Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §19.2.9.pr-19.2.9.6

追奪や使用不能に伴う賃貸借当事者の責任

2830 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスが、賃貸物の追奪や使用収益不能時における当事者間の責任関係、特に収益権者による賃貸借、不可抗力特約、小作人の火の管理、未熟さによる過失、および賃貸物の所有権取得時の賃料債務を論じている。

[ULPIANUS libro trigesimo secundo ad edictum. ] §19.2.9.prSi quis domum bona fide emptam uel fundum locauerit mihi isque sit euictus sine dolo malo culpaque eius, Pomponius ait nihilo minus eum teneri ex conducto ei qui conduxit, ut ei praestetur frui quod conduxit licere.
[ウルピアーヌス、告示注解第三十二巻] もし誰かが、善意で買い受けた家または土地を私に賃貸し、それが彼の悪意や過失なしに追奪された場合、ポンポニウスは、賃借人に対して、彼が賃借したものの使用収益が許されることを保証するために、賃貸人はそれでもなお賃借アクション(ex conducto)に基づいて責任を負う、と言う。
plane si dominus non patitur et locator paratus sit aliam habitationem non minus commodam praestare, aequissimum esse ait absolui locatorem.
明らかに、もし所有者がそれを許さず、賃貸人がそれと同等に便利な別の住居を提供する用意があるならば、賃貸人は免責されるのが最も公平である、と彼は言う。
§19.2.9.1Hic subiungi potest, quod Marcellus libro sexto digestorum scripsit: si fructuarius locauerit fundum in quinquennium et decesserit, heredem eius non teneri, ut frui praestet, non magis quam insula exusta teneretur locator conductori.
ここには、マルケルスが学説彙纂第六巻に書いたことを付け加えることができる。 すなわち、もし収益権者が土地を五年間賃貸して死亡した場合、彼の相続人は使用収益を保証する責任を負わない。 それは、アパートが焼失した場合に賃貸人が賃借人に対して責任を負わないのと同様である。
sed an ex locato teneatur conductor, ut pro rata temporis quo fruitus est pensionem praestet, Marcellus quaerit, quemadmodum praestaret, si fructuarii serui operas conduxisset uel habitationem? et magis admittit teneri eum: et est aequissimum.
しかし、賃借人が使用収益した時間の割合に応じて賃料を支払うために、賃貸アクション(ex locato)に基づいて責任を負うかどうかについて、マルケルスは、収益権者の奴隷の労働力や住居を賃借していた場合にどのように支払うべきであったか、というのと同じように問いを立てている。 そして彼は、責任を負うことをむしろ認めており、それが最も公平である。
idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, an recipiat? et ait non recepturum, quia hoc euenire posse prospicere debuit.
彼は同じように、もし五年間使用収益するつもりでその土地に支出をした場合、それを回収できるかを問うている。 そして、彼は回収できないと言う。 なぜなら、このようなことが起こり得ることを予測すべきだったからである。
quid tamen si non quasi fructuarius ei locauit, sed si quasi fundi dominus? uidelicet tenebitur: decepit enim conductorem: et ita imperator Antoninus cum diuo Seuero rescripsit.
しかし、もし彼が収益権者としてではなく、土地の所有者として賃貸していた場合はどうなるだろうか。 当然、責任を負うことになる。 なぜなら彼は賃借人を騙したからである。 そして、皇帝アントニヌスは神聖なるセウェルスとともにそのように勅答した。
in exustis quoque aedibus eius temporis, quo aedificium stetit, mercedem praestandam rescripserunt.
また彼らは、焼失した建物についても、建物が存在していた期間の賃料は支払われるべきであると勅答した。
§19.2.9.2Iulianus libro quinto decimo digestorum dicit, si quis fundum locauerit, ut etiam si quid ui maiori accidisset, hoc ei praestaretur, pacto standum esse.
ユリアヌスは学説彙纂第十五巻において、もし誰かが、たとえ不可抗力によって何かが生じたとしてもこれが相手方に保証されるという条件で土地を賃貸したならば、合意は維持されるべきである、と言っている。
§19.2.9.3Si colonis praediorum lege locationis, ut innocentem ignem habeant, denuntiatum sit, si quidem fortuitus casus incendii causam intulerit, non praestabit periculum locator: si uero culpa locatoris, quam praestare necesse est, damnum fecerit, tenebitur.
もし土地の小作人たちに賃貸借の約定によって、無害な火を維持すること(火の用心をすること)が命じられていた場合、もし実際に偶然の出来事が火災の原因をもたらしたならば、賃貸人は危険を負担しない。 しかし、もし賃貸人が負担すべき過失によって損害が生じたならば、彼は責任を負う。
§19.2.9.4Imperator Antoninus cum patre, cum grex esset abactus quem quis conduxerat, ita rescripsit: 'Si capras latrones citra tuam fraudem abegisse probari potest iudicio locati, casum praestare non cogeris atque temporis quod insecutum est mercedes ut indebitas reciperabis. '
皇帝アントニヌスは父とともに、ある人が賃借していた群れが略奪された際、次のように勅答した。 「もし山羊を強盗があなたの詐術なしに略奪したことが賃貸アクション(iudicio locati)において証明できるならば、あなたは偶然の事故について保証することを強制されず、その後の期間の賃料を非債務として回収するであろう。
§19.2.9.5Celsus etiam imperitiam culpae adnumerandam libro octauo digestorum scripsit: si quis uitulos pascendos uel sarciendum quid poliendumue conduxit, culpam eum praestare debere et quod imperitia peccauit, culpam esse: quippe ut artifex, inquit, conduxit.
」ケルススもまた、未熟さは過失に数えられるべきであると学説彙纂第八巻に書いている。 すなわち、もし誰かが子牛の放牧、または何かの修繕や研磨を引き受けた(賃借した)場合、彼は過失について責任を負わねばならず、未熟さによって誤ったことは過失である。 なぜなら、彼は職人として引き受けた(賃借した)からである、と彼は言う。
§19.2.9.6Si alienam domum mihi locaueris eaque mihi legata uel donata sit, non teneri me tibi ex locato ob pensionem: sed de tempore praeterito uideamus, si quid ante legati diem pensionis debetur: et puto soluendum:
もしあなたが他人の家を私に賃貸し、それが私に遺贈または贈与された場合、私は賃料のために賃貸アクション(ex locato)に基づいてあなたに対して責任を負わない。 しかし、過去の期間について、遺贈の日より前に何か賃料の義務があるかどうかを見てみよう。 そして、それは支払われるべきであると私は考える。

語釈・文法注

  1. 19.2.9.prut ei praestetur frui quod conduxit licere — ut 節は teneri の目的ないし帰結を示し、その中において対格不定詞句 frui quod conduxit licere(自分が賃借したものの使用収益が許されること)が受動態動詞 praestetur の主語として機能している。frui は非人称動詞 licere(許される)の主語をなす。
  2. 19.2.9.1non magis quam insula exusta teneretur locator conductori — non magis quam(〜に劣らず、〜と同様に)を用いた比較級構文。insula exusta は名詞と完了分詞が緊密に結合した表現で、実質的に「共同住宅が焼失した場合に」という条件の意味を表している。
  3. 19.2.9.3culpa locatoris — 文脈上、小作人たちの火の扱い(innocentem ignem habeant)を前提とした過失を論じているため、写本によっては coloni(小作人の)とされることもあるが、提示された原文 locatoris(賃貸人の)にそのまま従い、賃貸人側の過失による損害発生時の責任として訳出する。
  4. 19.2.9.4iudicio locati — 名詞 iudicium(訴訟、裁判)と動詞 locare の完了受動分詞の属格形 locati(賃貸されたもの、または賃貸人の請求)からなる表現。賃貸人が賃借人に対して提起する賃貸アクション(actio locati)に基づく審理を指す。
  5. 19.2.9.5imperitiam culpae adnumerandam — 伝聞を示す scripsit に導かれた間接話法における、esse が省略された動形容詞(gerundive)構文。主語対格は imperitiam、与格の culpae は「過失へと(帰入される)」を意味する。
  6. 19.2.9.6non teneri me tibi ex locato ob pensionem — 主語対格 me と受動態不定詞 teneri(束縛される、責任を負う)による対格不定詞構文。他人の家を賃借した後に、その家が遺贈または贈与によって賃借人自身の所有に帰した場合、それ以降の賃料義務を負わないという法理を示している。
  7. 19.2.9.6non teneri me tibi ex locato ob pensionem — 主語対格 me と受動態不定詞 teneri(責任を負う)による対格付き不定詞構文。他人の家を賃借した後、その家が遺贈や贈与によって賃借人自身の所有に帰属した場合、それ以降の賃料の支払義務が消滅することを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §19.2.9.pr-19.2.9.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:19.2.9.pr-19.2.9.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。