[ULPIANUS libro septuagensimo quarto ad edictum. ]
[ウルピアーヌス『告示註釈』第74巻] 我々は、被告が裁判に出頭することを要求しない。
§2.11.2.prNon exigimus reum iudicio sisti, si negotium, propter quod iudicio sisti promisit, fuerit transactum: sed hoc ita, si prius id negotium transactum sit, quam sisti oporteret.
もし彼が出頭を約束した根拠である事務が解決されたならば。 しかしこれは、出頭すべきであった時よりも前にその事務が解決された場合に限られる。
ceterum si postea transactum est, exceptio doli opponi debet: quis enim de poena promissa laborat post negotium transactum? cum etiam transacti negotii exceptionem putauerit quis nocere, quasi etiam de poena transactum sit, nisi contrarium specialiter partibus placuerit.
しかし、もしその後に解決されたならば、悪意の抗弁が対抗されなければならない。 なぜなら、事務が解決された後に、誰が約束された違約金について心配するだろうか。 事務が解決されたという抗弁は、あたかも違約金についても解決されたかのように害すると考えるべきだからである、当事者間で特に反対の合意がなされていない限り。
§2.11.2.1Si quis municipalis muneris causa sine suo dolo malo impeditus in iudicio secundum suam promissionem non stetit, aequissimum est tribui ei exceptionem.
もし誰かが自治体の義務のために、自らの悪意なしに妨げられて、約束に従って裁判に出頭しなかったならば、彼に抗弁を与えるのが極めて公平である。
§2.11.2.2Simili modo et si ad testimonium desideratus ad iudicium occurrere non potuit, erit ei subueniendum.
同様に、もし証言のために求められた者が裁判に赴くことができなかった場合にも、彼は救済されるべきである。
§2.11.2.3Si quis iudicio se sisti promiserit et ualetudine uel tempestate uel ui fluminis prohibitus se sistere non possit, exceptione adiuuatur, nec immerito.
もし誰かが出頭することを約束し、健康状態、あるいは嵐、あるいは河川の氾濫によって阻まれて出頭することができないならば、抗弁によって助けられるが、それは当然である。
cum enim in tali promissione praesentia opus sit, quemadmodum potuit se sistere qui aduersa ualetudine impeditus est? et ideo etiam lex duodecim tabularum, si iudex uel alteruter ex litigatoribus morbo sontico impediatur, iubet diem iudicii esse diffisum.
なぜなら、そのような約束においては本人の臨席が必要であるのに、健康を損ねて妨げられた者が、どうして出頭することができただろうか。 それゆえ、十二表法でさえも、もし裁判官または訴訟当事者のいずれか一方が重病によって妨げられるならば、裁判の日を延期することを命じている。
§2.11.2.4Si non propter ualetudinem mulier non steterit iudicio, sed quod grauida erat, exceptionem ei dandam Labeo ait: si tamen post partum decubuerit, probandum erit quasi ualetudine impeditam.
もし女性が健康状態のためではなく、妊娠していたという理由で出頭しなかったならば、彼女に抗弁が与えられるべきだとラベオーは言う。 しかし、もし彼女が出産後に病床に臥せっているならば、健康状態によって妨げられたものとして認められるべきである。
§2.11.2.5Idem est et si quis furere coeperit: nam qui furore impeditur, ualetudine impeditur.
もし誰かが狂気に陥り始めた場合も同様である。 なぜなら、狂気によって妨げられる者は、健康状態によって妨げられているからである。
§2.11.2.6Quod diximus succurri etiam ei, qui tempestate aut ui fluminis prohibitus non uenit, tempestatem sic intellegere debemus, siue maritima siue terrestris sit.
嵐または河川の氾濫によって阻まれて来なかった者も救済されると我々が言ったことについて、嵐とは、それが海上のものか陸上のものかを問わず、そのように理解されなければならない。
Tempestatem intellegere debemus talem, quae impedimento sit itineri uel nauigationi.
我々は嵐を、旅路または航海の障害となるようなものと理解しなければならない。
§2.11.2.7Uis fluminis etiam sine tempestate accipienda est: uim fluminis intellegimus, et si magnitudo eius impedimento sit siue pons solutus sit uel nauigium non stet.
河川の氾濫は、嵐がない場合であっても受け入れられるべきである。 河川の氾濫と我々が理解するのは、河川の増水が障害となっている場合、あるいは橋が壊れている場合、あるいは渡し舟が運航していない場合である。
§2.11.2.8Si quis tamen cum posset non incidere in tempestatem uel in fluminis uim, si ante profectus esset uel tempore oportuno nauigasset, ipse se artauerit: numquid exceptio ei minime prosit? quod quidem causa cognita erit statuendum.
しかし、もし誰かが、もっと早く出発していたならば、あるいは適切な時期に航海していたならば、嵐や河川の氾濫に遭わずに済んだはずであるのに、自らを(時間の)困窮に追い込んだ場合、はたして抗弁は彼にとって全く役に立たないのだろうか。 このことは、まさに事案の審理を経て決定されなければならない。
nam neque sic artandus sit, ut possit ei dici, cur non multo ante profectus est quam dies promissionis ueniret: neque iterum permittendum ei, si quid sit quod ei imputetur, causari tempestatem uel uim fluminis.
なぜなら、約束の日が来るよりもはるか前に、なぜ出発しなかったのか、と彼に言われ得るほど、彼を窮地に追い込むべきではないし、また他方で、もし彼に帰責されるべき事由があるならば、嵐や河川の氾濫を言い訳にすることを許すべきでもないからである。
quid enim si quis, cum Romae esset ipso tempore promissionis sistendi, nulla necessitate urguente uoluptatis causa in municipium profectus sit? nonne indignus est, cui haec exceptio patrocinetur? aut quid si tempestas quidem in mari fuit, terra autem iste potuit uenire: uel flumen circumire? aeque dicendum non semper ei exceptionem prodesse: nisi angustiae non patiebantur terra iter metiri uel circumire.
なぜなら、出頭の約束のまさにその時にローマにいた者が、何の緊急の必要性もないのに娯楽のために(他の)自治体へ出発したとしたら、どうであろうか。 この抗弁が擁護するに値しない者ではないか。 あるいは、海上でこそ嵐があったが、彼は陸路で来ることができた、あるいは川を迂回することができたとしたら、どうであろうか。 同様に、抗弁が常に彼の役に立つわけではないと言うべきである。 ただし、時間の逼迫が、陸路を進むことや迂回することを許さなかった場合は別である。
cum tamen uel flumen sic abundasset, ut implesset omnem locum, in quo sisti oportuit, uel aliqua fortuita calamitas eundem locum euertit uel praesentiam uenienti periculosam fecit, ex bono et aequo et hic exceptio ei accommodanda est.
しかしながら、川がそのように氾濫して、出頭すべきであった場所全体を満たしてしまったか、あるいは何か不慮の災害がその場所を破壊したか、あるいは、来ようとする者にとって出頭を危険なものにした場合には、善意と公平に基づき、この場合にも彼に抗弁が認められるべきである。
§2.11.2.9Simili modo exceptio datur ei, qui cum ad iudicium uenire uolebat, a magistratu retentus est, et retentus sine dolo malo ipsius: nam si ipse hoc affectauit uel causam praestitit, non ei proderit exceptio: sed ipsius quidem dolus ei oberit, ceterorum non oberit, qui dolo fecerunt ut retineretur.
同様に、裁判に行こうと欲していたのに、政務官によって拘留された者であって、かつ彼自身の悪意なしに拘留された者にも、抗弁が与えられる。 なぜなら、もし彼自身がこれを求め、あるいは原因を提供したならば、抗弁は彼の役に立たないからである。 すなわち、彼自身の悪意は彼を害するが、彼が拘留されるように悪意をもって行動した他の者たちの悪意は害しない。
sed si priuatus eum detinuerit, nullo modo ei proderit haec exceptio,
しかし、もし私人が彼を拘束したならば、いかなる方法によってもこの抗弁は彼の役に立たない、