Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.12.1.pr-2.12.1.2

農繁期の裁判召喚の制限と例外

343 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

神君マルクスの演説に基づき、農繁期(収穫期・葡萄収穫期)における裁判召喚の制限と、例外的に召喚が認められる場合(訴権の消滅が懸念される等急を要する場合)の要件について論じている。

[ULPIANUS libro quarto de omnibus tribunalibus. ]
[ウルピアヌス『全裁判所について』第4巻] 収穫期および葡萄収穫期の間に、何人も相手方に裁判への出頭を強制してはならないということが、神君マルクスの演説によって明記されている。
§2.12.1.prNe quis messium uindemiarumque tempore aduersarium cogat ad iudicium uenire, oratione diui Marci exprimitur, quia occupati circa rem rusticam in forum conpellendi non sunt.
なぜなら、農作業に忙殺されている者たちを法廷に駆り出すべきではないからである。
§2.12.1.1Sed si praetor aut per ignorantiam uel socordiam euocare eos perseuerauerit hique sponte uenerint: si quidem sententiam dixerit praesentibus illis et sponte litigantibus, sententia ualebit, tametsi non recte fecerit qui eos euocauerit: sin uero, cum abesse perseuerauerint, sententiam protulerit etiam absentibus illis, consequens erit dicere sententiam nullius esse momenti (neque enim praetoris factum iuri derogare oportet): et citra appellationem igitur sententia infirmabitur.
しかし、もし政務官が、無知または怠慢によって彼らを召喚し続け、かつ彼らが自発的に出頭した場合において、もし彼らが出頭して自発的に争っている間に政務官が判決を下したならば、たとえ彼らを召喚した者が不当に行動したとしても、その判決は有効である。 これに対して、彼らが欠席し続ける中で、彼らが不在であるにもかかわらず政務官が判決を下したならば、その判決は無効である(何らの効力も持たない)と言うのが当然の帰結である(なぜなら、政務官の行為が法を侵害することは許されないからである)。 したがって、上訴を経ずとも、その判決は効力を失う。
§2.12.1.2Sed excipiuntur certae causae, ex quibus cogi poterimus et per id temporis, cum messes uindemiaeque sunt, ad praetorem uenire: scilicet si res tempore peritura sit, hoc est si dilatio actionem sit peremptura.
しかし、特定の事件は除外されており、それらの事件においては、収穫期や葡萄収穫期の間であっても、私たちは政務官のもとに出頭することを強制されうる。 すなわち、目的物が時の経過によって滅失しようとしている場合、つまり、延期が訴権を消滅させることになる場合である。
Sane quotiens res urguet, cogendi quidem sumus ad praetorem uenire, uerum ad hoc tantum cogi aequum est ut lis contestetur, et ita ipsis uerbis orationis exprimitur: denique alterutro recusante post litem contestatam litigare dilationem oratio concessit.
確かに、事態が切迫しているときはいつでも、私たちは政務官のもとに出頭することを強制されるべきであるが、訴訟繋属が行われること、ただそれだけのために強制されるのが公平であり、そのことは演説の文言そのものによっても表現されている。 結局のところ、訴訟繋属の後にいずれか一方が訴訟を行うことを拒んだ場合、演説は延期を認めている。

語釈・文法注

  1. §2.12.1.prNe quis ... cogat — 接続法(cogat)を伴う ne 節が、非人称的に用いられた受動態動詞 exprimitur の主格主語として機能している。通常、否定の意志・命令を表す ne 節がこのように直接名詞節として主語を形成する構造は、法律文等における間接的な命令・禁止の表現として標準的である。
  2. §2.12.1.1nullius esse momenti — 記述の属格(genitivus qualitatis)の用法であり、コピュラ動詞 esse を介して sententiam の述語となっている。「何の価値・重要性も持たない」、転じて法律上「無効である」ことを意味する。
  3. §2.12.1.2actionem sit peremptura — 能動未来分詞 peremptura と接続法現在 sit による迂言的叙法(coniunctivus periphrasticus)であり、条件節 si 内において「〜することになるであろう」という未来の予期・蓋然性を表す。
  4. §2.12.1.2alterutro recusante ... litigare — alterutro recusante は現在分詞を伴う奪格絶対構文。不定詞 litigare(訴訟を行うこと)は、分詞 recusante(拒絶する)の目的語(相補的不定詞)として機能している。全体として「どちらか一方が訴訟を継続することを拒む場合」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.12.1.pr-2.12.1.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.12.1.pr-2.12.1.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。