Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §20.5.12.pr-20.5.12.1

債権者の担保買受けと他人物担保売却時の債務免責

2996 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

他人の物が担保とされた場合の売却代金による債務の免除と、担保買受けに関する法理を論じる。

[TRYPHONINUS libro octauo disputationum. ]
[トリフォニヌス『論議集』第8巻] パピニアヌスが請願長官を務めていた際、皇帝から、債権者は債務者から担保物を買い取ることができるという旨の勅答が下された。
§20.5.12.prRescriptum est ab imperatore libellos agente Papiniano creditorem a debitore pignus emere posse, quia in dominio manet debitoris.
なぜなら、担保物は債務者の所有権に留まっているからである。
§20.5.12.1Si aliena res pignori data fuerit et creditor eam uendiderit, uideamus, an pretium quod percepit creditor liberet debitorem personali actione pecuniae creditae.
もし他人の物が担保として提供され、債権者がそれを売却した場合、債権者が受け取った代金によって、貸付金の対人訴権から債務者が解放されるか否かを検討してみよう。
quod uere responderetur, si ea lege uendidit, ne euictionis nomine obligaretur, quia ex contractu et qualiquali obligatione a debitore interposita certe ex occasione eius redactum id pretium aequius proficeret debitori, quam creditoris lucro cederet.
これについては、もし債権者が、追奪を理由とする責任を負わないという条件で売却したのであるなら、解放されると正当に回答されるであろう。 なぜなら、契約、および債務者によって設定された何らかの義務から、確かにその機会を通じて回収されたこの代金は、債権者の利得に帰するよりも、債務者の利益になる方がより公平だからである。
sed quantum quidem ad creditorem debitor liberatur: quantum uero ad dominum rei, si necdum pignus euictum est, uel ad emptorem post euictionem ipsi debitor utili actione tenetur, ne ex aliena iactura sibi lucrum adquirat.
しかし、確かに債権者に対する関係においては債務者は解放される。 これに対して、物の所有者に対する関係においては(もし担保がまだ追奪されていない場合)、あるいは追奪が起こった後の買主に対する関係においては、債務者自身が、他人の損失から自己の利益を得ることがないよう、有益訴権によって責任を負う。
nam et si maiores fructus forte petens a possessore creditor abstulit, uniuersos in quantitatem debitam accepto ferre debebit: et cum per iniuriam iudicis domino rem, quae debitoris non fuisset, abstulisset creditor quasi obligatam sibi, et quaereretur, an soluto debito restitui eam oporteret debitori, Scaeuola noster restituendam probauit.
なぜなら、仮に債権者が占有者からより多くの果実を求めて獲得した場合でも、そのすべてを債務額の返済に充当しなければならないからである。 また、裁判官の過誤によって、債務者のものではなかった物を、債権者が自己に担保設定されているかのようにして所有者から奪った場合において、債務が弁済されたときにそれを債務者に返還すべきかどうかが問われた際、我らがスカエウォラは、返還すべきであると判断した。
quod si non ita uendidit, ut certum sit omnimodo apud eum pretium remansurum, uerum obligatus est ad id restituendum, arbitror interim quidem nihil a debitore peti posse, sed in suspenso haberi liberationem: uerum si actione ex empto conuentus praestitisset creditor emptori, debitum persequi eum a debitore posse, quia apparuit non esse liberatum.
しかし、もし債権者が、代金がどのようにしても自己の手元に留まることが確実であるという条件で売却したのではなく、むしろそれを返還する義務を負っているならば、差し当たりは債務者に対して何も請求することはできず、債務の解放は保留状態に置かれると私は考える。 だが、もし債権者が買主から売買訴権によって訴えられて(追奪の賠償等を)支払ったならば、彼は債務者に対して債務を請求することができる。 なぜなら、債務者が解放されていなかったことが明らかになったからである。

語釈・文法注

  1. 20.5.12.prlibellos agente Papiniano — 名詞 Papiniano と現在分詞 agente による奪格独立構文。「パピニアヌスが(皇帝の)請願書(libelli)を処理していた時に」という時間的状況を表す。
  2. 20.5.12.1quod uere responderetur — 関係代名詞の連結。quod(中性単数主格)は直前の間接疑問節の内容(債務者が解放されること)を先行詞とし、responderetur は接続法未完了過去の非人称動詞で、後続の条件節 si... に対応する仮定表現の帰結節を形成している。
  3. 20.5.12.1ea lege uendidit, ne — 名詞 lex(条件、約定)の奪格 ea lege(そのような条件で)に、目的・制限を表す ne 節(〜しないように)が同格的にかかり、「〜しないという条件で売却した」という限定を表す。
  4. 20.5.12.1debitum persequi eum — 対格不定詞構文。主節の思考動詞 arbitror から始まる文脈(arbitror interim quidem...)から、uerum si... 以下の帰結節として依存している。不定詞 posse の意味上の主語は対格の eum(債権者)であり、debitum(債務)が persequi(請求する、追及する)の目的語である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §20.5.12.pr-20.5.12.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:20.5.12.pr-20.5.12.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。