[ULPIANUS libro quarto ad edictum. ]
[ウルピアーヌス著『告示注解』第4巻] 政務官は言う。
§2.13.4.prPraetor ait: 'Argentariae mensae exercitores rationem, quae ad se pertinet, edent adiecto die et consule'.
「銀行の経営者は、その相手に関係する帳簿を、日付と執政官名を付して、開示しなければならない。
§2.13.4.1Huius edicti ratio aequissima est: nam cum singulorum rationes argentarii conficiant, aequum fuit id quod mei causa confecit meum quodammodo instrumentum mihi edi.
」この告示の趣旨はきわめて公平である。 というのも、銀行家は個々人の帳簿を作成するのであるから、彼が私のために作成したものが、ある意味で私の証書として私に開示されることは公平だからである。
§2.13.4.2Sed et filius familias continetur his uerbis, ut uel ipse cogatur edere: an et pater, quaeritur.
しかし、家子もこれらの文言に含まれており、彼自身が開示を強制される。 父親も強制されるかどうかが問われている。
Labeo scribit patrem non cogendum, nisi sciente eo argentaria exercetur: sed recte Sabinus respondit tunc id admittendum, cum patri quaestum refert.
ラベオは、父親の知るところで銀行業が営まれているのでない限り、父親は強制されるべきではないと書いている。 しかしサビヌスは、父親に利益がもたらされている場合にのみこれを認めるべきだと正しく回答している。
§2.13.4.3Sed si seruus argentariam faciat (potest enim), si quidem uoluntate domini fecerit, compellendum dominum edere ac perinde in eum dandum est iudicium, ac si ipse fecisset.
しかし、奴隷が銀行業を営む場合(それは可能だからである)、もし主人の意思によって営んだのであれば、主人が開示を強制されるべきであり、あたかも主人自身が営んだかのように、主人に対して訴訟が与えられるべきである。
sed si inscio domino fecit, satis esse dominum iurare eas se rationes non habere: si seruus peculiarem faciat argentariam, dominus de peculio uel de in rem uerso tenetur: sed si dominus habet rationes nec edit, in solidum tenetur.
しかし主人の知らないうちに営んだのであれば、主人がそれらの帳簿を所有していないと誓うことで十分である。 もし奴隷が特有財産による銀行業を営むのであれば、主人は特有財産の限度で、あるいは主人の財産に転入した限度で責任を負う。 しかし、主人が帳簿を所有しているにもかかわらず開示しない場合は、全額について責任を負う。
§2.13.4.4Etiam is qui desit argentariam facere, ad editionem compellitur.
銀行業を営むことをやめた者も、開示を強制される。
§2.13.4.5Sed ibi quis compellitur edere, ubi argentariam exercuit, et hoc est constitutum.
しかし、銀行業を営んだ場所において開示を強制されるのであり、このことは確立されている。
quod si instrumentum argentariae in alia prouincia habeat, in alia administrauerit, ibi puto cogendum edere, ubi argentariam exercuit: hoc enim primum deliquit, quod alio instrumentum transtulit.
仮に銀行の帳簿を別の属州に置いており、別の属州で業務を管理していたとしても、銀行業を営んだ場所において開示を強制されるべきだと私は考える。 というのも、帳簿を別の場所に移したこと自体が、そもそも彼の過失だからである。
quod si in alio loco argentariam exercet, alibi autem ad editionem compelletur, minime hoc facere cogitur: nisi descriptum uelis ubi de ea re agitur eum tibi dare, tuis uidelicet sumptibus:
しかし、もしある場所で銀行業を営んでおり、別の場所で開示を強制されるのであれば、このような開示をすることは決して強制されない。 ただし、その事項について訴訟が提起されている場所で、あなたの費用負担によって、写しをあなたに交付することを望む場合はこの限りではない。