[ULPIANUS libro septuagensimo quarto ad edictum. ]
[울피아누스, 『고시 주석』 제74권] 우리는 피고가 법원에 출두할 것을 요구하지 않는다, 만일 그가 출두를 약속했던 근거가 되는 사무가 해결되었다면.
§2.11.2.prNon exigimus reum iudicio sisti, si negotium, propter quod iudicio sisti promisit, fuerit transactum: sed hoc ita, si prius id negotium transactum sit, quam sisti oporteret.
그러나 이것은 출두해야 했던 때보다 이전에 그 사무가 해결된 경우에만 그러하다.
ceterum si postea transactum est, exceptio doli opponi debet: quis enim de poena promissa laborat post negotium transactum? cum etiam transacti negotii exceptionem putauerit quis nocere, quasi etiam de poena transactum sit, nisi contrarium specialiter partibus placuerit.
그러나 만일 그 이후에 해결되었다면 악의의 항변이 대항되어야 한다. 왜냐하면 사무가 해결된 후에 누가 약속된 위약금에 대해 신경을 쓰겠는가? 사무가 해결되었다는 항변은 마치 위약금에 대해서도 해결된 것처럼 해를 끼친다고 생각해야 하기 때문이다, 당사자들 사이에 특히 반대의 합의가 있지 않은 한.
§2.11.2.1Si quis municipalis muneris causa sine suo dolo malo impeditus in iudicio secundum suam promissionem non stetit, aequissimum est tribui ei exceptionem.
만일 누군가가 자치주의 의무 수행 때문에 자신의 악의 없이 방해를 받아 약속에 따라 재판에 출두하지 않았다면, 그에게 항변을 부여하는 것이 가장 공평하다.
§2.11.2.2Simili modo et si ad testimonium desideratus ad iudicium occurrere non potuit, erit ei subueniendum.
동일한 방식으로, 만일 증언을 위해 요구된 사람이 법원에 출두할 수 없었다면, 그 역시 구제받아야 한다.
§2.11.2.3Si quis iudicio se sisti promiserit et ualetudine uel tempestate uel ui fluminis prohibitus se sistere non possit, exceptione adiuuatur, nec immerito.
만일 누군가가 법원에 출두하기로 약속하고, 질병이나 폭풍이나 강의 범람으로 인해 방해를 받아 출두할 수 없다면, 항변에 의해 도움을 받으며, 이는 당연한 일이다.
cum enim in tali promissione praesentia opus sit, quemadmodum potuit se sistere qui aduersa ualetudine impeditus est? et ideo etiam lex duodecim tabularum, si iudex uel alteruter ex litigatoribus morbo sontico impediatur, iubet diem iudicii esse diffisum.
왜냐하면 그러한 약속에서는 출석이 필요한데, 건강 악화로 방해를 받은 사람이 어떻게 출두할 수 있었겠는가? 그렇기 때문에 심지어 열두 테이블법도 판사나 소송 당사자 중 어느 한쪽이 중병으로 인해 방해를 받는다면 재판일을 연기하도록 명령한다.
§2.11.2.4Si non propter ualetudinem mulier non steterit iudicio, sed quod grauida erat, exceptionem ei dandam Labeo ait: si tamen post partum decubuerit, probandum erit quasi ualetudine impeditam.
만일 여성이 건강 상태 때문이 아니라 임신 중이었기 때문에 출두하지 않았다면, 그녀에게 항변이 주어져야 한다고 라베오는 말한다. 그러나 만일 그녀가 출산 후 누워 있었다면, 질병으로 방해를 받은 것처럼 인정되어야 할 것이다.
§2.11.2.5Idem est et si quis furere coeperit: nam qui furore impeditur, ualetudine impeditur.
만일 누군가가 미치기 시작하는 경우에도 마찬가지이다. 왜냐하면 광기로 인해 방해를 받는 사람은 질병으로 인해 방해를 받는 것이기 때문이다.
§2.11.2.6Quod diximus succurri etiam ei, qui tempestate aut ui fluminis prohibitus non uenit, tempestatem sic intellegere debemus, siue maritima siue terrestris sit.
폭풍이나 강의 범람으로 방해를 받아 오지 못한 사람 역시 구제된다고 우리가 말한 것에 대하여, 폭풍은 그것이 바다의 것이든 육지의 것이든 이처럼 이해되어야 한다.
Tempestatem intellegere debemus talem, quae impedimento sit itineri uel nauigationi.
우리는 폭풍을 여정이나 항해에 장애가 되는 그러한 것으로 이해해야 한다.
§2.11.2.7Uis fluminis etiam sine tempestate accipienda est: uim fluminis intellegimus, et si magnitudo eius impedimento sit siue pons solutus sit uel nauigium non stet.
강의 범람은 폭풍이 없는 경우에도 인정되어야 한다. 우리가 강의 범람으로 이해하는 것은, 강의 규모가 장애가 되거나 교량이 끊어지거나 선박이 운항하지 않는 경우이다.
§2.11.2.8Si quis tamen cum posset non incidere in tempestatem uel in fluminis uim, si ante profectus esset uel tempore oportuno nauigasset, ipse se artauerit: numquid exceptio ei minime prosit? quod quidem causa cognita erit statuendum.
그러나 만일 누군가가 더 일찍 출발했거나 적절한 시기에 항해했더라면 폭풍이나 강의 범람에 맞닥뜨리지 않을 수 있었음에도 스스로를 궁지에 몰아넣었다면, 과연 항변이 그에게 전혀 도움이 되지 않겠는가? 이 점은 참으로 사건을 심리한 후에 결정되어야 할 것이다.
nam neque sic artandus sit, ut possit ei dici, cur non multo ante profectus est quam dies promissionis ueniret: neque iterum permittendum ei, si quid sit quod ei imputetur, causari tempestatem uel uim fluminis.
왜냐하면 약속된 날이 오기 훨씬 전에 왜 출발하지 않았느냐는 말을 들을 수 있을 정도로 그를 궁지에 몰아서는 안 되며, 다른 한편으로 그에게 귀책사유가 있는 경우에 폭풍이나 강의 범람을 핑계 삼도록 허용해서도 안 되기 때문이다.
quid enim si quis, cum Romae esset ipso tempore promissionis sistendi, nulla necessitate urguente uoluptatis causa in municipium profectus sit? nonne indignus est, cui haec exceptio patrocinetur? aut quid si tempestas quidem in mari fuit, terra autem iste potuit uenire: uel flumen circumire? aeque dicendum non semper ei exceptionem prodesse: nisi angustiae non patiebantur terra iter metiri uel circumire.
왜냐하면 누군가가 출두를 약속한 바로 그 시간에 로마에 있었으면서, 아무런 긴급한 필요도 없는데 유흥을 위해 자치주로 출발했다면 어떠하겠는가? 그는 이 항변의 보호를 받기에 자격이 없는 자가 아니겠는가? 아니면 바다에는 폭풍이 있었지만 육로로 올 수 있었거나 강을 우회할 수 있었다면 어떠하겠는가? 마찬가지로 항변이 항상 그에게 도움이 되는 것은 아니라고 말해야 한다. 단, 시간의 촉박함이 육로로 여정을 가거나 우회하는 것을 허용하지 않은 경우는 제외한다.
cum tamen uel flumen sic abundasset, ut implesset omnem locum, in quo sisti oportuit, uel aliqua fortuita calamitas eundem locum euertit uel praesentiam uenienti periculosam fecit, ex bono et aequo et hic exceptio ei accommodanda est.
그러나 강이 이처럼 범람하여 출두해야 했던 장소 전체를 채웠거나, 어떤 우연한 재난이 그 장소를 파괴했거나, 오고자 하는 사람에게 출석을 위험하게 만들었다면, 선과 형평에 따라 여기에서도 그에게 항변이 인정되어야 한다.
§2.11.2.9Simili modo exceptio datur ei, qui cum ad iudicium uenire uolebat, a magistratu retentus est, et retentus sine dolo malo ipsius: nam si ipse hoc affectauit uel causam praestitit, non ei proderit exceptio: sed ipsius quidem dolus ei oberit, ceterorum non oberit, qui dolo fecerunt ut retineretur.
동일한 방식으로, 법원에 가고자 했으나 정무관에 의해 억류된 자, 그것도 자신의 악의 없이 억류된 자에게 항변이 주어진다. 왜냐하면 만일 그가 스스로 이것을 도모했거나 원인을 제공했다면 항변은 그에게 도움이 되지 않을 것이기 때문이다. 즉 그 자신의 악의는 그에게 해가 되겠지만, 그가 억류되도록 악의로 행동한 다른 사람들의 악의는 해가 되지 않을 것이다.
sed si priuatus eum detinuerit, nullo modo ei proderit haec exceptio,
그러나 만일 사인이 그를 억류했다면, 결코 이 항변은 그에게 도움이 되지 않을 것이다.