Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §19.5.17.pr-19.5.17.5

非典型的な合意における責任と処方語訴訟

2904 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、無償の居住や見積価額付き真珠の交付、目的物の検査、相互の牛の貸し出し、衣服の見分、賭けの指輪など、典型的な契約類型に収まらない様々な合意における責任配分と、処方語訴訟(praescriptis uerbis actio)の適用関係について論じている。

[ULPIANUS libro uicesimo octauo ad edictum. ] §19.5.17.prSi gratuitam tibi habitationem dedero, an commodati agere possim? et Viuianus ait posse: sed est tutius praescriptis uerbis agere.
[ウルピアーヌス『告示註釈』第28巻から] もし私があなたに無償の住居を与えた場合、使用貸借の訴えをもって訴えることができるだろうか。 そしてヴィヴィアーヌスは可能であると言う。 しかし、処方語訴訟をもって訴える方がより安全である。
§19.5.17.1Si margarita tibi aestimata dedero, ut aut eadem mihi adferres aut pretium eorum, deinde haec perierint ante uenditionem, cuius periculum sit? et ait Labeo, quod et Pomponius scripsit, si quidem ego te uenditor rogaui, meum esse periculum: si tu me, tuum: si neuter nostrum, sed dumtaxat consensimus, teneri te hactenus, ut dolum et culpam mihi praestes.
もし私が見積価額付きの真珠をあなたに与え、それらを私に持ち帰るか、またはそれらの代金を支払うようにとし、その後これらが売却前に滅失した場合、危険は誰に帰属するか。 そして、売主である私があなたに頼んだのであれば、危険は私にあるが、もしあなたが私に頼んだのであれば、危険はあなたにあり、もし私たちのどちらでもなく、単に合意しただけであれば、あなたは故意および過失について私に責任を負う限度において拘束される、とラベオーは述べており、それはポンポニウスも書いているところである。
actio autem ex hac causa utique erit praescriptis uerbis.
しかし、この原因からの訴えはいずれにせよ処方語訴訟となる。
§19.5.17.2Papinianus libro octauo quaestionum scripsit, si rem tibi inspiciendam dedi et dicas te perdidisse, ita demum mihi praescriptis uerbis actio competit, si ignorem ubi sit: nam si mihi liqueat apud te esse, furti agere possum uel condicere uel ad exhibendum agere.
パピニアーヌスは『論点集』第8巻において次のように書いている。 もし私があなたに検査のために物を渡し、あなたがそれを紛失したと言う場合、それがどこにあるか私が知らないときに限り、私に処方語訴訟が認められる。 なぜなら、それがあなたの手元にあることが私に明らかであれば、私は窃盗の訴えを提起するか、または不当利得返還請求をするか、または開示の訴えを提起することができるからである。
secundum haec, si cui inspiciendum dedi siue ipsius causa siue utriusque, et dolum et culpam mihi praestandam esse dico propter utilitatem, periculum non: si uero mei dumtaxat causa datum est, dolum solum, quia prope depositum hoc accedit.
これらによれば、もし検査のために物を誰かに、その者自身のため、または双方のために渡したならば、便益のゆえに、故意および過失が私に対して填補されるべきであるが、危険はそうではないと私は言う。 しかし、もし専ら私のために渡されたのであれば、故意のみである。 なぜなら、これは寄託に極めて近くなるからである。
§19.5.17.3Si, cum unum bouem haberem et uicinus unum, placuerit inter nos, ut per denos dies ego ei et ille mihi bouem commodaremus, ut opus faceret, et apud alterum bos periit, commodati non competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, uerum praescriptis uerbis agendum est.
もし、私が一頭の牛を所有し、隣人が一頭の牛を所有しているときに、作業を行わせるために、10日交代で私が彼に、彼が私に牛を貸し出すことが私たちの間で合意され、そして一方のところで牛が滅失した場合、使用貸借の訴えは認められない。 なぜなら、無償の使用貸借ではなかったからであり、そうではなく処方語訴訟をもって訴えなければならないからである。
§19.5.17.4Si, cum mihi uestimenta uenderes, rogauero, ut ea apud me relinquas, ut peritioribus ostenderem, mox haec perierint ui ignis aut alia maiore, periculum me minime praestaturum: ex quo apparet utique custodiam ad me pertinere.
もし、あなたが私に衣服を売ろうとしているときに、私がより詳しい人々に見せるためにそれらを私の手元に置いておくよう頼み、その後これらが火災またはその他の不可抗力によって滅失した場合、私は危険を全く填補しない。 このことから、保管がいずれにせよ私に帰属することは明らかである。
§19.5.17.5Si quis sponsionis causa anulos acceperit nec reddit uictori, praescriptis uerbis actio in eum competit: nec enim recipienda est Sabini opinio, qui condici et furti agi ex hac causa putat: quemadmodum enim rei nomine, cuius neque possessionem neque dominium uictor habuit, aget furti? plane si inhonesta causa sponsionis fuit, sui anuli dumtaxat repetitio erit.
もし誰かが賭けのために指輪を受け取り、勝者に返還しない場合、その者に対して処方語訴訟が認められる。 というのも、この原因から不当利得返還請求および窃盗の訴えが提起されうると考えるサビヌスの見解は、受け入れられるべきではないからである。 なぜなら、勝者が占有も所有権も有していなかった物に関して、いかにして窃盗の訴えを提起できようか。 明らかに、もし賭けの原因が不法なものであったならば、自己の指輪の返還請求のみが認められる。

語釈・文法注

  1. 19.5.17.1meum esse periculum — "ait Labeo"(ラベオーは言う)に導かれた間接話法(対格不定詞構文)であり、主動詞 "esse" が用いられている。後半の "si tu me, tuum" も "tuum esse periculum" の省略形であり、同様の間接話法に基づいている。
  2. 19.5.17.2rem tibi inspiciendam dedi — 動詞 "dedi" の目的語である名詞 "rem" に動形容詞 "inspiciendam" がかかっており、目的「検査されるべきものとして渡した」を表す。
  3. 19.5.17.4periculum me minime praestaturum — 条件節 "Si... rogauero... perierint" に続く帰結節であるが、主節の動詞("puto" または "respondeo" など)が省略された対格不定詞構文("praestaturum [esse]")となっている。
  4. 19.5.17.5condici et furti agi — ともに非人称受動の不定詞("condici" は "condicere"、"agi" は "agere" の現在受動不定詞)であり、"putat" の目的語(対格不定詞構文)として「(訴えが)提起されうる」という受動の意味を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §19.5.17.pr-19.5.17.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:19.5.17.pr-19.5.17.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。