[IDEM libro quinto quaestionum. ] §19.1.43.prTitius cum decederet, Seiae Stichum Pamphilum Arescusam per fideicommissum reliquit eiusque fidei commisit, ut omnes ad libertatem post annum perduceret.
[동일 저자, 의문집 제5권] 티티우스가 사망하면서 세이아에게 신탁유증으로 스티쿠스, 판필루스, 아레스쿠사를 남겼고, 1년 후에 모두를 자유로 인도할 것을 그녀의 신의에 위임하였다.
cum legataria fideicommissum ad se pertinere noluisset nec tamen heredem a sua petitione liberasset, heres eadem mancipia Sempronio uendidit nulla commemoratione fideicommissae libertatis facta: emptor cum pluribus annis mancipia supra scripta sibi seruissent, Arescusam manumisit, et cum ceteri quoque serui cognita uoluntate defuncti fideicommissam libertatem petissent et heredem ad praetorem perduxissent, iussu praetoris ab herede sunt manumissi.
수증자가 신탁유증이 자신에게 귀속되는 것을 원하지 않았으나, 상속인을 자신의 청구권으로부터 면제해주지도 않은 상태에서, 상속인은 신탁유증된 자유에 대한 아무런 언급 없이 동일한 노예들을 셈프로니우스에게 매도하였다. 매수인은 위 노예들이 자신에게 수년간 봉사한 후 아레스쿠사를 해방하였다. 그리고 나머지 노예들도 망인의 유지를 알고 신탁유증된 자유를 청구하며 상속인을 법무관에게 데려갔으므로, 그들은 법무관의 명령에 따라 상속인에 의해 해방되었다.
Arescusam quoque nolle se emptorem patronum habere responderat.
아레스쿠사 역시 자신은 매수인을 보호자로 모시기를 원하지 않는다고 대답했었다.
cum emptor pretium a uenditore empti iudicio Arescusae quoque nomine repeteret, lectum est responsum Domitii Ulpiani, quo continebatur Arescusam pertinere ad rescriptum sacrarum constitutionum, si nollet emptorem patronum habere: emptorem tamen nihil posse post manumissionem a uenditore consequi.
매수인이 매수인소송으로 매도인에게 아레스쿠사의 몫으로도 대금의 반환을 청구하자, 도미티우스 울피아누스의 답변이 낭독되었는데, 그 내용은 만일 아레스쿠사가 매수인을 보호자로 삼기를 원하지 않는다면 그녀는 신성한 칙법의 적용을 받게 되나, 다만 매수인은 해방 후에는 매도인으로부터 아무것도 얻을 수 없다는 것이었다.
ego cum meminissem et Iulianum in ea sententia esse, ut existimaret post manumissionem quoque empti actionem durare, quaero, quae sententia uera est.
나는 율리아누스 역시 해방 후에도 매수인소송이 존속한다고 생각하는 의견을 가졌던 것을 기억하고 있었기에, 어느 의견이 타당한지 묻는다.
illud etiam in eadem cognitione nomine emptoris desiderabatur, ut sumptus, quos in unum ex his quem erudierat fecerat, ei restituerentur.
또한 동일한 심리에서 매수인의 명의로, 자신이 이들 중 교육을 시켰던 한 명에게 지출한 비용이 그에게 반환되어야 한다는 점도 요구되었다.
idem quaero, Arescesa, quae recusauit emptorem patronum habere, cuius sit liberta constituta? an possit uel legatariam quae non liberauit uel heredem patronum habere? nam ceteri duo ab herede manumissi sunt.
나는 동일하게 묻는다. 매수인을 보호자로 삼기를 거부한 아레스쿠사는 누구의 해방여노예로 규정되는가? 그녀를 해방하지 않은 수증자 또는 상속인을 보호자로 삼을 수 있는가? 왜냐하면 나머지 두 명은 상속인에 의해 해방되었기 때문이다.
respondi: semper probaui Iuliani sententiam putantis manumissione non amittitur eo modo.
나는 답변하였다. 나는 해방에 의해 그러한 방식으로 (소권이) 상실되지 않는다고 생각한 율리아누스의 의견을 항상 찬성해 왔다.
de sumptibus uero, quos in erudiendum hominem emptor fecit, uidendum est: nam empti iudicium ad eam quoque speciem sufficere existimo: non enim pretium continet tantum, sed omne quod interest emptoris seruum non euinci.
그러나 매수인이 그 사람을 교육하기 위해 지출한 비용에 대해서는 검토되어야 한다. 왜냐하면 매수인소송은 이 경우에 대해서도 충분하다고 생각하기 때문이다. 즉, 그것은 대금만을 포함하는 것이 아니라, 노예가 추탈되지 않는 것에 대한 매수인의 모든 이익을 포함하기 때문이다.
plane si in tantum pretium excedisse proponas, ut non sit cogitatum a uenditore de tanta summa (ueluti si ponas agitatorem postea factum uel pantomimum euictum esse eum, qui minimo ueniit pretio), iniquum uidetur in magnam quantitatem obligari uenditorem,
분명히 만일 대금을 너무 크게 초과하는 비용이 청구되어 매도인이 그처럼 거액의 금액에 대해 상상조차 하지 못한 경우라면 (가령 아주 저렴한 가격에 매도된 자가 나중에 전차 경주자나 판토마임 배우가 되어 추탈된 경우를 가정해 보라), 매도인이 거액의 의무를 부담하게 되는 것은 부당해 보인다.