[IDEM libro quinto digestorum a Paulo epitomatorum. ]
[同著者(アルフェーヌス)の、パウルスによって要約された『学説彙纂』第5巻より] サウフェイウスの船に、複数の者が穀物を混ざり合うように積み込んでいた。
§19.2.31.prIn nauem Saufeii cum complures frumentum confuderant, Saufeius uni ex his frumentum reddiderat de communi et nauis perierat: quaesitum est, an ceteri pro sua parte frumenti cum nauta agere possunt oneris auersi actione.
サウフェイウスはそのうちの一人に対して、共同の山から穀物を返還したが、その後船が沈没した。 他の者たちは、自分たちの穀物の取り分について、船長に対して「積荷奪取の訴え」によって訴えることができるかが問われた。
respondit rerum locatarum duo genera esse, ut aut idem redderetur (sicuti cum uestimenta fulloni curanda locarentur) aut eiusdem generis redderetur (ueluti cum argentum pusulatum fabro daretur, ut uasa fierent, aut aurum, ut anuli): ex superiore causa rem domini manere, ex posteriore in creditum iri.
答えた。 賃貸された物には二つの種類がある。 すなわち、同一の物が返還される場合(衣類が仕上げのために洗濯屋に賃貸されるときのように)と、同種の物が返還される場合(地金が器を作らせるために銀細工師に与えられるか、あるいは金が指輪のために与えられるときのように)である。 前者の場合には、物は所有者の手元に留まり、後者の場合には債権に移行する。
idem iuris esse in deposito: nam si quis pecuniam numeratam ita deposuisset, ut neque clusam neque obsignatam traderet, sed adnumeraret, nihil aliud eum debere apud quem deposita esset, nisi tantundem pecuniae solueret.
寄託においても同様の法理が存在する。 なぜなら、もし誰かが数えられた貨幣を、封もせず、袋にも入れずに引き渡し、ただ数えて寄託したとすれば、寄託を受けた者は、同額の金銭を支払うこと以外には何も義務を負わないからである。
secundum quae uideri triticum factum Saufeii et recte datum.
これらに従えば、小麦はサウフェイウスの所有に帰し、正当に引き渡されたとみなされる。
quod si separatim tabulis aut heronibus aut in alia cupa clusum uniuscuiusque triticum fuisset, ita ut internosci posset quid cuiusque esset, non potuisse nos permutationem facere, sed tum posse eum cuius fuisset triticum quod nauta soluisset uindicare.
しかし、もし各人の小麦が、仕切り板や籠、あるいは別の樽によって別々に保管され、誰のものがどれであるか区別できるようになっていたならば、私たちは混和を行うことはできず、その場合には、船長が引き渡した小麦の所有者であった者が、それを追及することができたであろう。
et ideo se improbare actiones oneris auersi: quia siue eius generis essent merces, quae nautae traderentur, ut continuo eius fierent et mercator in creditum iret, non uideretur onus esse auersum, quippe quod nautae fuisset: siue eadem res, quae tradita esset, reddi deberet, furti esse actionem locatori et ideo superuacuum esse iudicium oneris auersi.
したがって、彼は積荷奪取の訴えを認めない。 なぜなら、船長に引き渡された商品が、直ちに彼の所有物となり、商人が債権の請求者となるような種類のものであれば、積荷が奪取されたとはみなされないからである(なぜなら、それは船長の所有物となっていたからである)。 また、もし引き渡された物そのものが返還されるべきであったなら、賃貸人には窃盗の訴えがあり、それゆえ積荷奪取の訴えは不要となるからである。
sed si ita datum esset, ut in simili re solui possit, conductorem culpam dumtaxat debere (nam in re, quae utriusque causa contraheretur, culpam deberi) neque omnimodo culpam esse, quod uni reddidisset ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum necesse fuisset, tametsi meliorem eius condicionem faceret quam ceterorum.
しかし、もし同等の物によって弁済されうるように引き渡されていたのであれば、賃借人は過失についてのみ責任を負う(なぜなら、双方の利益のために締結された契約においては、過失について責任が負われるからである)。 そして、彼が穀物の中から一人に返還したことは、決して過失とは言えない。 なぜなら、彼は誰かに最初に返還せざるを得ず、たとえその者の状況を他の者たちの状況よりも有利にしたとしても、そうせざるを得なかったからである。