Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.13.9.pr-2.13.9.4

告示による計算書開示の適用除外と承継人の義務

361 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、委任や後見など別個の訴えがある場合にはこの告示による開示強制は適用されないこと、銀行業者の承継人や両替商への適用範囲、および開示を求める者の要件について解説している。

[PAULUS libro tertio ad edictum. ] §2.13.9.prQuaedam sunt personae, quas rationes nobis edere oportet nec tamen a praetore per hoc edictum compelluntur.
[パウルス著『告示注解』第3巻] 特定の人物たちがおり、彼らは私たちに計算書を開示しなければならないが、それでも法務官によってこの告示を通じて強制されることはない。
ueluti cum procurator res rationesue nostras administrauit, non cogitur a praetore per metum in factum actionis rationes edere: scilicet quia id consequi possumus per mandati actionem.
たとえば、代理人が私たちの財産や計算書を管理した場合、事実に基づく訴えへの恐れから法務官によって計算書の開示を強制されることはない。 それはもちろん、私たちが委任の訴えによってそれを達成できるからである。
et cum dolo malo socius negotia gessit, praetor per hanc clausulam non interuenit: est enim pro socio actio.
また、共同事業者が悪意をもって事務を処理した場合、法務官はこの箇条によっては介入しない。 なぜなら、共同事業の訴えがあるからである。
sed nec tutorem cogit praetor pupillo edere rationes: sed iudicio tutelae solet cogi edere.
しかし、法務官は後見人に対し、被後見人に計算書を開示することも強制しない。 しかし、後見の裁判によって開示することが通常強制される。
§2.13.9.1Nihil interest, si successores aut pater aut dominus argentarii eiusdem fuerunt professionis: quia cum in locum et in ius succedant argentarii, partibus eius fungi debent.
銀行業者の相続人、父、あるいは主人が同じ職業であったかどうかは、何ら影響しない。 なぜなら、彼らは銀行業者の地位および権利を承継するので、その役割を果たすべきだからである。
is autem, cui argentarius rationes suas legauit, non uidebitur contineri, quia iuris successor his uerbis significatur: non magis, quam si ei uiuus eas donasset.
しかし、銀行業者が自分の計算書を遺贈した相手は、含まれるとは見なされない。 なぜなら、これらの言葉によって法律上の承継人が意味されているからであり、もし生前に彼がそれらをその者に贈与していたとしても含まれないのと同様である。
sed nec heres tenebitur, cum nec possideat nec dolo malo fecerit: sed si ei, antequam eas legatario traderet, renuntiatum fuerit, ne ante eas tradat, tenebitur quasi dolo fecerit: item antequam eas tradat, tenebitur.
しかし、相続人であっても、彼が(計算書を)占有しておらず、かつ悪意で行ったのでない限り、責任を負わない。 だが、もし彼がそれらを遺贈受取人に引き渡す前に、引き渡さないようにとの通知を受けていたならば、彼は悪意で行ったかのように責任を負うことになる。 また、彼がそれらを引き渡す前であれば、責任を負う。
quod si nihil dolo fecerit, causa cognita legatarius cogendus est edere.
しかし、もし彼が悪意で行ったのでないならば、事情審理の上で、遺贈受取人が開示を強制されるべきである。
§2.13.9.2Nummularios quoque non esse iniquum cogi rationes edere Pomponius scribit: quia et hi nummularii sicut argentarii rationes conficiunt, quia et accipiunt pecuniam et erogant per partes, quarum probatio scriptura codicibusque eorum maxime continetur: et frequentissime ad fidem eorum decurritur.
両替商もまた、計算書を開示することを強制されるのが不当ではないとポンポニウスは書いている。 なぜなら、これら両替商も銀行業者と同様に計算書を作成するからであり、彼らもまた、個々にお金を受け取り、また支出し、それらの証明は主に彼らの帳簿の記載に含まれているからであり、そして彼らの信用に訴えることが極めて頻繁にあるからである。
§2.13.9.3Ceterum omnibus postulantibus et iurantibus non calumniae causa petere rationes, quae ad se pertineant, edi iubet.
さらに法務官は、要求し、かつ、不当な言いがかりの目的ではなく自分に関係のある計算書の開示を求めているのだと宣誓するすべての人々に対して、開示されるよう命じている。
§2.13.9.4Ad nos enim pertinet non tantum cum ipsi contraximus uel successimus ei qui contraxit, sed etiam si is qui in nostra potestate est contraxit.
なぜなら、計算書が私たちに関係するのは、私たちが自ら契約したとき、あるいは契約した者の跡を継いだときだけでなく、私たちの権力下にある者が契約したときも同様だからである。

語釈・文法注

  1. §2.13.9.prper metum in factum actionis — in factum actionis(事実に基づく訴え)は一つの法用語であり、全体として属格としてmetum(恐怖、恐れ)にかかっている。すなわち、「事実に基づく訴えが提起される恐怖によって」という意味である。
  2. §2.13.9.1non magis, quam si ei uiuus eas donasset — non magis [continebitur] のように continebitur(含まれることになる)が省略された倒置・省略構造。生前に贈与された場合と同様に、遺贈された者もこの告示の適用対象(iuris successor)には含まれないことを示す。
  3. §2.13.9.3omnibus postulantibus et iurantibus ... edi iubet — iubereは通常対格+不定詞をとるが、ここではomnibus...(与格)に対し「彼らのために開示される(edi)よう命じる」という、与格(利害関係の与格)を伴う受動不定詞構文として解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.13.9.pr-2.13.9.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.13.9.pr-2.13.9.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。