[ULPIANUS libro uicesimo octauo ad edictum. ] §19.5.17.prSi gratuitam tibi habitationem dedero, an commodati agere possim? et Viuianus ait posse: sed est tutius praescriptis uerbis agere.
[울피아누스 『고시 주해』 제28권으로부터] 만약 내가 당신에게 무상으로 거처를 제공했다면, 사용대차 소송을 제기할 수 있을까? 비비아누스는 제기할 수 있다고 말한다. 그러나 처방어 소송을 제기하는 것이 더 안전하다.
§19.5.17.1Si margarita tibi aestimata dedero, ut aut eadem mihi adferres aut pretium eorum, deinde haec perierint ante uenditionem, cuius periculum sit? et ait Labeo, quod et Pomponius scripsit, si quidem ego te uenditor rogaui, meum esse periculum: si tu me, tuum: si neuter nostrum, sed dumtaxat consensimus, teneri te hactenus, ut dolum et culpam mihi praestes.
만약 내가 평가액이 책정된 진주를 당신에게 주면서, 그것들을 나에게 다시 가져오거나 또는 그 대금을 지급하도록 하였는데, 그 후 그것들이 판매되기 전에 멸실되었다면, 위험은 누구에게 귀속되는가? 그리고 라베오는, 폼포니우스도 쓴 바와 같이, 만약 판매자인 내가 당신에게 청한 것이라면 위험은 나의 것이고, 만약 당신이 나에게 청한 것이라면 당신의 것이며, 우리 중 어느 쪽도 아니고 단지 합의한 것뿐이라면 당신은 고의와 과실을 나에게 배상하는 한도 내에서 책임을 진다고 말한다.
actio autem ex hac causa utique erit praescriptis uerbis.
한편, 이 원인에 기한 소송은 어쨌든 처방어 소송이 될 것이다.
§19.5.17.2Papinianus libro octauo quaestionum scripsit, si rem tibi inspiciendam dedi et dicas te perdidisse, ita demum mihi praescriptis uerbis actio competit, si ignorem ubi sit: nam si mihi liqueat apud te esse, furti agere possum uel condicere uel ad exhibendum agere.
파피니아누스는 『질의집』 제8권에서 다음과 같이 썼다. 만약 내가 당신에게 검사하도록 물건을 주었는데 당신이 그것을 분실했다고 말한다면, 그것이 어디에 있는지 내가 모르는 경우에 한하여 나에게 처방어 소송이 인정된다. 왜냐하면 그것이 당신에게 있다는 것이 나에게 명백하다면, 나는 절도 소송을 제기하거나, 콘딕티오(부당이득반환청구)를 제기하거나, 제출 소송을 제기할 수 있기 때문이다.
secundum haec, si cui inspiciendum dedi siue ipsius causa siue utriusque, et dolum et culpam mihi praestandam esse dico propter utilitatem, periculum non: si uero mei dumtaxat causa datum est, dolum solum, quia prope depositum hoc accedit.
이에 따르면, 만약 검사하도록 누군가에게 그 사람 자신을 위해서나 또는 쌍방을 위해서 물건을 주었다면, 편익 때문에 고의와 과실은 나에게 배상되어야 하지만 위험은 그렇지 않다고 나는 말한다. 그러나 만약 오직 나만을 위해 제공된 것이라면 고의만인데, 왜냐하면 이는 기탁에 매우 가깝기 때문이다.
§19.5.17.3Si, cum unum bouem haberem et uicinus unum, placuerit inter nos, ut per denos dies ego ei et ille mihi bouem commodaremus, ut opus faceret, et apud alterum bos periit, commodati non competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, uerum praescriptis uerbis agendum est.
만약 내가 황소 한 마리를 가지고 있고 이웃이 한 마리를 가지고 있을 때, 일을 하기 위해 열흘씩 번갈아 내가 그에게, 그가 나에게 황소를 빌려주기로 우리 사이에 합의가 이루어졌는데, 한쪽의 처소에서 황소가 멸실되었다면, 사용대차 소송은 인정되지 않는다. 왜냐하면 무상의 사용대차가 아니었기 때문이며, 오히려 처방어 소송으로 제기해야 한다.
§19.5.17.4Si, cum mihi uestimenta uenderes, rogauero, ut ea apud me relinquas, ut peritioribus ostenderem, mox haec perierint ui ignis aut alia maiore, periculum me minime praestaturum: ex quo apparet utique custodiam ad me pertinere.
만약 당신이 나에게 의복을 판매할 때, 내가 더 잘 아는 사람들에게 보여줄 수 있도록 그것들을 내 처소에 남겨둘 것을 청하였는데, 얼마 지나지 않아 이것들이 화재나 다른 불가항력으로 인해 멸실되었다면, 나는 위험을 전혀 배상하지 않을 것이다. 이로부터 보관이 어쨌든 나에게 귀속된다는 점이 명백해진다.
§19.5.17.5Si quis sponsionis causa anulos acceperit nec reddit uictori, praescriptis uerbis actio in eum competit: nec enim recipienda est Sabini opinio, qui condici et furti agi ex hac causa putat: quemadmodum enim rei nomine, cuius neque possessionem neque dominium uictor habuit, aget furti? plane si inhonesta causa sponsionis fuit, sui anuli dumtaxat repetitio erit.
만약 누군가가 내기를 위해 반지를 받고 승자에게 돌려주지 않는다면, 그에 대해 처방어 소송이 인정된다. 왜냐하면 이 원인으로부터 콘딕티오와 절도 소송이 제기될 수 있다고 생각하는 사비누스의 견해는 수용될 수 없기 때문이다. 승자가 점유도 소유권도 가지지 않았던 물건에 관하여 어떻게 절도 소송을 제기하겠는가? 명백히, 만약 내기의 원인이 불법적인 것이었다면, 오직 자신의 반지만을 돌려받을 수 있을 뿐이다.