Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.2.3.pr-2.2.3.7

不当な裁判規範を獲得した者への同法適用の範囲と効果

262 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

不当な判決やルールを獲得した者に対して同じルールを適用する制裁について、代理人、保証関係、家族、相続人における適用要件と効果、および自然債務の存続による支払金の返還請求禁止を規定している。

[ULPIANUS libro tertio ad edictum. ] §2.2.3.prSi quis iniquum ius aduersus aliquem impetrauit, eo iure utatur ita demum, si per postulationem eius hoc uenerit: ceterum si ipso non postulante, non coercetur.
[ウルピアーヌス、『告示注解』第3巻] もし誰かが他者に対して不当な法を獲得したのであれば、ただ、彼の請求によってこれがもたらされた場合に限って、その法を適用される。 しかし、彼自身が請求したのではないならば、彼は制裁を受けない。
sed si impetrauit, siue usus est iure aliquo, siue impetrauit ut uteretur licet usus non sit, hoc edicto puniatur.
だが、もし彼が(それを)獲得したのであれば、ある法を実際に用いたか、あるいは用いるために獲得したものの実際には用いなかったかにかかわらず、この告示によって処罰される。
§2.2.3.1Si procurator meus postulauit, quaeritur quis eodem iure utatur: et putat Pomponius me solum, utique si hoc ei specialiter mandaui uel ratum habui.
もし私の代理人が請求したのであれば、誰がその同じ法を適用されるのかが問われる。 そしてポンポニウスは、特に私がこれについて彼に委任したか、あるいは事後に追認した場合に限り、私だけが適用されると考える。
si tamen tutor uel curator furiosi postulauerit uel adulescentis, ipse hoc edicto coercetur.
しかしながら、もし後見人や、狂気の人もしくは未成年者の保佐人が請求したのであれば、彼自身がこの告示によって制裁を受ける。
item aduersus procuratorem id obseruandum est, si in rem suam fuerit datus.
同様に、代理人が自己の利益のために選任された場合、彼に対してもこのことが遵守されるべきである。
§2.2.3.2Haec poena aduersus omnem statuitur, qui in edictum incidit, non solum eo postulante qui ab eo laesus est, sed omni, qui quandoque experitur.
この処罰は、告示に触れた者すべてに対して、彼から損害を被った者が請求する場合だけでなく、いつであれ訴えを提起するすべての人が請求する場合にも定められる。
§2.2.3.3Si is pro quo spopondisti impetrauerit, ne aliquis debitor ipsius aduersus eum exceptione utatur, deinde tu in negotio, in quo spopondisti, uelis exceptione uti: nec te nec ipsum oportet hoc impetrare, etsi interdum patiaris iniuriam, si soluendo debitor non sit.
もしあなたが保証人となった相手が、自身の債務者が自分に対して抗弁を用いないように(不当な法を)獲得し、その後、あなたが保証したその取引において、あなたが抗弁を用いたいと望む場合、たとえ債務者が支払不能であり、あなたがときに不利益を被るとしても、あなたも彼自身もこれを獲得することは許されない。
sed si tu incidisti in edictum, reus quidem utetur exceptione, tu non utaris: nec poena tua ad reum promittendi pertinebit: et ideo mandati actionem non habebis.
しかし、もしあなたが告示に触れたのであれば、主債務者は抗弁を用いるが、あなたは用いてはならない。 また、あなたの処罰は主債務者には及ばない。 それゆえ、あなたは委任の訴えを持つことはない。
§2.2.3.4Si filius meus in magistrate in hoc edictum incidit, an in his actionibus, quas ex persona eius intendo, hoc edicto locus sit? et non puto, ne mea condicio deterior fiat.
もし私の息子が政務官職にあってこの告示に触れた場合、私が彼の身分に基づいて提起する訴えにおいて、この告示の適用があるだろうか。 私はそうは思わない。 私の立場が悪化しないようにするためである。
§2.2.3.5Quod autem ait praetor, ut is eodem iure utatur, an etiam ad heredem haec poena transmittatur? et scribit Iulianus non solum ipsi denegari actionem, sed etiam heredi eius.
政務官が「彼はその同じ法を適用される」と言っていることについて、この罰は相続人にも引き継がれるだろうか。 ユリアヌスは、彼自身に訴えが却下されるだけでなく、その相続人に対しても却下されると書いている。
§2.2.3.6Illud quoque non sine ratione scribit non solum in his actionibus pati eum poenam edicti, quas tunc habuit cum incideret in edictum, uerum si quae postea ei adquirentur.
彼は、彼が告示に触れたときに有していた訴えにおいて告示の罰を被るだけでなく、その後彼に取得されるであろう(訴え)においても同様であると、もっともな理由をもって書いている。
§2.2.3.7Ex hac causa solutum repeti non posse Iulianus putat: superesse enim naturalem causam, quae inhibet repetitionem.
ユリアヌスは、この原因に基づいて支払われたものは返還請求できないと考えている。 なぜなら、返還請求を阻止する自然な原因が存続しているからである。

語釈・文法注

  1. §2.2.3.preo iure utatur — 能動態の「その法を用いる」という表現であるが、ここでは自分が他者に対して不当に適用させたルールを今度は自分自身に対して適用される(甘受させられる)という、同害報復的な不利益(罰則)の効果を意味する。
  2. §2.2.3.1si in rem suam fuerit datus — 「自己の利益のために(代理人として)与えられた場合」の意。実質的に債権譲渡を受けた代理人(procurator in rem suam)を指し、訴訟結果に直接の利害関係を持つため、本人ではなく代理人自身が告示の制裁対象となる。
  3. §2.2.3.3reus promittendi — 「約束の主たる当事者」すなわち保証(sponsio)における主債務者を指す。保証人が違反行為によって抗弁権喪失の制裁を受けても、そのペナルティは主債務者には及ばないことを説明している。
  4. §2.2.3.7naturalem causam — 自然債務(obligatio naturalis)を指す。告示によって市民法上の訴権が剥奪されても、債務自体の自然法上の効力(causa)は残るため、任意になされた弁済は不当利得として返還請求(repetitio)できない。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.2.3.pr-2.2.3.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.2.3.pr-2.2.3.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。