[ULPIANUS libro trigesimo secundo ad edictum. ] §19.2.13.prItem quaeritur, si cisiarius, id est carucharius, dum ceteros transire contendit, cisium euertit et seruum quassauit uel occidit.
[ウルピアーヌス、告示注解第32巻] 同様に、乗り合い馬車の御者、すなわち四輪馬車の御者が、他を追い越そうと競ううちに馬車を転覆させ、奴隷を負傷させ、または死なせた場合が問われる。
puto ex locato esse in eum actionem: temperare enim debuit: sed et utilis Aquiliae dabitur.
私は、彼に対して賃貸借に基づく訴えがあるものと考える。 なぜなら彼は加減すべきであったからである。 しかしまた、有用アキリウス法訴訟も与えられるであろう。
§19.2.13.1Si nauicularius onus Minturnas uehendum conduxerit et, cum flumen Minturnense nauis ea subire non posset, in aliam nauem merces transtulerit eaque nauis in ostio fluminis perierit, tenetur primus nauicularius? Labeo, si culpa caret, non teneri ait: ceterum si uel inuito domino fecit uel quo non debuit tempore aut si minus idoneae naui, tunc ex locato agendum.
もし船主がミントゥルナエまで貨物を運ぶことを引き受け、その船がミントゥルナエ川を遡上できなかったため、貨物を別の船に移し、その船が河口で難破した場合、最初の船主は責任を負うか。 ラベオーは、過失がないならば責任を負わないと言う。 しかし、所有者の意に反して行ったか、不適切な時に行ったか、あるいはより不適当な船に移したのであるならば、そのときには賃貸借に基づいて訴えるべきである。
§19.2.13.2Si magister nauis sine gubernatore in flumen nauem immiserit et tempestate orta temperare non potuerit et nauem perdiderit, uectores habebunt aduersus eum ex locato actionem.
もし船長が、舵手なしに船を川に進入させ、嵐が起こったときに制御できずに船を失った場合、乗船者は彼に対して賃貸借に基づく訴えを持つ。
§19.2.13.3Si quis seruum docendum conduxerit eumque duxerit peregre et aut ab hostibus captus sit aut perierit, ex locato esse actionem placuit, si modo non sic conduxit, ut et peregre duceret.
もし誰かが教育のために奴隷を雇い、その奴隷を外国へ連れて行き、敵に捕らえられるか死亡した場合、外国へ連れて行くことも認める条件で雇ったのでない限り、賃貸借に基づく訴えがあるということで合意されている。
§19.2.13.4Item Iulianus libro octagensimo sexto digestorum scripsit, si sutor puero parum bene facienti forma calcei tam uehementer ceruicem percusserit, ut ei oculus effunderetur, ex locato esse actionem patri eius: quamuis enim magistris leuis castigatio concessa sit, tamen hunc modum non tenuisse: sed et de Aquilia supra diximus.
同様にユリアーヌスは『学説彙纂』第86巻に書いている。 もし靴職人が、うまく作業をこなさない見習いの少年の首を、靴の木型で激しく叩いたために少年の目が飛び出してしまった場合、その父親に賃貸借に基づく訴えがある。 というのも、教師には軽い懲戒が許されているとはいえ、この者はその限度を保たなかったからである。 しかし、アキリウス法についても上に述べた通りである。
iniuriarum autem actionem competere Iulianus negat, quia non iniuriae faciendae causa hoc fecerit, sed praecipiendi.
他方、ユリアーヌスは、侮辱訴訟は認められないとする。 なぜなら、彼は侮辱を加える意図ではなく、教える意図でこれを行ったからである。
§19.2.13.5Si gemma includenda aut insculpenda data sit eaque fracta sit, si quidem uitio materiae factum sit, non erit ex locato actio, si imperitia facientis, erit.
もし宝石が嵌め込みまたは彫刻のために渡され、それが破損した場合、それがもし素材の欠陥によって生じたのであるなら賃貸借に基づく訴えはなく、製作者の技術不足によるものであるなら訴えがある。
huic sententiae addendum est, nisi periculum quoque in se artifex receperat: tunc enim etsi uitio materiae id euenit, erit ex locato actio.
この見解には、「職人がその危険をも引き受けていた場合は除く」ということを付け加えなければならない。 その場合には、たとえ素材の欠陥によってそれが生じたとしても、賃貸借に基づく訴えがあるからである。
§19.2.13.6Si fullo uestimenta polienda acceperit eaque mures roserint, ex locato tenetur, quia debuit ab hac re cauere.
もし縮充工が仕上げるために衣類を受け取り、それをネズミが齧った場合、彼は賃貸借に基づいて責任を負う。 なぜなら、彼はこのことに対して警戒すべきであったからである。
et si pallium fullo permutauerit et alii alterius dederit, ex locato actione tenebitur, etiamsi ignarus fecerit.
また、もし縮充工が外套を取り違え、ある人に他人のものを与えた場合、たとえ知らずに行ったとしても、賃貸借に基づく訴えによって責任を負う。
§19.2.13.7Exercitu ueniente migrauit conductor, dein de hospitio milites fenestras et cetera sustulerunt.
軍隊がやって来たときに借主が立ち退き、その後、兵士たちが宿舎から窓やその他のものを取り去った。
si domino non denuntiauit et migrauit, ex locato tenebitur: Labeo autem, si resistere potuit et non resistit, teneri ait, quae sententia uera est.
もし彼が所有者に通知せずに立ち退いたのであれば、賃貸借に基づいて責任を負う。 しかしラベオーは、もし彼が抵抗できたのに抵抗しなかったならば責任を負うと言い、この見解は正しい。
sed et si denuntiare non potuit, non puto eum teneri.
しかし、もし通知することができなかったのであれば、私は彼が責任を負うとは思わない。
§19.2.13.8Si quis mensuras conduxerit easque magistratus frangi iusserit, si quidem iniquae fuerunt, Sabinus distinguit, utrum scit conductor an non: si scit, esse ex locato actionem, si minus, non.
もし誰かが測定器具を借り、政務官がそれを破壊するよう命じた場合、それがもし不正なものであったならば、サビヌスは借主が知っていたか否かで区別する。 もし知っていたなら賃貸借に基づく訴えがあり、そうでなければない。
quod si aequae sunt, ita demum eum teneri, si culpa eius id fecit aedilis.
しかし、もし正しいものであったならば、エディリスが彼の過失によってそうしたのである場合に限り、彼は責任を負う。
et ita Labeo et Mela scribunt.
そしてラベオーとメラもそのように書いている。
§19.2.13.9Duo rei locationis in solidum esse possunt.
賃貸借の二人の債務者は、不可分して全額の責任を負うことができる。
§19.2.13.10Si lege operis locandi comprehensum esset, ut, si ad diem effectum non esset, relocare id liceret, non alias prior conductor ex locato tenebitur, quam si eadem lege relocatum esset: nec ante relocari id potest, quam dies efficiendi praeterisset.
もし請負工事の契約条項の中に、期日までに完成しない場合にはそれを再発注してよいという規定が含まれていた場合、最初の請負人は、同一の条項で再発注されたのでない限り、賃貸借に基づいて責任を負うことはない。 また、完成期日が過ぎる前には、それを再発注することはできない。
§19.2.13.11Qui impleto tempore conductionis remansit in conductione, non solum reconduxisse uidebitur, sed etiam pignora uidentur durare obligata.
賃貸借の期間が満了した後も賃借を続けた者は、単に再賃借したとみなされるだけでなく、担保も引き続き拘束されるとみなされる。
sed hoc ita uerum est, si non alius pro eo in priore conductione res obligauerat: huius enim nouus consensus erit necessarius.
しかし、これが真実となるのは、前の賃貸借において他人が彼のために物を担保に供していなかった場合に限られる。 というのも、この他人の新たな合意が必要となるからである。
eadem causa erit et si rei publicae praedia locata fuerint.
公有地が賃貸された場合も、同様の法理が適用される。
quod autem diximus taciturnitate utriusque partis colonum reconduxisse uideri, ita accipiendum est, ut in ipso anno, quo tacuerunt, uideantur eandem locationem renouasse, non etiam in sequentibus annis, etsi lustrum forte ab initio fuerat conductioni praestitutum.
また、両当事者の沈黙によって小作人が再賃借したとみなされると我々が述べたことは、彼らが沈黙を守ったその年自体において同じ賃貸借を更新したとみなされ、当初から賃貸借にたとえば5年の期間が定められていたとしても、それに続く年々にまで及ぶわけではない、と理解されなければならない。
sed et si secundo quoque anno post finitum lustrum nihil fuerit contrarium actum, eandem uideri locationem in illo anno permansisse: hoc enim ipso, quo tacuerunt, consensisse uidentur.
しかし、5年の期間が終了した後の第二の年においても、何ら反対の行為がなされなかったならば、同じ賃貸借がその年においても存続したとみなされる。 なぜなら、彼らが沈黙を守ったというまさにこの事実によって、合意したとみなされるからである。
et hoc deinceps in unoquoque anno obseruandum est.
そして、これはその後の各年においても順次遵守されるべきである。
in urbanis autem praediis alio iure utimur, ut, prout quisque habitauerit, ita et obligetur, nisi in scriptis certum tempus conductioni comprehensum est.
しかし、都市不動産においては、我々は異なる法を用いる。 すなわち、各人が居住した度合いに応じて義務を負うのであり、ただし書面において一定の賃借期間が定められている場合はこの限りではない。