[PAULUS libro tertio ad edictum. ] §2.14.27.prSi nnus ex argentariis sociis cum debitore pactus sit, an etiam alteri noceat exceptio? Neratius Atilicinus Proculus, nec si in rem pactus sit, alteri nocere: tantum enim constitutum, ut solidum alter petere possit.
[パウルス著『告示注解』第3巻] 銀行家の社員の一人が債務者と合意した場合、その抗弁はもう一人の社員に対しても不利益となるか? ネラティウス、アティリキヌス、プロクルスは、たとえ対物的に合意したとしても、もう一方に不利益は及ばないと述べている。 なぜなら、一方が全額を請求できるように定められているにすぎないからである。
idem Labeo: nam nec nouare alium posse, quamuis ei recte soluatur: sic enim et his, qui in nostra potestate sunt, recte solui quod crediderint, licet nouare non possint.
ラーベオーも同意見である。 なぜなら、他人は更改することはできないからである、たとえその者に対して正当に弁済がなされうるとしても。 なぜなら、同様に、我々の権力下にある者に対しても、彼らが信託したものは正当に弁済されるが、彼らは更改することはできないからである。
quod est uerum.
これは正しい。
idemque in duobus reis stipulandi dicendum est.
そして、同じことが、二人の共同債権者についても言われるべきである。
§2.14.27.1Si cum reo ad certum tempus pactio facta sit, ultra neque reo neque fideiussori prodest.
もし主債務者と一定の期間について合意がなされたならば、その期間を超えては主債務者にも保証人にも役立たない。
quod si sine persona sua reus pepigerit, ne a fideiussore petatur, nihil id prodesse fideiussori quidam putant, quamquam id rei intersit: quia ea demum competere ei debeat exceptio, quae et reo.
しかし、もし主債務者が自身の身元を離れて、保証人から請求されないようにと合意した場合、一部の者は、たとえそれが主債務者自身にとって利益があるとしても、保証人には何ら役立たないと考えている。 なぜなら、最終的に保証人に認められるべき抗弁は、主債務者にも認められる抗弁に限られるからである。
ego didici prodesse fideiussori exceptionem: non sic enim illi per liberam personam adquiri, quam ipsi, qui pactus sit, consuli uidemur.
私は、保証人に抗弁が役立つと教えられた。 なぜなら、それによって第三者を通じて権利が取得されるというよりはむしろ、合意した当事者自身に配慮がなされていると見なされるからである。
quo iure utimur.
これが我々が用いている法である。
§2.14.27.2Pactus, ne peteret, postea conuenit ut peteret: prius pactum per posterius elidetur, non quidem ipso iure, sicut tollitur stipulatio per stipulationem, si hoc actum est, quia in stipulationibus ius continetur, in pactis factum uersatur: et ideo replicatione exceptio elidetur.
請求しないという合意をした後、のちに請求するという合意をした場合、先の合意は後の合意によって打ち消される。 ただし法律上当然にではなく、あたかも口頭契約が新たな口頭契約によって(それが意図されていたならば)消滅するのとは異なる。 なぜなら口頭契約には法が含まれ、合意においては事実が扱われるからである。 それゆえ、再抗弁によって抗弁が打ち消される。
eadem ratione contingit, ne fideiussoribus prius pactum prosit.
同じ理由によって、保証人にとっても先の合意が役に立たなくなる。
sed si pactum conuentum tale fuit, quod actionem quoque tolleret, uelut iniuriarum, non poterit, postea paciscendo ut agere possit, agere: quia et prima actio sublata est et posterius pactum ad actionem parandam inefficax est: non enim ex pacto iniuriarum action nascitur, sed ex contumelia.
しかし、もし合意された内容が訴えをも消滅させるような性質のものであった場合(例えば、不法行為の訴えなどの場合)、のちに訴えを提起できるように合意したとしても、訴えることはできない。 なぜなら、最初の訴えは消滅しており、後の合意は訴えを創設するためには効力がないからである。 なぜなら、不法行為の訴えは合意から生じるのではなく、侮辱から生じるからである。
idem dicemus et in bonae fidei contractibus, si pactum conuentum totam obligationem sustulerit, ueluti empti: non enim ex nouo pacto prior obligatio resuscitatur, sed proficiet pactum ad nouum contractum.
同じことは、善意の契約においても言える。 もし合意が債務全体を消滅させた場合(例えば売買のように)、新たな合意によって先の債務が復活することはない。 しかし、合意は新たな契約として役立つ。
quod si non ut totum contractum tolleret, pactum conuentum intercessit, sed ut imminueret, posterius pactum potest renouare primum contractum.
もし、合意が契約全体を消滅させるためではなく、それを軽減するために介在したならば、その後の合意は最初の契約を再活性化させることができる。
quod et in specie dotis actionis procedere potest.
このことは、持参金返還の訴えの場合にも成り立ちうる。
puta pactam mulierem, ut praesenti die dos redderetur, deinde pacisci, ut tempore ei legibus dato dos reddatur: incipiet dos redire ad ius suum.
例えば、女性が持参金を即日返還されるように合意し、その後、法律によって与えられた期間内に返還されるように合意したとする。 持参金はそれ本来の法に復帰し始める。
nec dicendum est deteriorem condicionem dotis fieri per pactum: quotiens enim ad ius, quod lex naturae eius tribuit, de dote actio redit, non fit causa dotis deterior, sed formae suae redditur.
合意によって持参金の条件が悪化すると言ってはならない。 なぜなら、その本質が与える法へと持参金の訴えが戻る場合はいつでも、持参金の地位は悪化するのではなく、その本来の形態に戻るのだから。
haec et Scaeuolae nostro placuerunt.
このことは我らのスカエウォラも賛同した。
§2.14.27.3Illud nulla pactione effici potest, ne dolus praestetur: quamuis si quis paciscatur ne depositi agat, ui ipsa id pactus uideatur, ne de dolo agat: quod pactum proderit.
悪意について責任を負わないとする合意は、いかなる合意によっても効力を持ち得ない。 もっとも、寄託の訴えを提起しないという合意をした場合、その行為そのものの性質上、悪意による訴えを提起しないという合意をしたと見なされ、その合意は役立つ。
§2.14.27.4Pacta, quae turpem causam continent, non sunt obseruanda: ueluti si paciscar ne furti agam uel iniuriarum, si feceris: expedit enim timere furti uel iniuriarum poenam: sed post admissa haec pacisci possumus.
不法な原因を含む合意は遵守されるべきではない。 例えば、「もしあなたがそれを行ったとしても、私が窃盗や不法行為の訴えを提起しない」と合意する場合などである。 なぜなら、窃盗や不法行為の罰を恐れることが有益だからである。 しかし、これらが行われた後であれば、我々は合意することができる。
item ne experiar interdicto unde ui, quatenus publicam causam contingit, pacisci non possumus.
同様に、占有剥奪の処分について争わないという合意も、公益に関係する限り、合意することはできない。
et in summa, si pactum conuentum a re priuata remotum sit, non est seruandum: ante omnia enim animaduertendum est, ne conuentio in alia re facta aut cum alia persona in alia re aliaue persona noceat.
要するに、合意された内容が私的な事柄から離れているならば、遵守されるべきではない。 なによりもまず注意すべきは、別の件で行われた合意や、別の者との間で行われた合意が、別の件や別の者に不利益を及ぼさないようにすることである。
§2.14.27.5Si cum decem mihi deberes, pepigero, ne a te uiginti petam: in decem prodesse tibi pacti conuenti uel doli exceptionem placet.
もしあなたが私に10の債務を負っているときに、私が「あなたに20を請求しない」と合意した場合、10について合意または悪意の抗弁があなたに役立つとされる。
item si cum uiginti deberes, pepigerim, ne decem petam: efficeretur per exceptionem mihi opponendam, ut tantum reliqua decem exigere debeam.
同様に、あなたが20の債務を負っているときに、私が「10を請求しない」と合意した場合、私に対して対抗される抗弁によって、私は残りの10しか請求できないようになる。
§2.14.27.6Sed si stipulatus decem aut Stichum de decem pactus sim et petam Stichum aut decem: exceptionem pacti conuenti in totum obstaturam: nam ut solutione et petitione et acceptilatione unius rei tota obligatio solueretur, ita pacto quoque conuento de una re non petenda interposito totam obligationem summoueri.
しかし、もし10または奴隷スティクスを約束させて、私が10について請求しない旨の合意をし、スティクスまたは10を請求する場合、合意の抗弁が全体を遮断する。 なぜなら、一つのものの弁済、請求、および債務免除によって債務全体が消滅するように、一方のものについて請求しないという合意が介在した場合も、債務全体が排除されるからである。
sed si id actum inter nos sit, ne decem mihi, sed Stichus praestetur: possum efficaciter de Sticho agere, nulla exceptione opponenda.
しかし、もし私たちの間で「10ではなく、スティクスが給付される」という合意があった場合、私はスティクスについて有効に訴えを提起することができ、いかなる抗弁も対抗されない。
idem est et si de Sticho non petendo conuenerit.
スティクスを請求しないという合意があった場合も同様である。
§2.14.27.7Sed si generaliter mihi hominem debeas et paciscar, ne Stichum petam: Stichum quidem petendo pacti exceptio mihi opponetur, alium autem hominem si petam, recte agam.
しかし、もしあなたが一般的に奴隷を私に負っており、私が「スティクスを請求しない」と合意した場合、スティクスを請求するときには合意の抗弁が私に対抗されるが、別の奴隷を請求するときには、私は適法に請求することができる。
§2.14.27.8Item si pactus, ne hereditatem peterem, singulas res ut heres petam: ex co, quod pactum erit, pacti conuenti exceptio aptanda erit, quemadmodum si conuenerit ne fundum peterem et usum fructum petam, aut ne nauem aedificiumue peterem et dissolutis his singulas res petam: nisi specialiter aliud actum est.
同様に、相続財産を請求しないと合意しておきながら、相続人として個々の財産を請求する場合、その合意された事実から、合意の抗弁が適用されるべきである。 これは、土地を請求しないと合意して用益権を請求する場合や、船や建物を請求しないと合意して、それらが解体された後に個々の部材を請求する場合と同様である。 ただし、特別に別の取り決めがなされている場合は別である。
§2.14.27.9Si acceptilatio inutilis fuit, tacita pactione id actum uidetur, ne peteretur.
もし債務免除が無効であった場合、請求しないという黙示の合意があったと見なされる。
§2.14.27.10Seruus hereditarius heredi post adituro nominatim pacisci non potest, quia nondum is dominus sit: sed si in rem pactum conuentum factum sit, heredi adquiri potest.
相続財産に含まれる奴隷は、のちに相続を承認する相続人の名を指名して合意することはできない。 なぜなら、その相続人はまだ主人ではないからである。 しかし、もし対物的に合意がなされたならば、相続人のために取得されうる。