[ULPIANUS libro quinto ad edictum. ] §2.4.10.prSed si hac lege emi ut manumittam, et ex constitutione diui Marci uenit ad libertatem: cum sim patronus, in ius uocari non potero.
[ウルピアーヌス、『告示註釈』第五巻] しかし、もし私が解放するという条件で(奴隷を)購入し、そして神君マルクスの勅法に基づいてその者が自由を得た場合、私はパトロヌスであるため、裁判に召喚されることはない。
sed si suis nummis emi et fidem fregi, pro patrono non habebor.
しかし、もし彼自身の金で私が購入し、約束を破ったのであれば、私はパトロヌスとはみなされない。
§2.4.10.1Prostituta contra legem uenditionis uenditorem habebit patronum, si hac lege uenierat, ut, si prostituta esset, fieret libera.
売却の条件に反して売春を強制された女は、もし「売春させられた場合には自由になる」という条件で売却されていたならば、売主をパトロヌスとして持つ。
at si uenditor, qui manus iniectionem excepit, ipse prostituit, quoniam et haec peruenit ad libertatem, sub illo quidem, qui uendidit, libertatem consequitur, sed honorem haberi ei aequum non est, ut et Marcellus libro sexto digestorum existimat.
しかし、もし(強奪権の行使を)留保していた売主自身が彼女に売春を強制した場合には、彼女もやはり自由を得るのであるから、売却した者の下で自由を獲得するものの、その者に対して敬意が払われるのは正当ではない。 これはマルケルスも『学説彙纂』第六巻で判断している通りである。
§2.4.10.2Patronum autem accipimus etiam si capite minutus sit: uel si libertus capite minutus, dum adrogetur per obreptionem.
また、パトロヌスが市民権等の喪失を被った場合であっても、我々は彼をパトロヌスとして受け入れる。 あるいは、解放自由人が、欺瞞的な手段によって養子縁組されることによって市民権等の喪失を被った場合も同様である。
cum enim hoc ipso, quo adrogatur, celat condicionem, non id actum uidetur ut fieret ingenuus.
なぜなら、彼が養子縁組されるまさにそのことにおいて自身の地位を隠している以上、彼が生来の自由人になることが意図されたとはみなされないからである。
§2.4.10.3Sed si ius anulorum accepit, puto eum reuerentiam patrono exhibere debere, quamuis omnia ingenuitatis munia habet.
しかし、もし彼が金の指輪の特権を受け取ったのであれば、彼は生来の自由人のすべての義務を有するものの、なおパトロヌスに対して敬意を示すべきであると私は考える。
aliud si natalibus sit restitutus: nam princeps ingenuum facit.
出生への復帰を認められた場合は別である。 なぜなら、皇帝が彼が生来の自由人にするからである。
§2.4.10.4Qui manumittitur a corpore aliquo uel collegio uel ciuitate, singulos in ius uocabit: nam non est illorum libertus.
ある団体や組合、あるいは市民共同体によって解放された者は、構成員個人個人を裁判に召喚できる。 なぜなら、彼は彼ら個人の解放自由人ではないからである。
sed rei publicae honorem habere debet et si aduersus rem publicam uel uniuersitatem uelit experiri, ueniam edicti petere debet, quamuis actorem eorum constitutum in ius sit uocaturus.
しかし、彼は公共団体に対しては敬意を払わねばならず、もし公共団体や法人に対して訴訟を起こそうとするならば、たとえ彼らの指定された代理人を裁判に召喚することになるとしても、告示による許可を求めなければならない。
§2.4.10.5Liberos parentesque patroni patronaeque utriusque sexu saccipere debemus.
パトロヌスおよびパトロナの、男女両性の子供たちおよび親たちを、我々は受け入れなければならない。
§2.4.10.6Sed si per poenam deportationis ad peregrinitatem redactus sit patronus, putat Pomponius eum amississe honorem.
しかし、もしパトロヌスが国外追放の刑によって外国人の地位に貶められたならば、ポンポニウスは、彼がその敬意を失ったと考える。
sed si fuerit restitutus, erit ei etiam huius edicti commodum saluum.
しかし、もし彼が復権されたならば、この告示による便益もまた彼のために維持される。
§2.4.10.7Parentes patroni etiam adoptiui excipiuntur: sed tamdiu quamdiu adoptio durat.
パトロヌスの親たちには養親も含まれる。 しかし、それは養子縁組が存続している間だけである。
§2.4.10.8Si filius meus in adoptionem datus sit, uocari a liberto meo in ius non poterit: sed nec nepos in adoptiua familia susceptus.
もし私の息子が養子に出された場合、彼は私の解放自由人から裁判に召喚されることはできない。 また、その養子先の家族で受け入れられた孫も同様である。
sed si filius meus emancipatus adoptauerit filium, hic nepos in ius uocari poterit: nam mihi alienus est.
しかし、もし私の自立した息子が、ある息子を養子にした場合、この孫は裁判に召喚されることができる。 なぜなら、彼は私にとって他人だからである。
§2.4.10.9Liberos autem secundum Cassium, ut in parentibus, et ultra trinepotem accipimus.
また、カッシウスによれば、親たちの場合と同様に、子供たちについても、玄孫の孫を超えても我々は受け入れる。
§2.4.10.10Si liberta ex patrono fuerit enixa, mutuo se ipsa et filius eius in ius non uocabunt.
もし解放自由女がパトロヌスとの間に子供を産んだ場合、彼女自身とその息子は、互いを裁判に召喚することはない。
§2.4.10.11Sin autem liberi patroni capitis accusauerunt libertum paternum uel in seruitutem petierunt, nullus eis honor debetur.
しかしながら、もしパトロヌスの子供たちが、父親の解放自由人を死罪で告訴したか、あるいは奴隷身分に戻すよう要求したならば、彼らにはいかなる敬意も払われるべきではない。
§2.4.10.12Praetor ait: 'in ius nisi permissu meo ne quis uocet'.
法務官は言う。 「私の許可なくして、何人も裁判に召喚してはならない」と。
permissurus enim est, si famosa actio non sit uel pudorem non suggilat, qua patronus conuenitur uel parentes.
なぜなら、パトロヌスやその親たちが訴えられる訴訟が、名誉毀損的な訴訟ではなく、また恥辱を傷つけるものでないならば、法務官は許可を与えるからである。
et totum hoc causa cognita debet facere: nam interdum etiam ex causa famosa, ut Pedius putat, permittere debet patronum in ius uocari a liberto: si eum grauissima iniuria adfecit, flagellis forte cecidit.
そして、法務官はこれらすべてを事実審理に基づいて行わねばならない。 なぜなら、ペディウスが考えるように、たとえ名誉毀損的な訴訟であっても、たとえばパトロヌスが解放自由人にきわめて重大な不法を加え、ひょっとすると鞭で叩いたような場合には、時には解放自由人によってパトロヌスが裁判に召喚されるのを許可すべきだからである。
§2.4.10.13Semper autem hunc honorem patrono habendum, etsi quasi tutor uel curator uel defensor uel actor interueniat patronus.
また、パトロヌスが後見人、保佐人、防衛人、あるいは代理人として関与する場合であっても、パトロヌスに対してはこの敬意が常に払われねばならない。
sed si patroni tutor uel curator interueniat, impune posse eos in ius uocari Pomponius scribit et uerius est.
しかし、もしパトロヌスの後見人や保佐人が関与するならば、彼らは罰せられることなく裁判に召喚され得るとポンポニウスは書いており、こちらのほうがより正しい。