[POMPONIUS libro uicesimo primo ad Sabinum. ] §19.5.26.prSi tibi scyphos dedi, ut eosdem mihi redderes, commodati actio est: si, ut pondus argenti redderes quantum in illis esset, tantidem ponderis petitio est per actionem praescriptis uerbis, tam boni tamen argenti, quam illi scyphi fuerunt: sed si ut uel hos scyphos uel ut eiusdem ponderis argentum dares, conuenit, dicendum est, si quidem tua est electio, scyphos statim tuos fieri et te mihi dare aut scyphos aut argentum utrum malis: quod si mihi permissum est eligere, scyphi tui non fient antequam dixero me eos habere nolle.
[ポンポニウス『サビヌス註釈』第21巻から] もし私が、君が同じものを私に返還するようにと、君に杯を引き渡したならば、使用貸借の訴えがある。 もし、それらの中にあったのと同量の銀の重量を君が返還するように[引き渡したならば]、規定文言付きの訴えによって同等の重量の請求がなされるが、ただし、その銀はそれらの杯がそうであったのと同等に良質のものでなければならない。 しかし、もしこれらの杯か、あるいは同等の重量の銀のいずれかを提供するようにと合意された場合、もし君に選択権があるならば、杯は直ちに君のものとなり、君は杯か銀かのうち、どちらか好む方を私に提供しなければならないと言うべきである。 これに対して、もし私に選択権が与えられているならば、私がそれら(杯)を受け取ることを欲しないと言うまでは、杯は君のものとはならない。
§19.5.26.1Quod kalendis [Ianuariis?] dari solet medicis et artificibus, non est merces: itaque si quid in hisce ministeriis aliter fiat quam conuenit, non ex locato, sed in factum actio dabitur.
元日([1月]の朔日)に医師や職人たちに与えられるのが通例であるものは、賃料ではない。 したがって、これらの奉仕において合意されたのと異なることがなされた場合、賃貸借に基づく訴えではなく、事実関係に基づく訴えが与えられるであろう。