Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.13.6.pr-2.13.6.10

両替商の承継人による帳簿開示の方法と要件

358 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、両替商やその相続人・後見人による口座計算書の開示義務の範囲、開示の具体的手段、請求相手に求められる嫌がらせ防止の宣誓、および再請求や例外的に開示が認められる事情について論じている。

[ULPIANUS libro quarto ad edictum. ] §2.13.6.prSi quis ex argentariis, ut plerique eorum, in uilla habeat instrumentum uel in horreo: aut ad locum te perducet aut descriptas rationes dabit.
[ウルピアヌス著『告示注解』第4巻] もし両替商の誰かが、彼らの多くがそうしているように、荘園または倉庫に帳簿を保管しているならば、彼はあなたをその場所へ連れて行くか、あるいは書き写した計算書を提供するであろう。
§2.13.6.1Cogentur et successores argentarii edere rationes.
両替商の承継人たちもまた、計算書を開示することを強制される。
quod si plures sunt heredes et unus habeat, solus ad editionem compelletur: sed si omnes habeant et unus ediderit, omnes ad editionem compellendi sunt.
しかし、もし相続人が複数おり、そのうちの一人が帳簿を所持しているならば、彼一人が開示を強制される。 これに対して、もし全員が所持しており、たとえ一人が開示したとしても、全員が開示を強制されるべきである。
quid enim si humilis et deploratus unus edidit, ut dubitare quis merito de fide editionis possit? ut igitur comparari rationes possint, etiam ceteri edere debent aut certe unius editioni subscribere.
なぜなら、もし身分が低く信用のおけない一人が開示した場合、その開示の信頼性を当然疑うことがあり得るからである。 したがって、計算書が対照され得るように、残りの者たちも開示するか、あるいは少なくとも一人の開示に署名しなければならない。
hoc idem erit et si plures fuerint argentarii, a quibus editio desideratur.
このことは、開示が求められている両替商が複数いる場合にも同様に適用される。
nam et si plures tutores tutelam administrauerunt simul, aut omnes edere debent aut unius editioni subscribere.
なぜなら、複数の後見人が同時に後見を管理した場合にも、全員が開示するか、あるいは一人の開示に署名しなければならないからである。
§2.13.6.2Exigitur autem ab aduersario argentarii iusiurandum non calumniae causa postulare edi sibi: ne forte uel superuacuas rationes uel quas habet edi sibi postulet uexandi argentarii causa.
しかし、両替商の相手方からは、自分への開示を要求することが、嫌がらせのためではないという宣誓が要求される。 これは、ひょっとして、両替商を困らせる目的で、不要な計算書や、あるいはすでに自分が持っている計算書の開示を要求することがないようにするためである。
§2.13.6.3Rationem autem esse Labeo ait ultro citro dandi accipiendi, credendi, obligandi soluendi sui causa negotiationem: nec ullam rationem nuda dumtaxat solutione debiti incipere.
しかし、ラベオーは、計算書とは、与え・受け取り、信託し、義務づけ、支払うという、相互的な取引のための業務活動であると言う。 そして、いかなる計算書も、単なる債務の支払いだけによっては開始しない。
nec si pignus acceperit aut mandatum, compellendum edere: hoc enim extra rationem esse.
また、もし質権を設定されたか、あるいは委任を受けた場合でも、開示を強制されることはない。 なぜなら、これは計算書の範囲外にあるからである。
sed et quod solui constituit, argentarius edere debet: nam et hoc ex argentaria uenit.
しかし、支払うことを約束したものについても、両替商は開示しなければならない。 なぜなら、これもまた両替商の業務から生じるからである。
§2.13.6.4Ex hoc edicto in id quod interfuit actio competit:
この告示に基づき、被った損害についての訴えが認められる。
§2.13.6.5unde apparet ita demum tenere hoc edictum, si ad eum pertineat.
これにより、この告示は、それがその者に関係する場合にのみ適用されることが明らかである。
pertinere autem uidetur ad me ratio, si modo eam tractaueris me mandante.
そして、もしあなたが私の委任によってその計算書を扱ったのであれば、その計算書は私に関係するものとみなされる。
sed si procurator meus absente me mandauerit, an mihi edenda sit, quasi ad me pertineat? et magis est ut edatur.
しかし、もし私の代理人が、私の不在中に委任したのであるならば、それが私に関係するかのように、私に対して開示されるべきであろうか。 そして、開示されるべきであるとする見解のほうが優れている。
procuratori quoque meo edendam rationem, quam mecum habet, non dubito, quasi ad eum pertineat: et cauturum de rato, si mandatum ei non sit.
私の代理人に対しても、彼が私との間に持っている計算書は、あたかも彼に関係するかのように開示されるべきであることに、私は疑いを抱かない。 そして、もし彼に委任がない場合には、彼は追認に関する保証を立てることになる。
§2.13.6.6Si initium tabularum habet diem, in quibus Titii ratio scripta est, postmodum mea sine die et consule, etiam mihi edendus est dies et consul: communis enim omnis rationis est praepositio diei et consulis.
もし、ティティウスの計算書が書かれている帳簿の冒頭に日付があり、その後に日付や執政官名なしに私のものが続いている場合、私に対しても日付と執政官名が開示されなければならない。 なぜなら、日付と執政官名を冒頭に置くことは、すべての計算書に共通だからである。
§2.13.6.7Edi autem est uel dictare uel tradere libellum uel codicem proferre.
開示するとは、口述するか、あるいは書面を引き渡すか、あるいは帳簿を提示することである。
§2.13.6.8Praetor ait: 'Argentario eiue, qui iterum edi postulabit, causa cognita edi iubebo'.
法務官は言う。 「両替商、あるいは再び開示を要求する者に対しては、事情を審査した上で、私は開示を命じるであろう。
§2.13.6.9Prohibet argentario edi illa ratione, quod etiam ipse instructus esse potest instrumento suae professionis: et absurdum est, cum ipse in ea sit causa, ut edere debeat, ipsum petere ut edatur ei.
」両替商への開示を禁じるのは、彼自身が自分の職業の帳簿を備えているはずだからである。 そして、自分自身が開示すべき立場にあるにもかかわらず、自分に開示されることを自ら求めるのは不条理である。
an nec heredi argentarii edi ratio debeat, uidendum: et si quidem instrumentum argentariae ad eum peruenit, non debet ei edi, si minus, edenda est ex causa.
両替商の相続人に対しても計算書が開示されるべきではないのか、検討されなければならない。 そして、もし両替商の業務の帳簿が彼に届いているのであれば、彼に対して開示されるべきではない。 もしそうでなければ、事情に基づいて開示されるべきである。
nam et ipsi argentario ex causa ratio edenda est: si naufragio uel ruina uel incendio uel alio simili casu rationes perdidisse probet aut in longinquo habere, ueluti trans mare.
なぜなら、両替商自身に対しても、事情に基づいて計算書が開示されるべきだからである。 すなわち、彼が難破、倒壊、火災、またはその他の同様の事故によって計算書を紛失したことを証明するか、あるいは、例えば海の向こうのような遠方に所持していることを証明する場合である。
§2.13.6.10Nec iterum postulanti edi praetor iubet, nisi ex causa:
また、法務官は、再び開示を要求する者に対しても、事情に基づかない限り、開示を命じない。

語釈・文法注

  1. 2.13.6.1et unus ediderit — 条件節 si omnes habeant の内部において、et は「たとえ…であっても(譲歩)」の意を帯びており、すでに一人が開示を終えた場合であってもなお全員が共同して開示義務を負うべきであることを示す。
  2. 2.13.6.3Rationem autem esse Labeo ait ultro citro dandi accipiendi, credendi, obligandi soluendi sui causa negotiationem — Labeo ait(ラベオーは言う)に導かれる対格不定詞(間接話法)の構造。rationem が主語対格、negotiationem が述語対格(補語)であり、間に取引の性質を表す属格群や前置詞句が挿入されている。
  3. 2.13.6.5et cauturum de rato, si mandatum ei non sit — non dubito(私は疑わない)に続く対格不定詞(間接話法)の構造の一部。cauturum は主語である procuratorem(代理人)を省略した未来不定詞能動態(cauturum esse)であり、条件節 si mandatum... を伴う。
  4. 2.13.6.9si minus — si non(そうではないならば)を意味する簡潔な慣用表現。直前の条件「もし両替商の業務の帳簿が彼に届いているならば」に対する否定(=届いていないならば)を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.13.6.pr-2.13.6.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.13.6.pr-2.13.6.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。