[IDEM libro septimo digestorum. ] §18.5.10.prSeius a Lucio Titio emit fundum lege dicta, ut, si ad diem pecuniam non soluisset, res inempta fieret.
[同人『学説彙纂』第7巻] セイウスは、もし期日までに代金を支払わなければ、取引は不成立となるという約定のもとで、ルキウス・ティティウスから土地を購入した。
Seius parte pretii praesenti die soluta, defuncto uenditore, filiis eius pupillaris aetatis et ipse tutor cum aliis datus, neque contutoribus pretium secundum legem numerauit nec rationibus tutelae rettulit: quaesitum est, an irrita emptio facta esset.
セイウスは代金の一部を契約当日に支払ったが、売主が死亡し、彼自身も他の者たちとともにその未成年の息子たちの後見人に指定された。 彼は、共同後見人たちに約定通りの代金を支払うこともせず、後見の計算書に計上することもしなかった。 そこで、売買が無効になったかどうかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur inemptam uideri.
答弁:提示された事実によれば、取引は不成立になったとみなされる。
§18.5.10.1Emptor praediorum cum suspicaretur Numeriam et Semproniam controuersiam moturas, pactus est cum uenditore, ut ex pretio aliqua summa apud se maneret, donec emptori fideiussor daretur a uenditore: postea uenditor eam legem inseruit, ut, si ex die pecunia omnis soluta non esset et uenditor ea praedia uenisse nollet, inuendita essent: interea de aduersariis alteram mulierem uenditor superauit, cum altera transegit, ita ut sine ulla quaestione emptor praedia possideret: quaesitum est, cum neque fideiussor datus est nec omnis pecunia secundum legem suis diebus soluta sit, an praedia inuendita sint.
土地の買主は、ヌメリアとセンプロニアが異議を申し立てるのではないかと疑ったため、売主から買主に対して保証人が提供されるまで、代金から一定の額を自分の手元に留め置くという合意を売主と交わした。 その後、売主は次のような条項を挿入した。 すなわち、もし期日以降にすべての代金が支払われず、かつ売主がそれらの土地を売却したままにすることを望まないならば、それらは未売却となる、というものである。 その間に、売主は相手方のうち一方の女性に裁判で勝ち、他方の女性とは和解したため、買主は何ら問題なく土地を占有することになった。 保証人も提供されず、また約定に従ってすべての代金が期日通りに支払われなかった場合、土地は未売却となるかどうかが問われた。
respondit, si conuenisset, ut non prius pecunia solueretur quam fideiussor uenditi causa daretur nec id factum esset, cum per emptorem non staret quo minus fieret, non posse posteriorem legis partem exerceri.
答弁:もし、売買に関して保証人が提供されるまでは代金は支払われないという合意がなされており、それが履行されず、かつ買主の側にその履行を妨げる原因がなかったのであれば、条項の後半部分を行使することはできない。