[IAUOLENUS libro undecimo epistularum. ]
[야볼레누스, 《서간집》 제11권으로부터] 나는 다음과 같은 조건으로 토지를 임대하였다.
§19.2.51.prEa lege fundum locaui, ut, si non ex lege coleretur, relocare eum mihi liceret et quo minoris locassem, hoc mihi praestaretur, nec conuenit, ut, si pluris locassem, hoc tibi praestaretur, et cum nemo fundum colebat, pluris tamen locaui: quaero, an hoc ipsum praestare debeam.
즉, 만약 합의된 바에 따라 경작되지 않는다면, 내가 그것을 다시 임대하는 것이 허용되고, 내가 얼마나 더 싸게 임대하든 그 차액이 나에게 지급되어야 한다는 것이었다. 또한 내가 더 비싸게 임대하더라도 이것이 당신에게 지급된다는 합의는 없었다. 그런데 아무도 그 토지를 경작하지 않고 있었기에 나는 그래도 더 비싸게 임대하였다. 나는 이 차액 자체를 당신에게 지급해야 하는지 묻는다.
respondit: in huiusmodi obligationibus id maxime spectare debemus, quod inter utramque partem conuenit: uidetur autem in hac specie id silentio conuenisse, ne quid praestaretur, si ampliore pecunia fundus esset locatus, id est ut haec conuentio pro locatore tantummodo interponeretur.
그는 답하였다. 이와 같은 채무 관계에서는 양 당사자 사이에 무엇이 합의되었는지를 가장 주의 깊게 살펴보아야 한다. 그러나 이 사건에서는 토지가 더 높은 금액으로 임대되었을 경우 아무것도 지급되지 않는다는 점이 묵시적으로 합의되었다고 보아야 한다. 즉, 이 합의는 오직 임대인만을 위하여 삽입된 것이다.
§19.2.51.1Locaui opus faciendum ita, ut pro opere redemptori certam mercedem in dies singulos darem: opus uitiosum factum est: an ex locato agere possim? respondit: si ita opus locasti, ut bonitas eius tibi a conductore adprobaretur, tametsi conuenit, ut in singulas operas certa pecunia daretur, praestari tamen tibi a conductore debet, si id opus uitiosum factum est: non enim quicquam interest, utrum uno pretio opus an in singulas operas collocatur, si modo uniuersitas consummationis ad conductorem pertinuit.
나는 일에 대하여 수급인에게 매일 일정 금액의 보수를 지급하는 방식으로 일의 완성을 맡겼다. 그런데 일의 결과에 하자가 발생하였다. 내가 임대차에 기한 소를 제기할 수 있는가? 그는 답하였다. 만약 당신이 그 일의 품질이 수급인에 의해 당신에게 보증된다는 조건으로 일을 맡겼다면, 비록 개별 작업 일수마다 일정한 금액이 지급되기 합의되었다 하더라도, 일의 결과에 하자가 발생한 경우 수급인은 당신에게 배상할 의무가 있다. 왜냐하면 완공의 전부가 수급인에게 귀속되어 있었던 이상, 일이 일괄 가격으로 도급되었는지 아니면 개별 작업 일수마다 도급되었는지는 아무런 차이가 없기 때문이다.
poterit itaque ex locato cum eo agi, qui uitiosum opus fecerit.
그러므로 하자가 있는 일을 수행한 자를 상대로 임대차에 기한 소를 제기할 수 있다.
nisi si ideo in operas singulas merces constituta erit, ut arbitrio domini opus efficeretur: tum enim nihil conductor praestare domino de bonitate operis uidetur.
다만 개별 작업 일수마다 보수가 책정된 이유가 주문자의 지시에 따라 일을 진행하기 위함이었다면 예외이다. 이 경우 수급인은 주문자에게 일의 품질에 대하여 아무것도 책임지지 않는 것으로 보이기 때문이다.