[NERATIUS libro secundo membranarum. ] §2.11.14.prSi procurator ita stipulatus est, ut sistat dumtaxat eum quem stipularetur, non etiam poenam si status non esset stipularetur: propemodum nullius momenti est ea stipulatio, quia procuratoris, quod ad ipsius utilitatem pertinet, nihil interest sisti.
[ネラティウス『覚え書』第2巻] もし代理人が、自分が約束させている者をただ単に出頭させることだけを約束させ、出頭しなかった場合の違約金までは約束させなかった場合、その約束はほとんど効力を持たない。 なぜなら、代理人自身の利益に関する限り、出頭がなされることは彼にとって何らの利益にもならないからである。
sed cum alienum negotium in stipulando egerit, potest defendi non procuratoris, sed eius cuius negotium gesserit utilitatem in ea re spectandam esse: ut quantum domini litis interfuit sisti, tantum ex ea stipulatione non stato reo procuratori debeatur.
しかし、彼は約束を取り決めるにあたって他人の事務を処理しているのであるから、その件において考慮されるべきなのは、代理人の利益ではなく、彼がその事務を処理した本人の利益である、と主張することが可能である。 すなわち、被告が出頭しなかった場合に、訴訟の本人にとって出頭がなされることがどれほど利益であったか、その同額がその約束に基づいて代理人に支払われるべきである、ということである。
eadem et fortius adhuc dici possunt, si procurator ita stipulatus esset ‘quanti ea res erit': ut hanc conceptionem uerborum non ad ipsius, sed ad domini utilitatem relatam interpretemur.
もし代理人が「その事柄がいくらの価値になるか」という文言で約束していた場合には、これと同じことがさらにより強く主張され得る。 すなわち、我々はこの文言を、代理人自身の利益ではなく、本人の利益に関連するものとして解釈することになるからである。