[MARCELLUS libro quinto digestorum. ] §20.1.27.prSeruum, quem quis pignori dederat, ex leuissima offensa uinxit, mox soluit, et quia debito non satisfaciebat, creditor minoris seruum uendidit: an aliqua actio creditori in debitorem constituenda sit, quia crediti ipsius actio non sufficit ad id quod deest persequendum? quid si eum interfecisset aut eluscasset? ubi quidem interfecisset, ad exhibendum tenetur: ubi autem eluscasset, quasi damni iniuriae dabimus actionem ad quantum interest, quod debilitando aut uinciendo persecutionem pignoris exinanierit.
[マルケルス『学説彙纂』第五巻より] ある者が担保に供していた奴隷を、きわめて軽微な過失を理由に縛り上げ、まもなく解いたが、債務が弁済されなかったため、債権者はその奴隷をより安く売却した。 被担保債権自体の訴えでは不足分を追及するのに十分でない場合、債権者に債務者に対する何らかの訴えが認められるべきであろうか。 もしその者を殺したか、あるいはその片目をつぶしたならばどうか。 殺した場合には、提示の訴えの義務を負う。 他方、片目をつぶした場合には、損なわせることや縛り上げることによって担保権の追及を無に帰せしめたことにつき、利害得失の限度において、いわば不法行為の訴えを与えるであろう。
fingamus nullam crediti nomine actionem esse, quia forte causa ceciderat: non existimo indignam rem animaduersione et auxilio praetoris.
仮に、おそらくは敗訴したなどの理由で、被担保債権の名目による訴えが全く存在しないと想定しよう。 私は、これが法務官の介入と救済に値しない事柄であるとは思わない。
ULPIANUS notat: si, ut creditori noceret, uinxit, tenebitur, si merentem, non tenebitur.
ウルピアーヌスは注記する。 「もし債権者を害する意図で縛り上げたのであれば責任を負うが、罰せられるべき者を縛ったのであれば責任を負わない。 」