Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §19.1.43.pr

信託遺贈された奴隷の売却と解放に伴う買物訴訟

2809 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

信託遺贈された奴隷の売却と解放をめぐり、買主が売主に対して提起する買物訴訟の範囲(解放後の不当利得、奴隷教育費用の賠償範囲など)および解放奴隷の保護権の帰属について判断している。

[IDEM libro quinto quaestionum. ] §19.1.43.prTitius cum decederet, Seiae Stichum Pamphilum Arescusam per fideicommissum reliquit eiusque fidei commisit, ut omnes ad libertatem post annum perduceret.
[同じ著者(パウルス)の『疑義集』第5巻] ティティウスは死亡するにあたり、セイアに対して信託遺贈によってスティクス、パンピルス、アレスクーサを遺し、1年後に全員を自由へと導く(解放する)ように彼女の信義に委ねた。
cum legataria fideicommissum ad se pertinere noluisset nec tamen heredem a sua petitione liberasset, heres eadem mancipia Sempronio uendidit nulla commemoratione fideicommissae libertatis facta: emptor cum pluribus annis mancipia supra scripta sibi seruissent, Arescusam manumisit, et cum ceteri quoque serui cognita uoluntate defuncti fideicommissam libertatem petissent et heredem ad praetorem perduxissent, iussu praetoris ab herede sunt manumissi.
受遺者が信託遺贈が自己に帰属することを望まず、かつ相続人を自己の請求から解放しなかったため、相続人は、信託遺贈された自由についての言及を全くなすことなしに、同じ奴隷たちをセンプローニウスに売却した。 買主は、上記の奴隷たちが数年間にわたり自己に奉仕したのち、アレスクーサを解放した。 そして、他の奴隷たちも物故者の意志を知って信託遺贈された自由を求め、相続人を法務官のもとに連行したため、彼らは法務官の命令により相続人によって解放された。
Arescusam quoque nolle se emptorem patronum habere responderat.
アレスクーサもまた、自分は買主を保護者とすることを望まないと答えていた。
cum emptor pretium a uenditore empti iudicio Arescusae quoque nomine repeteret, lectum est responsum Domitii Ulpiani, quo continebatur Arescusam pertinere ad rescriptum sacrarum constitutionum, si nollet emptorem patronum habere: emptorem tamen nihil posse post manumissionem a uenditore consequi.
買主が売主から買物訴訟によってアレスクーサの分についても代金を求めたところ、ドミティウス・ウルピアーヌスの回答が読まれた。 そこには、もしアレスクーサが買主を保護者とすることを望まないなら、彼女は神聖なる勅法の適用を受けるが、しかしながら買主は解放の後には売主から何も得ることができない、という内容が含まれていた。
ego cum meminissem et Iulianum in ea sententia esse, ut existimaret post manumissionem quoque empti actionem durare, quaero, quae sententia uera est.
私は、ユリアヌスも「解放の後においても買物訴訟は存続する」と考える意見であったことを覚えていたので、どちらの意見が正しいかを尋ねる。
illud etiam in eadem cognitione nomine emptoris desiderabatur, ut sumptus, quos in unum ex his quem erudierat fecerat, ei restituerentur.
また、同じ審理において、買主の側から、彼らのうちで彼が教育を施した一人に対して支出した費用が彼に返還されることも求められていた。
idem quaero, Arescesa, quae recusauit emptorem patronum habere, cuius sit liberta constituta? an possit uel legatariam quae non liberauit uel heredem patronum habere? nam ceteri duo ab herede manumissi sunt.
私は同じく尋ねる。 買主を保護者とすることを拒絶したアレスクーサは、誰の解放自由女とされたのか。 彼女を解放しなかった受遺者、あるいは相続人を保護者とすることができるのだろうか。 なぜなら、他の2人は相続人によって解放されたからである。
respondi: semper probaui Iuliani sententiam putantis manumissione non amittitur eo modo.
私は回答した。 私は、解放によってそのように(訴権が)失われることはないと考えるユリアヌスの意見を常に支持してきた。
de sumptibus uero, quos in erudiendum hominem emptor fecit, uidendum est: nam empti iudicium ad eam quoque speciem sufficere existimo: non enim pretium continet tantum, sed omne quod interest emptoris seruum non euinci.
しかし、買主がその人間を教育するために費やした費用については、検討されねばならない。 なぜなら、買物訴訟はこの場合に対しても十分対応できると私は考えるからである。 すなわち、それは代金だけを含むのではなく、奴隷が追奪されないことに対する買主のすべての利益を含むからである。
plane si in tantum pretium excedisse proponas, ut non sit cogitatum a uenditore de tanta summa (ueluti si ponas agitatorem postea factum uel pantomimum euictum esse eum, qui minimo ueniit pretio), iniquum uidetur in magnam quantitatem obligari uenditorem,
明らかに、もし費用が代金をあまりにも大きく超過しており、売主にとってそのような巨額の金額について想定されていなかったと仮定するならば(例えば、ごくわずかな価格で売られた者が、その後に戦車御者やパントマイム役者になって追奪されたと仮定する場合)、売主が多額の義務を負わされることは不当に見える。

語釈・文法注

  1. §19.1.43.prArescusam quoque nolle se emptorem patronum habere responderat — Arescusamは対格形をとっているが、responderatの主格主語(アレスクーサが答えた)として機能しているか、あるいは全体が「アレスクーサもまた答えたということ」を意味する対格不定詞構文(Arescusam... responderat)の残滓であると考えられる。写本上の揺れが残る箇所である。
  2. §19.1.43.prmanumissione non amittitur eo modo — 非定形動詞のputantis(属格現在分詞、ユリアヌスに係る)に導かれる間接話法の内容として、本来は対格不定詞構文(non amitti actionem等)であるべき箇所が、写本伝承において直説法受動態(non amittitur)に変形したものと考えられる。訳出上は「解放によってそのように(訴権が)失われることはない」という見解内容として補って解釈する。
  3. §19.1.43.prquod interest emptoris seruum non euinci — 非人称動詞 interest と属格 emptoris(買主の)、および主語となる不定詞句 seruum non euinci(奴隷が追奪されないこと)からなる「関心(利益)」の構文。買主がその奴隷を追奪(法的な権利主張により喪失)されないことに対して有する、賠償されるべき一切の法的・経済的利益(omne quod interest)を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §19.1.43.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:19.1.43.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。