Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.15.8.13-2.15.8.25

無認可の扶養料和解の効力と過去分への充当

437 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

扶養料やその他の給付に関する和解について、法務官の管轄権や認可のない和解の効力、過去の扶養料への充当、および身分や給付内容の変更が和解に与える影響を論じる。

[IDEM libro quinto de omnibus tribunalibus. ] §2.15.8.13Sed et si quis de alimentis transegerit, non habebit necesse etiam de habitatione uel ceteris inuitus transigere: poterit igitur uel de omnibus simul uel de quibusdam facere transactionem.
[同じ著者、『すべての法廷について』第5巻]しかしまた、もし誰かが扶養料について和解したとしても、望まないのに居住権やその他のものについても和解する必要はない。 それゆえ、すべてについて同時に行うことも、そのうちのいくつかについて和解を行うこともできる。
§2.15.8.14De calciario quoque arbitrio praetoris transigendum est.
靴代についても、法務官の裁定によって和解されなければならない。
§2.15.8.15Si uni pluribusue fundus ad alimenta fuerit relictus uelintque eum distrahere: necesse est praetorem de distractione eius et transactione arbitrari.
もし一人または複数の者に、扶養料のために土地が遺贈され、彼らがそれを売却したいと望む場合、法務官がその売却と和解について裁定することが必要である。
sed si pluribus fundus ad alimenta fuerit relictus et hi inter se transigant: sine praetoris auctoritate facta transactio rata esse non debet.
しかし、もし複数の者に扶養料のために土地が遺贈され、彼らが互いの間で和解をする場合、法務官の認可なしになされた和解は有効とされるべきではない。
idem est et si ager fuerit in alimenta obligatus: nam nec pignus ad hoc datum inconsulto praetore poterit liberari.
土地が扶養料のために債務を負っている場合も同様である。 なぜなら、このために与えられた担保も、法務官に相談することなしには解放され得ないからである。
§2.15.8.16Arbitratu praetoris uel de uniuersis alimentis uel de parte eorum transigi oportere plus quam manifestum est.
扶養料の全部についてであれ、またはその一部についてであれ、法務官の裁定によって和解がなされなければならないことは、極めて明白である。
§2.15.8.17Si praetor aditus citra causae cognitionem transigi permiserit, transactio nullius erit momenti: praetori enim ea res quaerenda commissa est, non neglegenda nec donanda.
もし申し立てを受けた法務官が、事情の審理なしに和解を許可した場合、その和解は何ら効力を持たない。 なぜなら、法務官にはその事項を審査することが委ねられているのであって、無視したり、審査なしに認可を与えたりすることは委ねられていないからである。
sed et si non de omnibus inquisierit, quae oratio mandat, hoc est de causa de modo de personis transigentium, dicendum est, quamuis de quibusdam quaesierit, transactionem esse irritam.
しかしまた、もし彼が詔勅の命ずるすべて、すなわち、原因、態様、和解当事者の人物について審査しなかったならば、たとえ一部について審査したとしても、和解は無効であると言わねばならない。
§2.15.8.18Sed nec mandare ex hac causa iurisdictionem uel praeses prouinciae uel praetor poterit.
しかし、州総督も法務官も、この件に関する管轄権を委任することはできない。
§2.15.8.19Transactiones alimentorum etiam apud procuratorem Caesaris fieri possunt: scilicet si a fisco petantur alimenta.
扶養料の和解は、カイサルの代理官の前でも行うことができる。 すなわち、国庫から扶養料が請求される場合である。
secundum quae et apud praefectos aerarii transigi poterit.
これに従って、国庫長官の前でも和解することができるであろう。
§2.15.8.20Si cum lis quidem esset de alimentis, transactum autem de lite fuisset: transactio ualere inconsulto praetore non potest, ne circumueniatur oratio.
もし扶養料に関して訴訟があり、その訴訟について和解がなされた場合、その和解は法務官に相談することなしには有効たり得ない。 それは詔勅の趣旨が潜脱されないためである。
fingi enim lites poterunt, ut transactio etiam citra praetoris fiat auctoritatem.
なぜなら、法務官の認可なしに和解が行われるようにするために、訴訟が偽装される可能性があるからである。
§2.15.8.21Si eidem alimenta et praeterea legatum praesenti die datum sit, et transactum fuerit citra praetoris auctoritatem: id quod datum est imputabitur prius in legatum quod praesenti die datum est, superfluum in alimentariam causam.
もし同一人に対して扶養料と、さらに即日支払われるべき遺贈が与えられており、法務官の認可なしに和解がなされた場合、支払われたものは、まず即日支払われるべき遺贈に充当され、超過分は扶養料の件に充当される。
§2.15.8.22Si quis de alimentis transegerit sine praetoris auctoritate, id quod datum est in praeterita alimenta cedet.
もし誰かが法務官の認可なしに扶養料について和解した場合、支払われたものは、過去の扶養料に充てられる。
nec interest tantum in quantitate sit debita, quantum datum est, an minus, an plus: nam et si minus sit, adhuc tamen id quod in solutum datum est in praeterita alimenta imputabitur.
そして、債務のある額が、支払われた額と同額であるか、それより少ないか、あるいは多いかは関係がない。 なぜなら、たとえそれより少なくても、弁済として支払われたものは、やはり過去の扶養料に充当されるからである。
sane si is, qui de alimentis transegit, locupletior factus sit ea solutione: in quod factus sit locupletior aequissimum erit in eum dari repetitionem: nec enim debet ex alieno damno esse locuples.
当然、もし扶養料について和解した者が、その弁済によってより富裕になったならば、彼が富裕になった限度において、彼に対して返還請求が認められることが極めて公平である。 なぜなら、他人の損失によって富裕になるべきではないからである。
§2.15.8.23Si in annos singulos certa quantitas alicui fuerit relicta homini honestioris loci ueluti salarium annuum uel usus fructus, transactio et sine praetore fieri poterit: ceterum si usus fructus modicus alimentorum uice sit relictus, dico transactionem citra praetorem factam nullius esse momenti.
もし、毎年一定の額が、より身分の高い者に対して、例えば年俸または用益権として遺贈された場合、和解は法務官なしでも行うことができるであろう。 しかし、もしわずかな用益権が扶養料の代わりに遺贈されたのであれば、法務官なしでなされた和解は何ら効力を持たないと私は言う。
§2.15.8.24Si cui non nummus ad alimenta, sed frumentum atque oleum et cetera, quae ad uictum necessaria sunt, fuerint relicta: non poterit de his transigere, siue annua siue menstrua ei relinquantur.
もし誰かに扶養料として金銭ではなく、穀物や油、その他生活に必要なものが遺贈された場合、それが毎年遺贈されるものであれ毎月遺贈されるものであれ、彼はこれらについて和解することはできない。
si tamen ita sine praetore transegerit, ut in uicem eorum nummum quotannis uel quotmensibus acciperet et neque diem neque modum permutauit, sed tantum genus: uel ex contrario si pactus fuerit, ut in generibus alimenta acciperet, quae in nummis ei relicta fuissent: uel si uinum pro oleo uel oleum pro uino uel quid aliud commutauit: uel locum permutauit, ut quae erant ei Romae alimenta relicta, in municipio uel in prouincia acciperet uel contra: uel personam commutauit, ut quod a pluribus erat accepturus, ab uno acciperet: uel alium pro alio debitorem acceperit: haec omnia habent disceptationem praetoris et pro utilitate alimentarii recipienda sunt.
しかし、もし法務官なしで和解し、それらの代わりに毎年または毎月金銭を受け取ることとし、期日も額も変更せず、ただ種類だけを変更した場合、あるいは逆に、金銭で遺贈されていた扶養料を現物で受け取るよう合意した場合、あるいは油の代わりにワイン、ワインの代わりに油、またはその他の何かを交換した場合、あるいは場所を変更し、ローマで遺贈されていた扶養料をムニキピウムや属州で受け取る、またはその逆とした場合、あるいは人物を変更し、多くの人から受け取るはずだったものを一人の人から受け取るようにした場合、あるいはある債務者の代わりとして別の債務者を受け入れた場合、これらすべては法務官の審理を要し、扶養権利者の利益に適合する形で受け入れられなければならない。
§2.15.8.25Si ad habitationem certa quantitas sit annua relicta et ita sit transactum sine praetore, ut habitatio praestetur, ualet transactio, quia fructus habitationis praestatur, licet ruinae uel incendio subiecta transactio est.
もし、居住のために毎年一定の額が遺贈され、法務官なしで、居住の実物が提供されるように和解された場合、その和解は有効である。 なぜなら、居住の果実が提供されるからであり、たとえその和解が建物の倒壊や火災のリスクにさらされているとしてもである。
per contrarium quoque si pro habitatione, quae erat relicta, placuerit certam quantitatem praestari, transactio rata est et citra praetorem.
逆に、遺贈されていた居住権の代わりに、一定の額が支払われることで合意された場合も、法務官なしでも和解は有効である。

語釈・文法注

  1. 2.15.8.17transactionem esse irritam — `dicendum est`(言われるべきである)に導かれる対格不定詞句であり、挿入された `quamuis` 節(たとえ彼がそのいくつかについて審査したとしても)にかかわらず、主節の結論部を形成している。
  2. 2.15.8.22in quod — 関係代名詞の中性単数対格 `quod` に前置詞 `in` がついたもので、先行詞(例えば `id`)が省略されており、「~になった限度において」「~に達する範囲で」という制限・範囲を表す。
  3. 2.15.8.24habent disceptationem — 直訳すると「法務官の審理を持つ」であるが、ここでは「法務官の審査・判断を要する」「法務官による司法的介入の対象となる」という意味の慣用的な表現。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.15.8.13-2.15.8.25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.15.8.13-2.15.8.25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。