[ULPIANUS libro quarto ad edictum. ] §2.13.6.prSi quis ex argentariis, ut plerique eorum, in uilla habeat instrumentum uel in horreo: aut ad locum te perducet aut descriptas rationes dabit.
[울피아누스 저 『고시주해』 제4권] 만일 어떤 환전상이 그들 대부분이 그러하듯 장부를 장원이나 창고에 보관하고 있다면, 그는 당신을 그 장소로 데려가거나 혹은 필사된 계산서를 제공해야 한다.
§2.13.6.1Cogentur et successores argentarii edere rationes.
환전상의 승계인들도 계산서를 개시하도록 강제된다.
quod si plures sunt heredes et unus habeat, solus ad editionem compelletur: sed si omnes habeant et unus ediderit, omnes ad editionem compellendi sunt.
그러나 만일 공동상속인이 여러 명이고 그중 한 명만이 장부를 소지하고 있다면, 그 사람 한 명만이 개시를 강제당한다. 하지만 만일 모두가 소지하고 있고 한 명이 개시하였다 하더라도, 모두가 개시를 강제당해야 한다.
quid enim si humilis et deploratus unus edidit, ut dubitare quis merito de fide editionis possit? ut igitur comparari rationes possint, etiam ceteri edere debent aut certe unius editioni subscribere.
왜냐하면 신분이 낮고 신용을 잃은 한 사람이 개시를 한 경우, 개시의 신빙성에 대해 당연히 의심을 품을 수 있다면 어찌하겠는가? 그러므로 계산서가 대조될 수 있도록, 나머지 사람들도 개시해야 하거나 또는 적어도 한 사람의 개시에 서명해야 한다.
hoc idem erit et si plures fuerint argentarii, a quibus editio desideratur.
이러한 점은 개시가 요구되는 환전상이 여러 명인 경우에도 동일하게 적용된다.
nam et si plures tutores tutelam administrauerunt simul, aut omnes edere debent aut unius editioni subscribere.
왜냐하면 여러 명의 후견인이 동시에 후견을 관리한 경우에도 모두가 개시해야 하거나 혹은 한 사람의 개시에 서명해야 하기 때문이다.
§2.13.6.2Exigitur autem ab aduersario argentarii iusiurandum non calumniae causa postulare edi sibi: ne forte uel superuacuas rationes uel quas habet edi sibi postulet uexandi argentarii causa.
또한 환전상의 상대방은 자신에게 개시할 것을 요구하는 것이 무고의 목적이 아니라는 선세를 해야 한다. 이는 혹시 환전상을 괴롭힐 목적으로 불필요한 계산서나 이미 자신이 소지하고 있는 계산서의 개시를 요구하는 일이 없도록 하기 위함이다.
§2.13.6.3Rationem autem esse Labeo ait ultro citro dandi accipiendi, credendi, obligandi soluendi sui causa negotiationem: nec ullam rationem nuda dumtaxat solutione debiti incipere.
라베오는 계산서란 상호 간에 주고받고, 신용을 제공하고, 채무를 지고, 변제하는 것을 목적으로 하는 영업 활동이라고 말한다. 그리고 어떠한 계산서도 단지 단순한 채무 변제만으로는 시작되지 않는다.
nec si pignus acceperit aut mandatum, compellendum edere: hoc enim extra rationem esse.
또한 질권을 설정받았거나 위임을 받은 경우라 하더라도 개시를 강제당하지 않는다. 왜냐하면 이것은 계산서의 범위 밖에 있기 때문이다.
sed et quod solui constituit, argentarius edere debet: nam et hoc ex argentaria uenit.
그러나 변제하기로 약정한 것에 대해서도 환전상은 개시하여야 한다. 왜냐하면 이것 역시 환전상의 업무에서 비롯된 것이기 때문이다.
§2.13.6.4Ex hoc edicto in id quod interfuit actio competit:
이 고시에 기하여, 입은 손해에 대한 소가 허용된다.
§2.13.6.5unde apparet ita demum tenere hoc edictum, si ad eum pertineat.
이로부터 이 고시는 그것이 그 사람에게 관계되는 경우에 한하여 적용됨이 명백하다.
pertinere autem uidetur ad me ratio, si modo eam tractaueris me mandante.
그리고 만일 당신이 나의 위임에 따라 그 계산서를 다루었다면, 그 계산서는 나에게 관계되는 것으로 보인다.
sed si procurator meus absente me mandauerit, an mihi edenda sit, quasi ad me pertineat? et magis est ut edatur.
그러나 나의 대리인이 내가 부재한 중에 위임하였다면, 그것이 나에게 관계되는 것처럼 나에게 개시되어야 하는가? 그리고 개시되어야 한다는 견해가 더 타당하다.
procuratori quoque meo edendam rationem, quam mecum habet, non dubito, quasi ad eum pertineat: et cauturum de rato, si mandatum ei non sit.
나의 대리인에게도 그가 나와 가지고 있는 계산서는 마치 그에게 관계되는 것처럼 개시되어야 함에 나는 의문을 품지 않는다. 그리고 만일 그에게 위임이 없다면 그는 추인에 관한 담보를 제공해야 할 것이다.
§2.13.6.6Si initium tabularum habet diem, in quibus Titii ratio scripta est, postmodum mea sine die et consule, etiam mihi edendus est dies et consul: communis enim omnis rationis est praepositio diei et consulis.
만일 티티우스의 계산서가 적혀 있는 장부의 시작 부분에 날짜가 있고, 그 뒤에 날짜와 집정관 표시 없이 나의 계산서가 이어진다면, 나에게도 날짜와 집정관이 개시되어야 한다. 왜냐하면 날짜와 집정관을 서두에 두는 것은 모든 계산서에 공통되기 때문이다.
§2.13.6.7Edi autem est uel dictare uel tradere libellum uel codicem proferre.
개시하는 것이란 구술하거나 서면을 교부하거나 장부를 제시하는 것이다.
§2.13.6.8Praetor ait: 'Argentario eiue, qui iterum edi postulabit, causa cognita edi iubebo'. §2.13.6.9Prohibet argentario edi illa ratione, quod etiam ipse instructus esse potest instrumento suae professionis: et absurdum est, cum ipse in ea sit causa, ut edere debeat, ipsum petere ut edatur ei.
치안관은 말한다. "환전상이나 혹은 다시 개시를 청구하는 자에 대해서는 사정을 심리한 후에 개시를 명할 것이다." 환전상에게 개시하는 것을 금지하는 이유는, 그 자신도 자기 직업의 도구 장부를 갖추고 있을 수 있기 때문이다. 그리고 자신은 개시해야 할 지위에 있으면서 자기에게 개시해 줄 것을 청구하는 것은 불합리하다.
an nec heredi argentarii edi ratio debeat, uidendum: et si quidem instrumentum argentariae ad eum peruenit, non debet ei edi, si minus, edenda est ex causa.
환전상의 상속인에게도 계산서가 개시되어서는 안 되는지 검토되어야 한다. 그리고 만일 환전상의 업무 장부가 그에게 도달했다면 그에게 개시되어서는 안 되지만, 그렇지 않다면 사정에 기하여 개시되어야 한다.
nam et ipsi argentario ex causa ratio edenda est: si naufragio uel ruina uel incendio uel alio simili casu rationes perdidisse probet aut in longinquo habere, ueluti trans mare.
왜냐하면 환전상 자신에게도 사정에 기하여 계산서가 개시되어야 하기 때문이다. 즉, 난파나 붕괴, 화재 혹은 그와 유사한 사고로 장부를 잃어버렸음을 증명하거나, 혹은 바다 건너와 같이 먼 곳에 장부를 두고 있음을 증명하는 경우이다.
§2.13.6.10Nec iterum postulanti edi praetor iubet, nisi ex causa:
또한 치안관은 다시 개시를 청구하는 자에 대해서도 사정에 기하지 않는 한 개시를 명하지 않는다.