Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §2.10.3.pr-2.10.3.4

出頭妨害者に対する事実訴権と原告の利益額

327 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

悪意によって他人の裁判出頭を妨げた者に対する事実訴権の救済範囲(原告の利益額)を規定し、妨害者側の無資力や、双方に悪意がある場合の調整基準を示す。

[IULIANUS libro secundo digestorum. ] §2.10.3.prEx hoc edicto aduersus eum, qui dolo fecit, quo minus quis in iudicium uocatus sistat, in factum actio competit quanti actoris interfuit eum sisti.
[ユリアヌス『学説彙纂』第2巻] この告示に基づき、誰かが裁判に呼び出された際に出頭するのを妨げるよう悪意をもって行った者に対して、原告が彼に出頭してもらうことについて有した利益の額の分だけ、事実訴権が認められる。
in quo iudicio deducitur si quid amiserit actor ob eam rem ueluti si reus tempore dominium rei interim sibi adquirat aut actione liberatus fuerit.
この裁判においては、例えばその間に被告が時効によって物の所有権を自己のために取得した、あるいは訴えを免れたというように、原告がその件のために失ったものがあるかどうかが考慮される。
§2.10.3.1Plane si is, qui dolo fecerit, quo minus in iudicio sistatur, soluendo non fuerit, aequum erit aduersus ipsum reum restitutoriam actionem competere, ne propter dolum alienum reus lucrum faciat et actor damno adficiatur.
明らかに、出頭させられるのを妨げるよう悪意をもって行った者が支払能力のない者である場合、他人の悪意のために被告が利得を得て原告が損害を被るのを防ぐため、被告自身に対して回復の訴えが認められるのが公平であろう。
§2.10.3.2Si et stipulator dolo Titii et promissor dolo Maeui impeditus fuerit, quo minus in iudicio sistatur: uterque aduersus eum, cuius dolo impeditus fuerit, actione in factum experietur.
もし、約束受け手がティティウスの悪意によって、また約束手がマエウィウスの悪意によって、出頭するのを妨げられたならば、両者の各々は、自己がその悪意によって妨げられた相手に対して、事実訴権によって争うことになる。
§2.10.3.3Si et stipulator dolo promissoris et promissor dolo stipulatoris impeditus fuerit quo minus ad iudicium ueniret: neutri eorum praetor succurrere debebit, ab utraque parte dolo compensando.
もし、約束受け手が約束手の悪意によって、また約束手が約束受け手の悪意によって、裁判に来るのを妨げられたならば、法務官は、両当事者側からの悪意を相殺することによって、彼らのいずれをも救済すべきではない。
§2.10.3.4Si a fideiussore quinquaginta stipulatus fuero, si in iudicium reus non uenerit, petiturus a reo centum, et dolo malo Sempronii factum fuerit, ne in iudicium reus ueniat: centum a Sempronio consequar.
もし私が保証人から、主債務者が裁判に来ない場合には50を支払う旨を約束させており、主債務者からは100を請求するつもりであったとして、センプロニウスの不法な悪意によって、主債務者が裁判に来ないようにされたならば、私はセンプロニウスから100を得ることになる。
tanti enim mea interfuisse uidetur, quia, si uenisset in iudicium, actio mihi centum aduersus reum uel aduersus heredem eius competebat, licet fideiussor minorem summam mihi promiserit.
なぜなら、それだけの額が私の利益であったとみなされるからである。 というのは、もし彼が裁判に来ていたならば、保証人が私により少ない額を約束していたとしても、私には主債務者またはその相続人に対して100の訴えが認められていたはずだからである。

語釈・文法注

  1. §2.10.3.prquanti actoris interfuit eum sisti — 非人称動詞 `interfuit` に対し、利害関係人を表す属格 `actoris` と、評価額を表す属格 `quanti`、およびその内容を示す対格不定詞句 `eum sisti`(彼が出頭すること)が結びついている構文。全体として「原告が彼に出頭してもらうことについて有した利益の額(関心の額)」を表す。
  2. §2.10.3.prtempore — ここでの `tempore`(奪格)は単なる「時間」ではなく、時間の経過による「取得時効(usucapio)」を指す法技術的な表現である。
  3. §2.10.3.1soluendo non fuerit — `soluendo` は gerundive(動形容詞)の与格で、`esse` とともに用いられて「支払能力がある/弁済資力がある」を表す慣用表現(目的の与格)。ここでは否定の `non` を伴い「支払能力がない」を意味する。
  4. §2.10.3.4competebat — 反実仮想の条件節 `si uenisset` に対する帰結節において、接続法過去完了ではなく直説法未完了過去 `competebat` が用いられている。これは、もし仮定が満たされていれば、訴権(actio)が客観的かつ法的に存在したであろうという確実性を強調する法律ラテン語の表現である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §2.10.3.pr-2.10.3.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:2.10.3.pr-2.10.3.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。