Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §20.4.12.pr-20.4.12.10

抗弁や更改および弁済による抵当権の順位関係

2975 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

マルキアヌスは、抵当権の優先順位をめぐる様々な具体例(先順位・後順位の抗弁や再抗弁、債権の更改、第三債権者による先順位者への弁済による順位昇格など)を分析し、担保法における優先権のルールを精緻に解説している。

[MARCIANUS libro singulari ad formulam hypothecariam. ] §20.4.12.prCreditor qui prior hypothecam accepit siue possideat eam et alius uindicet hypothecaria actione, exceptio priori utilis est 'si non mihi ante pignori hypothecaeue nomine sit res obligata': siue alio possidente prior creditor uindicet hypothecaria actione et ille excipiat 'si non conuenit, ut sibi res sit obligata', hic in modum supra relatum replicabit.
[マルキアヌス、抵当公式に関する単巻本より] 先に抵当権を受け取った債権者は、自分がそれを占有しており他人が抵当訴権をもって請求してくる場合には、「もしその物が事前に私のために質または抵当の名目で義務づけられていないのでなければ」という抗弁がその先順位債権者にとって有用である。 あるいは、他の者が占有している場合に、先順位債権者が抵当訴権をもって請求し、その占有者が「もしその物が自分のために義務づけられるよう合意されていなかったのでなければ」と抗弁する場合には、彼(先順位債権者)は、上に述べた方法で再抗弁を行うことになる。
sed si cum alio possessore creditor secundus agat, recte aget et adiudicari ei poterit hypotheca, ut tamen prior cum eo agendo auferat ei rem.
しかし、もし第2の債権者が他の占有者に対して訴えを起こすならば、彼は正当に訴えることになり、抵当物が彼に判決によって帰属させられうる。 ただし、先順位の債権者は彼に対して訴えを起こすことで、その物を取り上げることができるという条件付きである。
§20.4.12.1Si quoniam non restituebat rem pigneratam possessor condemnatus ex praefatis modis litis aestimationem exsoluerit, an perinde secundo creditori teneatur, ac si soluta sit pecunia priori creditori, quaeritur.
もし、占有者が質物を返還しなかったために、前述の方法により敗訴して、訴訟物の評価額を支払った場合、先順位の債権者に金銭が支払われたのと同様に、彼が第2の債権者に対して義務を負うことになるのかが問われる。
et recte puto hoc admittendum esse.
そして、私はこれが認められるべきであると正当に考える。
§20.4.12.2Si primus, qui sine hypotheca credidit, post secundum, qui utrumque fecit, ipse hypothecam accepit, sine dubio posterior in hypotheca est: unde si in diem de hypotheca conuenit, dubium non est, quin potior sit, licet ante diem cum alio creditore pure de eadem re conuenit.
もし、担保なしで貸し付けた第1の者が、両方を行いた第2の者の後に、自身で抵当を受け取った場合、疑いなく彼は抵当において後順位となる。 したがって、もし期限付きで抵当について合意がなされた場合、その期限の前に別の債権者と条件なしで同じ物について合意がなされていたとしても、[先に抵当権を得た者が]優先されることは疑いない。
§20.4.12.3Si idem bis, id est ante secundum et post eum crediderit, in priore pecunia potior est secundo, in posteriore tertius est.
もし同一人が2回、すなわち第2の者の前と後に貸し付けを行った場合、彼は最初の金銭については第2の者よりも優先され、後の金銭については第3順位となる。
§20.4.12.4Si tecum de hypotheca paciscatur debitor, deinde idem cum alio tua uoluntate, secundus potior erit: pecunia autem soluta secundo an rursus teneatur tibi, recte quaeritur.
もし債務者があなたと抵当について合意し、その後同じ債務者があなたの同意を得て他の者と合意した場合、第2の者が優先される。 しかし、金銭が第2の者に支払われた場合、再びあなたに対して義務を負うのかが正当に問われる。
erit autem facti quaestio agitanda, quid inter eos actum sit, utrum, ut discedatur ab hypotheca in totum, prior concessit creditor alii obligari hypothecam, an ut ordo seruetur et prior creditor secundo loco constituatur.
そこでは、彼らの間で何がなされたのか、すなわち、先順位の債権者が他人のために抵当が設定されることを、抵当から完全に離脱するために承認したのか、それとも順序が維持され、先順位の債権者が第2位に置かれるために承認したのかという、事実の問題が審理されるべきである。
§20.4.12.5Papinianus libro undecimo respondit, si prior creditor postea nouatione facta eadem pignora cum aliis accepit, in suum locum eum succedere: sed si secundus non offerat pecuniam, posse priorem uendere, ut primam tantum pecuniam expensam ferat, non etiam quam postea credidit, et quod superfluum ex anteriore credito accepit, hoc secundo restituat.
パピニアヌスは第11巻で次のように回答している。 もし先順位の債権者が、後に更改を行って、同じ質物を他のものと共に受け取った場合、彼は自身の順位を承継する。 しかし、もし第2の債権者が金銭を提供しないならば、先順位の債権者は、最初の貸付金のみを回収するために売却することができ、その後に貸し付けた金銭については回収できず、そして先の貸付から得た剰余金をこの第2の者に返還しなければならない。
§20.4.12.6Sciendum est secundo creditori rem teneri etiam inuito debitore tam in suum debitum quam in primi creditoris et in usuras suas et quas primo creditori soluit: sed tamen usurarum, quas creditori primo soluit, usuras non consequetur: non enim negotium alterius gessit, sed magis suum.
第2の債権者に対しては、債務者の意に反してでも、彼自身の債権のため、また第1の債権者の債権のため、さらには彼自身の利息および彼が第1の債権者に支払った利息のためにも、物が担保として義務づけられることを知っておくべきである。 しかし、彼が第1 of 債権者に支払った利息の、さらに利息を受け取ることはできない。 なぜなら、彼は他人の事務を管理したのではなく、むしろ自己の事務を管理したからである。
et ita Papinianus libro tertio responsorum scripsit, et uerum est.
そして、このようにパピニアヌスは回答集第3巻に書いており、それは正しい。
§20.4.12.7Si simpliciter conuenisset secundus creditor de hypotheca, ab omni possessore eam auferre poterit praeter priorem creditorem et qui ab eo emit.
もし第2の債権者が単純に抵当について合意していたならば、彼は先順位の債権者およびその者から買い受けた者を除く、あらゆる占有者からそれを取り上げることができる。
§20.4.12.8A Titio mutuatus pactus est cum illo, ut ei praedium suum pignori hypothecaeue esset: deinde mutuatus est pecuniam a Maeuio et pactus est cum eo, ut, si Titio desierit praedium teneri, ei teneatur: tertius deinde aliquis dat mutuam pecuniam tibi, ut Titio solueres, et paciscitur tecum, ut idem praedium ei pignori hypothecaeue sit et locum eius subeat: num hic medius tertio potior est, qui pactus est, ut Titio soluta pecunia impleatur condicio, et tertius de sua neglegentia queri debeat? sed tamen et hic tertius creditor secundo praeferendus est.
ティティウスから借り入れた者が、彼との間で、自分の土地が彼のために質または抵当となるよう合意した。 次にマエウィウスから金銭を借り入れ、彼との間で、もしティティウスに対して土地が義務づけられることが止んだならば、彼に義務づけられるよう合意した。 その後、第3の者があなたに、ティティウスに支払うために、金銭を貸し付け、あなたとの間で、同じ土地が自分のために質または抵当となり、かつ彼の地位を承継するよう合意した。 この場合、ティティウスに金銭が支払われることによって条件が成就すると合意していた中間の者が第3の者よりも優先されるべきであり、第3の者は自身の怠慢を嘆くべきなのだろうか。 しかしながら、この場合でも、第3の債権者が第2の者よりも優先されるべきである。
§20.4.12.9Si tertius creditor pignora sua distrahi permittit ad hoc, ut priori pecunia soluta in aliud pignus priori succedat, successurum eum Papinianus libro undecimo responsorum scripsit.
もし第3の債権者が、先順位の者に金銭を支払って別の質物においてその先順位の者に承継するために、自身の質物が売却されることを許容する場合、彼が承継することをパピニアヌスは回答集第11巻に書いている。
et omnino secundus creditor nihil aliud iuris habet, nisi ut soluat priori et loco eius succedat.
そして一般に、第2の債権者は、先順位の者に支払いを行ってその地位を承継すること以外に、いかなる権利も有しない。
§20.4.12.10Si priori hypotheca obligata sit, nihil uero de uenditione conuenerit, posterior uero de hypotheca uendenda conuenerit, uerius est priorem potiorem esse: nam et in pignore placet, si prior conuenerit de pignore, licet posteriori res tradatur, adhuc potiorem esse priorem.
もし先順位の者に抵当が義務づけられており、売却については何も合意されていなかったが、後順位 of 者には抵当物の売却について合意されていた場合、先順位の者が優先されるというのがより正しい。 なぜなら、質においても、先順位の者が質について合意していたならば、たとえ物が後順位の者に引き渡されたとしても、依然として先順位の者が優先されるということが認められているからである。

語釈・文法注

  1. 20.4.12.prsi non mihi ante pignori hypothecaeue nomine sit res obligata — 条件節の中に否定 `non` を含むこの表現は、ローマ法の担保訴訟における典型的な「先順位の抗弁(exceptio rei sibi ante pigneratae)」の公式文言である。抗弁(exceptio)の定型文として、否定形式(〜でなかったならば)を用いることで、原告の請求を阻却する構造を示している。
  2. 20.4.12.1an perinde secundo creditori teneatur, ac si soluta sit pecunia priori creditori — 非人称動詞 `quaeritur`(問われる)に導かれる間接疑問節である。相関比較構文 `perinde ... ac si`(あたかも〜であるかのように、それと同様に)が用いられており、訴訟物の価格支払(litis aestimatio)という事実上の弁済行為が、第1の債権者への債務消滅とそれに伴う第2の債権者への担保拘束力にどう影響するかという法的擬制の有無を問う構造になっている。
  3. 20.4.12.4utrum, ut discedatur ab hypotheca in totum, prior concessit creditor alii obligari hypothecam, an ut ordo seruetur... — 二者択一の間接疑問を導く `utrum ... an ...` の中に、目的を示す `ut` 節(`ut discedatur` および `ut ordo seruetur`)が入れ子構造で挿入された極めて複雑な語順である。文の核心は `prior creditor concessit [alii obligari hypothecam]`(先順位債権者が他人のために抵当権が設定されることを承認した)であり、その承認の「目的(意図)」が二者択一の形で提示されている。
  4. 20.4.12.8num hic medius tertio potior est ... ? — 疑問小辞 `num` は否定的な回答(「まさか〜ではあるまい」)を期待する疑問文を導き、ここでは反論や疑義を提示する役割を果たす。この問いに対して、文末の `sed tamen...`(しかしながら、やはり〜)によって、第3の債権者が優先されるという本来の法解釈が結論づけられる対比的な論証構造を作っている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §20.4.12.pr-20.4.12.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:20.4.12.pr-20.4.12.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。