[IAUOLENUS libro undecimo epistularum. ]
[ヤウォレーヌス『書簡集』第11巻より] 私は次のような条件で土地を賃貸した。
§19.2.51.prEa lege fundum locaui, ut, si non ex lege coleretur, relocare eum mihi liceret et quo minoris locassem, hoc mihi praestaretur, nec conuenit, ut, si pluris locassem, hoc tibi praestaretur, et cum nemo fundum colebat, pluris tamen locaui: quaero, an hoc ipsum praestare debeam.
すなわち、もし条件通りに耕作されないならば、それを再賃貸することが私に許され、かつ、私がどれほど安く賃貸したとしても、その差額が私に支払われること。 また、もし私がより高く賃貸したとしても、これがあなたに支払われるということは合意されていなかった。 そして、誰もその土地を耕作していなかったので、私はそれでも(他者に)より高く賃貸した。 私は、この(差額)そのものを支払わなければならないかを尋ねる。
respondit: in huiusmodi obligationibus id maxime spectare debemus, quod inter utramque partem conuenit: uidetur autem in hac specie id silentio conuenisse, ne quid praestaretur, si ampliore pecunia fundus esset locatus, id est ut haec conuentio pro locatore tantummodo interponeretur.
(ヤウォレーヌスは)答えた。 この種の債務においては、当事者間で何が合意されたかを最も考慮すべきである。 しかし、この事例においては、もし土地がより高額な金銭で賃貸された場合には、何も支払われないということが黙示に合意されていたと見なされる。 すなわち、この合意は賃貸人のためだけに設けられていたということである。
§19.2.51.1Locaui opus faciendum ita, ut pro opere redemptori certam mercedem in dies singulos darem: opus uitiosum factum est: an ex locato agere possim? respondit: si ita opus locasti, ut bonitas eius tibi a conductore adprobaretur, tametsi conuenit, ut in singulas operas certa pecunia daretur, praestari tamen tibi a conductore debet, si id opus uitiosum factum est: non enim quicquam interest, utrum uno pretio opus an in singulas operas collocatur, si modo uniuersitas consummationis ad conductorem pertinuit.
私は、仕事に対して請負人に日ごとに一定の賃金を支払うという形で、仕事の完成を請け負わせた。 仕事に欠陥が生じた。 私は賃貸借に基づく訴えをもって訴えることができるか。 (ヤウォレーヌスは)答えた。 もしあなたが、その品質が請負人によってあなたに保証されるという条件で仕事を請け負わせたならば、たとえ日々の労働に対して一定の金銭が支払われると合意されていたとしても、もしその仕事に欠陥が生じたならば、請負人はあなたに対して(損害を)賠償しなければならない。 なぜなら、完成の全体が請負人に属していたのであれば、仕事が一括の価格で発注されたか、あるいは日々の労働に対して発注されたかは、何ら違いはないからである。
poterit itaque ex locato cum eo agi, qui uitiosum opus fecerit.
したがって、欠陥のある仕事を仕上げた者に対して、賃貸借に基づく訴えをもって訴えることができる。
nisi si ideo in operas singulas merces constituta erit, ut arbitrio domini opus efficeretur: tum enim nihil conductor praestare domino de bonitate operis uidetur.
ただし、日々の労働に対して賃金が定められたのが、注文主の指図によって仕事が行われるためであった場合は別である。 なぜなら、その場合には、請負人は注文主に対して仕事の品質について何も保証しないと見なされるからである。