Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.15.8.pr-2.15.8.12

扶養料の和解に関する法務官の承認要件

436 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

神君マルクス・アウレリウスの詔勅に基づく扶養料の和解制限について、法務官が承認すべき要件(理由、額、当事者)と具体的な適用範囲をウルピアヌスが詳述している。

[IDEM libro quinto de omnibus tribunalibus. ] §2.15.8.prCum hi, quibus alimenta relicta erant, facile transigerent contenti modico praesenti: diuus Marcus oratione in senatu recitata effecit, ne aliter alimentorum transactio rata esset, quam si auctore praetore facta.
[同じ著者、『すべての法廷について』第5巻]扶養料を遺贈された人々が、手元に得られるわずかな額に満足して容易に和解してしまっていたため、神君マルクスは元老院で朗読された詔勅によって、法務官の認可を得てなされたのでない限り、扶養料の和解が有効とならないようにした。
solet igitur praetor interuenire et inter consentientes arbitrari, an transactio uel quae admitti debeat.
それゆえ、法務官は(和解の交渉に)介入し、合意する当事者たちの間で、和解を認めるべきか、あるいはどのような和解を認めるべきかを裁定するのが常である。
§2.15.8.1Eiusdem praetoris notio ob transactionem erit, siue habitatio siue uestiarium siue de praediis alimentum legabitur.
居住権、衣服費、あるいは土地からの扶養料が遺贈される場合であっても、その和解については同一の法務官が管轄権を持つ。
§2.15.8.2Haec oratio pertinet ad alimenta, quae testamento uel codicillis fuerint relicta siue ad testamentum factis siue ab intestato.
この詔勅は、遺言または(遺言に付随してなされたか、あるいは無遺言相続における)遺言補足書によって遺贈された扶養料に適用される。
idem erit dicendum et si mortis causa donata fuerint relicta uel ab eo, cui mortis causa donata sunt, relicta.
死因贈与によって遺贈された場合、あるいは死因贈与を受けた者によって遺贈された場合についても、同じことが言われるべきである。
sed et si condicionis implendae gratia relicta sunt, adhuc idem dicemus.
しかしまた、条件を成就するために遺贈された場合であっても、なお同じことを我々は言うであろう。
plane de alimentis, quae non mortis causa donata sunt, licebit et sine praetore auctore transigi.
明らかに、死因贈与ではない(生前の)贈与による扶養料については、法務官の認可なしでも和解することが許されるであろう。
§2.15.8.3Siue igitur in menses singulos siue in dies siue in annos fuerint relicta, oratio locum habet.
それゆえ、毎月、毎日、あるいは毎年の単位で遺贈された場合であっても、詔勅が適用される。
sed et si non fuerint perpetuo relicta, sed usque ad annos certos, idem est.
しかしまた、永久(終身)に遺贈されたのではなく、一定の年限まで遺贈された場合であっても、同様である。
§2.15.8.4Si integra quantitas alicui fuerit legata, ut ex usuris eius se alat et mortis tempore pecunias restituat: non cessabit oratio, licet non in annos singulos uideatur id relictum.
もし、ある一定のまとまった金額が、その利息から自らを扶養し、死の時にその金銭を返還するようにという条件で遺贈された場合、それが毎年遺贈されたものとは見えないとしても、詔勅の適用は排除されない。
§2.15.8.5Sed et si sit certa quantitas relicta Titio uel res ita, ut inde alimenta Seio praestentur: magis est ut transigere Titius possit, nec enim transactione Titii minuuntur alimenta Seii.
しかしまた、ティティウスに一定の金額または物件が遺贈され、そこからセイウスに扶養料が給付されるようになっている場合、ティティウスは和解できるとする方がより妥当である。 なぜなら、ティティウスの和解によってセイウスの扶養料が減少することはないからである。
Idemque est et si per fideicommissum alimenta ad hoc legatario fuerint relicta.
そして、信託遺贈によって扶養料がそのために受遺者に遺贈された場合も同様である。
§2.15.8.6Eam transactionem oratio improbat, quae idcirco fit, ut quis repraesentatam pecuniam consumat.
詔勅は、誰かが手元に得た即座の現金を消費するためになされるような和解を否認する。
quid ergo si quis citra praetoris auctoritatem transegerit, ut quod per singulos annos erat ei relictum, consequeretur per singulos menses? aut quid si, quod per singulos menses ei relictum erat, consequeretur per singulos dies? quid deinde si, quod consummato anno ut acciperet, initio anni consequatur? et puto eam transactionem ualere, quia meliorem condicionem suam alimentarius tali transactione facit: noluit enim oratio alimenta per transactionem intercipi.
では、もしある者が、毎年遺贈されていたものを毎月受け取るために、法務官の認可なしに和解した場合はどうなるか。 あるいは、毎月遺贈されていたものを毎日受け取る場合はどうか。 さらに、年の終わりに受け取るはずだったものを、年の初めに受け取る場合はどうか。 私はそのような和解は有効であると考える。 なぜなら、扶養権利者はそのような和解によって自らの状況をより良くしているからである。 というのも、詔勅は扶養料が和解によって途中で絶たれることを望まなかったからである。
§2.15.8.7Nihil autem interest, utrum libertini sint quibus alimenta relicta sunt an ingenui, satis locupletes an minus.
しかし、扶養料を遺贈された人々が被解放自由人であるか自由生まれであるか、十分に富裕であるか否かは、何ら関係がない。
§2.15.8.8Uult igitur oratio apud praetorem de istis quaeri: in primis de causa transactionis, dein de modo, tertio de persona transigentium.
それゆえ詔勅は、法務官のもとでこれらについて審査されることを求めている。 第一に和解の理由について、第二に(額などの)態様について、第三に和解当事者の人物についてである。
§2.15.8.9In causa hoc erit requirendum, quae causa sit transigendi: sine causa enim neminem transigentem audiet praetor.
理由においては、和解する理由が何であるかが問われなければならない。 理由がなければ、法務官は誰も和解することを認めないからである。
causae fere huiusmodi solent allegari: si alibi domicilium heres, alibi alimentarius habeat: aut si destinet domicilium transferre alteruter eorum: aut si causa aliqua urgueat praesentis pecuniae: aut si a pluribus ei alimenta relicta sint et minutatim singulos conuenire difficile ei sit: aut si qua alia causa fuit, ut plures solent incidere, quae praetori suadeant transactionem admittere.
理由はほぼ以下のようなものが主張されるのが常である。 相続人が一方の場所に、扶養権利者が他方の場所に住所を有している場合、あるいは彼らのうちのいずれかが住所を移転することを計画している場合、あるいは何らかの理由で即座の現金が差し迫って必要な場合、あるいは多くの人から扶養料が遺贈されており、個々にばらばらに彼らを相手に請求を行うことが困難である場合、あるいはその他、多く発生しがちであるような、法務官に和解の承認を促すような何らかの理由がある場合である。
§2.15.8.10Modus quoque pecuniae, quae in transactionem uenit, aestimandus est: ut puta quantitas transactionis.
和解の対象となる金銭の額もまた、評価されなければならない。 例えば、和解金の額などである。
nam etiam ex modo fides transactionis aestimabitur.
なぜなら、その額からもまた和解の誠実性が評価されるからである。
modus autem pro aetate eius, qui transigit, arbitrandus est et ualetudine: nam alias cum puero, alias cum iuuene, alias cum sene transigi palam est: constat enim alimenta cum uita finiri.
しかし、その額は和解する者の年齢および健康状態に応じて判断されるべきである。 というのも、少年、青年、老人とでは、それぞれ異なる条件で和解がなされることは明らかだからである。 扶養料は生命とともに終わるということは、確立された事実だからである。
§2.15.8.11Sed et personarum contemplatio habenda est, hoc est, cuius uitae sint hi, quibus alimenta relicta sunt: utrum frugi uitae hi sint, qui alias sufficere sibi possint, an sequioris, qui de alimentis pendeant.
しかしまた、人物についての考慮もなされなければならない。 すなわち、扶養料を遺贈された人々がどのような生活を送っているか、すなわち、彼らが自活できるような質素な生活を送る人々であるか、あるいは扶養料に依存するような、よりだらしない生活を送る人々であるか、ということである。
in persona eius, a quo alimenta relicta sunt, haec erunt specienda: in quibus sunt facultatibus, cuius propositi, cuius opinionis.
扶養料を遺贈した(支払う義務のある)者の人物においては、以下の点が注目されなければならない。 すなわち、どのような資力を有しているか、どのような意図、どのような評判の人物であるか。
tunc enim apparebit, numquid circumuenire uelit eum, cum quo transigit.
そのとき初めて、彼が和解の相手方を欺こうとしているかどうかが明らかになるからである。
§2.15.8.12Qui transigit de alimentis, non uidebitur neque de habitatione neque de uestiario transegisse, cum diuus Marcus specialiter etiam de istis transigi uoluerit.
扶養料について和解する者は、居住権についても衣服費についても和解したとはみなされないであろう。 神君マルクスは、これらについても個別に和解されることを求めたからである。

語釈・文法注

  1. 2.15.8.prcontenti modico praesenti — contenti は主格補語として主節の主語 hi に一致する分詞的形容詞。奪格の modico praesenti (中性名詞化した形容詞句、「手元にあるわずかなもの」)を伴って「満足して」という意味を表す。
  2. 2.15.8.prne aliter... quam si — ne aliter... quam si は否定の目的節(effecit ne...)の中に「〜でない限りは(有効と)しない」という条件関係を埋め込んだ構文。aliter... quam si は「〜の場合とは異なる形では」すなわち「〜でなければ」を意味する。
  3. 2.15.8.5magis est ut — 非人称表現で、「〜であるとする方がより妥当である」「〜と考えるべきである」を意味する。接続法現在 possit を伴う名詞節を導く。
  4. 2.15.8.6quid ergo si — 法学解釈の議論で頻出する省略表現であり、quid ergo [dicemus] si...(では、もし〜だとしたら我々は何と言うべきか)の dicemus が省略されたもの。後に続く疑問文も同様の省略構造を持つ。
  5. 2.15.8.11in quibus sunt facultatibus — in quibus facultatibus [hi] sint という間接疑問節における、語順の倒置(hyperbaton)と前置詞 in の位置に関する構造。facultatibus という名詞が形容詞 quibus と離れて置かれている。
  6. 2.15.8.11frugi uitae — 性質の属格(genitivus qualitatis)。frugi は不変化形容詞で「実直な、質素な」を意味し、uitae(属格名詞)を修飾して「節度ある生活態度の(人々)」を表す。対比される sequioris も sequioris uitae の省略(属格)である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.15.8.pr-2.15.8.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.15.8.pr-2.15.8.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。