Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.14.1.pr-2.14.1.3

合意の自然法的基礎と約定概念の定義

366 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

告示における衡平の自然法的な基礎を示し、合意を表す主要なラテン語概念である「パクトゥム」、「パクティオー」、「コンウェンティオー」の語源と定義、およびそれらが法制度においていかに一般的な基礎を成しているかを議論する。

[ULPIANUS libro quarto ad edictum. ] §2.14.1.prHuius edicti aequitas naturalis est.
[ウルピアヌス著『告示註釈』第4巻] この告示の衡平は、自然法的なものである。
quid enim tam congruum fidei humanae, quam ea quae inter eos placuerunt seruare?
というのも、当事者間で合意された事柄を守ることほど、人間の信義に適うことが他にあるだろうか。
§2.14.1.1Pactum autem a pactione dicitur (inde etiam pacis nomen appellatum est) et est pactio duorum pluriumue in idem placitum et consensus.
ところで、パクトゥムはパクティオーに由来して言われ(そこからさらに平和の名も呼ばれた)、そしてパクティオーとは、同一の趣旨への、二人またはそれ以上の人々の合意および同意である。
§2.14.1.2Conuentionis uerbum generale est ad omnia pertinens, de quibus negotii contrahendi transigendique causa consentiunt qui inter se agunt: nam sicuti conuenire dicuntur qui ex diuersis locis in unum locum colliguntur et ueniunt, ita et qui ex diuersis animi motibus in unum consentiunt, id est in unam sententiam decurrunt.
コンウェンティオーという言葉は、互いに取引を行う者たちが、契約を締結しまたは和解する目的のために同意するすべての事柄に及ぶ一般的なものである。 なぜなら、異なる場所から一つの場所に集められ集い来る人々がコンウェニーレと言われるのと同様に、異なる心の動きから一つのことに同意する人々、すなわち一つの意見に落ち着く人々もまた、そう言われるからである。
adeo autem conuentionis nomen generale est, ut eleganter dicat Pedius nullum esse contractum, nullam obligationem, quae non habeat in se conuentionem, siue re siue uerbis fiat: nam et stipulatio, quae uerbis fit, nisi habeat consensum, nulla est.
ところで、コンウェンティオーという名称は非常に一般的であるため、ペディウスは見事に、物によってなされようと言葉によってなされようと、その内にコンウェンティオーを含まない契約や債務は存在しない、と言っている。 なぜなら、言葉によってなされる問答契約であっても、同意がなければ無効だからである。
§2.14.1.3Sed conuentionum pleraeque in aliud nomen transeunt: ueluti in emptionem, in locationem, in pignus uel in stipulationem.
しかし、コンウェンティオーの大部分は別の名称へと移行する。 例えば、売買、賃貸借、質権、あるいは問答契約へと。

語釈・文法注

  1. §2.14.1.prea quae inter eos placuerunt seruare — 不定詞 `seruare` は、比較級表現 `quid ... tam ... quam` の中で比較の対象(実質的な主語)として機能している。`ea`(中性複数対格)は `seruare` の直接目的語であり、関係節 `quae ... placuerunt` によって修飾されている。`placuerunt` は自動詞 `placere`(合意される、気に入る)の完了形であり、関係代名詞 `quae` がその主語である。
  2. §2.14.1.2adeo autem conuentionis nomen generale est, ut eleganter dicat Pedius — 副詞 `adeo`(それほどまでに)と接続詞 `ut`(~するほどに)による結果節の構文。接続法現在 `dicat` が導く節内には、発話動詞の目的語として対格不定詞句(A.C.I.)である `nullum esse contractum, nullam obligationem` が続いている。
  3. §2.14.1.2ita et qui ex diuersis animi motibus in unum consentiunt — `sicuti ... ita (et) ...`(~と同様に…もまた)の相関構文。前半の `sicuti ... dicuntur` に対応して、後半の `ita et` 以下の節(主語は関係代名詞 `qui` に導かれる節)の後にも、動詞句 `conuenire dicuntur`(コンウェニーレすると言われる)が省略されていると解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.14.1.pr-2.14.1.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.14.1.pr-2.14.1.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。