et quod uenditioni accessit et si quas accessiones ipse praestiterit, ut uterque resoluta emptione nihil amplius consequatur, quam non haberet, si uenditio facta non esset.
按察官らは、売買に付随したもの、および、買主自身が何らかの付随物を提供したならばそれをも、返還することを命じる。 それは、売買が解消された上で、双方が、もし売買がなされなかったならば得られなかったであろう以上のものを得ることがないようにするためである。
§21.1.23.2Excipitur etiam ille, qui capitalem fraudem admisit.
死罪に値する犯罪を犯した者もまた、除外される。
capitalem fraudem admittere est tale aliquid delinquere, propter quod capite puniendus sit: ueteres enim fraudem pro poena ponere solebant.
死罪に値する犯罪を犯すとは、そのために死刑に処されるべき何らかの過ちを犯すことである。 なぜなら、古人は「悪行」を刑罰の意味で用いるのが常であったからである。
capitalem fraudem admisisse accipiemus dolo malo et per nequitiam: ceterum si quis errore, si quis casu fecerit, cessabit edictum.
死罪に値する犯罪を犯したとは、悪意と不道徳によって行った場合を指すと我々は解釈する。 しかし、もし誰かが過失により、あるいは偶然によって行ったのであれば、告示は適用されない。
unde Pomponius ait neque impuberem neque furiosum capitalem fraudem uideri admisisse.
したがって、ポンポニウスは、未成年者も狂気の人も死罪に値する犯罪を犯したとはみなされないと言う。
§21.1.23.3Excipitur et ille, qui mortis consciscendae causa quid fecerit.
自殺を図る目的で何かを行った者も除外される。
malus seruus creditus est, qui aliquid facit, quo magis se rebus humanis extrahat, ut puta laqueum torsit siue medicamentum pro ueneno bibit praecipitemue se ex alto miserit aliudue quid fecerit, quo facto sperauit mortem peruenturam, tamquam non nihil in alium ausurus, qui hoc aduersus se ausus est.
人間としてのあり方から自らを引き離すような何かを行う者、たとえば、首を吊るための縄を綯ったり、毒として薬を飲んだり、あるいは高所から身を投げたり、その他、それを行うことで死がもたらされることを望んだ何かを行った者は、悪い奴隷であると信じられている。 自分に対してこのようなことを敢えて行う者は、他者に対しても何かを敢えて行うに違いないからである。
§21.1.23.4Si seruus sit qui uendidit uel filius familias, in dominum uel patrem de peculio aedilicia actio competit: quamuis enim poenales uideantur actiones, tamen quoniam ex contractu ueniunt, dicendum est eorum quoque nomine qui in aliena potestate sunt competere.
もし売却したのが奴隷、あるいは家の子であるならば、主人または家父に対して、特有財産の範囲内での按察官訴訟が競合する。 なぜなら、これらの訴訟はペナルティを科すもののように見えるが、契約から生じるものであるため、他人の権力下にある者たちの名においても競合すると言うべきだからである。
proinde et si filia familias uel ancilla distraxit, aeque dicendum est actiones aedilicias locum habere.
したがって、もし家娘あるいは女奴隷が売却した場合も同様に、按察官訴訟が認められると言うべきである。
§21.1.23.5Hae actiones quae ex hoc edicto oriuntur etiam aduersus heredes omnes competunt.
この告示から生じるこれらの訴訟は、すべての相続人に対しても競合する。
§21.1.23.6Et si bona fide nobis seruient liberi forte homines uel serui alieni qui uendiderunt, potest dici etiam hos hoc edicto contineri.
そして、もし我々に善意で仕える自由人、あるいはおそらく売却した他人の奴隷がいるならば、彼らもまたこの告示に含まれると言うことができる。
§21.1.23.7Iulianus ait iudicium redhibitoriae actionis utrumque, id est uenditorem et emptorem quodammodo in integrum restituere debere.
ユリアヌスは、解除訴訟の裁判は双方、すなわち売主と買主を、ある程度、原状回復させるべきであると言う。
§21.1.23.8Quare siue emptori seruus furtum fecerit siue alii cuilibet, ob quod furtum emptor aliquid praestiterit, non aliter hominem uenditori restituere iubetur, quam si indemnem eum praestiterit.
したがって、もし奴隷が買主に対して、あるいは他の誰かに対して盗みを働き、その盗みのために買主が何らかの支払いをしたならば、買主がその点について損失を補填しない限り、奴隷を売主に返還することは命じられない。
quid ergo, inquit Iulianus, si noluerit uenditor hominem recipere? non esse cogendum ait quicquam praestare, nec amplius quam pretio condemnabitur: et hoc detrimentum sua culpa emptorem passurum, qui cum posset hominem noxae dedere, maluerit litis aestimatio||nem sufferre: ue uidetur mihi Iuliani sententia humanior esse.
では、とユリアヌスは言う、もし売主が奴隷を引き取ることを拒んだらどうなるか? 彼は、売主がいかなる支払いをするようにも強制されるべきではなく、[奴隷の]代金以上の額での有罪判決を受けることもないと言う。 そして、買主は、奴隷をノクサとして引き渡すことができたのに、訴訟の評価額の支払いを耐えることを選んだのだから、自身の過失によってこの損失を被ることになる。 私にはユリアヌスの意見の方がより人道的であると思われる。
§21.1.23.9Cum redhibetur mancipium, si quid ad emptorem peruenit uel culpa eius non peruenit, restitui oportet, non solum si ipse fructus percepit mercedesue a seruo uel conductore serui accepit, sed etiam si a uenditore fuerit idcirco consecutus, quod tardius ei hominem restituit: sed et si a quouis alio possessore fructus accepit emptor, restituere eos debebit: sed et si quid fructuum nomine consecutus est, id praestet: item si legatum uel hereditas seruo obuenerit.
奴隷が返還される際、もし何かが買主に帰属したか、あるいは彼の過失によって帰属しなかったならば、それは返還されなければならない。 彼自身が果実を収取した、あるいは奴隷や奴隷の賃借人から賃料を受け取った場合だけでなく、奴隷の返還が遅れたために、売主からその結果として得た場合も同様である。 しかし、もし買主が他のいかなる占有者からであれ果実を受け取ったならば、彼はそれを返還しなければならない。 また、もし果実の名目で何かを得たならば、それを引き渡すべきである。 同様に、遺贈や相続が奴隷に生じた場合も同様である。
neque refert, potuerit haec consequi uenditor an non potuerit, si seruum non uendidisset: ponamus enim talem esse, qui capere aliquid ex testamento non potuerat: nihil haec res nocebit.
そして、もし売主が奴隷を売却していなかったとしたら、これらを得ることができたか否かは問題ではない。 たとえば、遺言から何かを受け取ることができないような人物であると仮定しよう。 このことは何ら不利益を及ぼさない。
Pedius quidem etiam illud non putat esse spectandum, cuius contemplatione testator seruum heredem scripserit uel ei legauerit, quia et si uenditio remansisset, nihil haec res emptori proderat: et per contrarium, inquit, si contemplatione uenditoris institutus proponeretur, tamen diceremus restituere emptorem non debere uenditori, si nollet eum redhibere.
ペディウスは、遺言者が奴隷を相続人として指定した、あるいは彼に遺贈したのが、誰に対する考慮によるものであったかは考慮すべきではないと考えている。 なぜなら、もし売買がそのまま維持されていたとしても、このことは買主に何ももたらさなかったであろうからである。 そして逆に、もし売主に対する考慮によって指定されたと仮定されるならば、それでも買主は、契約解除を望まない限り、それを売主に返還する必要はないと言うべきである、と彼は言う。

語釈・文法注

  1. §21.1.23.1nihil amplius consequatur, quam non haberet, si uenditio facta non esset — 接続法現在 `consequatur` に導かれる目的節(`ut...`)の内部に、接続法未完了過去 `haberet` と接続法過去完了 `esset` からなる過去の事実に反する条件文が埋め込まれている。二重否定のような表現(`nihil amplius... quam non`)により、「売買が成立していなかったならば有していなかったであろう以上のものを得ないように」という現状回復の趣旨を表現している。
  2. §21.1.23.8non aliter hominem uenditori restituere iubetur, quam si indemnem eum praestiterit — `non aliter... quam si` は「〜である場合でなければ…ない」という条件制限を表す。`praestiterit` は接続法完了(または未来完了直説法だが、ここでは条件節の接続法)であり、全体として「売主の損失を補填したという事実がない限り、奴隷を返還することは命じられない」という意味になる。
  3. §21.1.23.9neque refert, potuerit haec consequi uenditor an non potuerit, si seruum non uendidisset — 非人称動詞 `refert` の主語として、選言的な間接疑問節 `potuerit... an non potuerit`(接続法完了)が置かれ、その内部に過去の事実に反する条件を表す `si... non uendidisset`(接続法過去完了)が組み込まれている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §21.1.23.pr-21.1.23.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:21.1.23.pr-21.1.23.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。