[MARCELLUS libro quinto digestorum. ] §20.1.27.prSeruum, quem quis pignori dederat, ex leuissima offensa uinxit, mox soluit, et quia debito non satisfaciebat, creditor minoris seruum uendidit: an aliqua actio creditori in debitorem constituenda sit, quia crediti ipsius actio non sufficit ad id quod deest persequendum? quid si eum interfecisset aut eluscasset? ubi quidem interfecisset, ad exhibendum tenetur: ubi autem eluscasset, quasi damni iniuriae dabimus actionem ad quantum interest, quod debilitando aut uinciendo persecutionem pignoris exinanierit.
[마르켈루스, 『학설휘찬』 제5권으로부터] 어떤 사람이 질물로 제공했던 노예를 아주 가벼운 잘못을 이유로 결박했다가 곧 풀어주었는데, 채무가 변제되지 않았기 때문에 채권자가 그 노예를 더 싼 가격에 매각했다. 피담보채권 자체의 소송만으로는 부족한 부분을 추구하기에 충분하지 않은 경우, 채권자에게 채무자에 대한 어떠한 소송이 인정되어야 하는가? 만약 그가 그 노예를 죽였거나 외눈으로 만들었다면 어떻게 되겠는가? 죽인 경우에는 제시의 소의 의무를 진다. 반면에 외눈으로 만든 경우에는, 불구로 만들거나 결박함으로써 질권의 추구를 무위로 돌린 것에 대해, 이해관계의 한도에서 이른바 불법침해에 준하는 소송을 부여할 것이다.
fingamus nullam crediti nomine actionem esse, quia forte causa ceciderat: non existimo indignam rem animaduersione et auxilio praetoris.
가령 패소 등의 이유로 피담보채권의 이름으로는 아무런 소송도 존재하지 않는다고 가정해 보자. 나는 이것이 법무관의 개입과 구제에 불합당한 일이라고 생각하지 않는다.
ULPIANUS notat: si, ut creditori noceret, uinxit, tenebitur, si merentem, non tenebitur.
울피아누스는 다음과 같이 주석한다. "만약 채권자에게 해를 끼치기 위해 결박한 것이라면 책임을 질 것이고, 벌을 받아 마땅한 자를 결박한 것이라면 책임을 지지 않을 것이다."