Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §18.2.4.pr-18.2.4.6

期限付帰属約款におけるより良い条件の判定基準

2673 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

一定期間内により良い条件が提示された場合に売買を解除できる特約(in diem addictio)において、契約の効力や所有権の移転、そして代金の上乗せや支払方法の変更といった「より良い条件」の具体的な判定基準について、複数の古典期法学者の見解を検討している。

[ULPIANUS libro uicensimo octauo ad Sabinum. ] §18.2.4.prUbi autem condicionalis uenditio est, negat Pomponius usucapere eum posse nec fructus ad eum pertinere.
[ウルピアヌス、サビヌス註釈第28巻] しかし、売買が条件付きである場合、ポンポニウスは、買主が時効取得することはできず、果実も彼に帰属しないと否定する。
§18.2.4.1Idem Iulianus libro quinto decimo quaerit, si res in diem addicta interciderit uel ancilla decesserit, an partus uel fructus eius nomine adiectio admitti possit.
同じくユリアヌスは第15巻において、支払期限付きの特約で売却された物件が滅失し、あるいは女奴隷が死亡した場合に、その子の出生や果実を名目とする上乗せの提示が認められ得るかどうかを問うている。
et negat admittendam adiectionem, quia alterius rei quam eius quae distracta est non solet adiectio admitti.
そして彼は、売却されたものとは別の物についての提示は認められないのが通常であるから、上乗せの提示は認められるべきではないと否定している。
§18.2.4.2Idem Iulianus eodem libro scribit, si ex duobus seruis uiginti uenditis et in diem addictis alter decesserit, deinde unius nomine qui superest emptor extiterit, qui supra uiginti promitteret, an discedatur a priore contractu? et ait dissimilem esse hanc speciem partus specie et ideo hic discedi a priore emptione et ad secundam perueniri.
同じくユリアヌスは同書で、2名の奴隷が20で売却され支払期限付きの特約に付されたところ、その一方が死亡し、その後、生き残ったもう一方について、20を超える額を約束する買主が現れた場合、前の契約から離脱することになるかどうかを記している。 そして彼は、この事例は子の出生の事例とは異なっており、したがってこの場合には前の売買から離脱して第二の売買に至ることになると述べている。
§18.2.4.3Sed et Marcellus libro quinto digestorum scribit pure uendito et in diem addicto fundo si melior condicio allata sit, rem pignori esse desinere, si emptor eum fundum pignori dedisset: ex quo colligitur, quod emptor medio tempore dominus est: alioquin nec pignus teneret.
しかしまたマルケルスは『学説彙纂』第5巻において、土地が無条件で売却され、かつ支払期限付きの特約に付された場合に、より良い条件が提示されたときには、もし買主がその土地を質に提供していたとすれば、その物件は質物であることをやめると記している。 このことから、買主がその中間の期間においては所有者であることが推論される。 なぜなら、そうでなければ質権が成立することもなかったはずだからである。
§18.2.4.4Idem Iulianus libro octagensimo octauo digestorum scripsit eum, qui emit fundum in diem, interdicto quod ui aut clam uti posse: nam hoc interdictum ei competit, cuius interest opus non esse factum.
同じくユリアヌスは『学説彙纂』第88巻において、支払期限付きの特約で土地を購入した者は、「暴力または隠密による行為に関する禁止命令」を利用することができると記した。 なぜなら、この禁止命令は、工事が行われないことに利益を有する者に認められるからである。
fundo autem, inquit, in diem addicto et commodum et incommodum omne ad emptorem pertinet, antequam uenditio transferatur, et ideo, si quid tunc ui aut clam factum est, quamuis melior condicio allata fuerit, ipse utile interdictum habebit: sed eam actionem sicut fructus, inquit, quos percepit uenditi iudicio praestaturum.
そして、土地が支払期限付きの特約に付された場合、売買が移転する前においては、すべての利益および不利益は買主に帰属するのであり、したがって、その間に暴力または隠密によって何かがなされた場合、たとえより良い条件が提示されたとしても、彼自身が有益的禁止命令を有することになる、と彼は言う。 しかし、彼は、その訴権を、彼が収取した果実と同様に、売買訴訟において提供しなければならないだろう、と述べている。
§18.2.4.5Cum igitur tunc recedatur ab emptione (ubi pure contrahitur) uel tunc non impleatur (ubi sub condicione fit) cum melior condicio sit allata: si falsus emptor subiectus sit, eleganter scribit Sabinus priori rem esse emptam, quia non uidetur melior condicio allata esse non existente uero emptore.
したがって、より良い条件が提示されたときに、売買から離脱するか(無条件で契約が結ばれた場合)、あるいは売買が履行されないことになる(条件付きで行われた場合)のであるから、もし偽の買主が身代わりに立てられた場合、サビヌスは、真正の買主が存在しない以上はより良い条件が提示されたとは見なされないため、物件は前の買主によって購入されたものとなる、と見事に記している。
sed et si existat alius emptor, meliorem tamen condicionem non adferat, aeque dicendum erit perinde haberi, ac si non existeret.
しかしまた、別の買主が存在するものの、より良い条件を提示しない場合にも、同様に、あたかもその者が存在しないかのように扱われるべきであると言わなければならない。
§18.2.4.6Melior autem condicio adferri uidetur, si pretio sit additum.
さて、代金に上乗せがなされた場合に、より良い条件が提示されたと見なされる。
sed et si nihil pretio addatur, solutio tamen offeratur facilior pretii uel maturior, melior condicio adferri uidetur.
しかし、代金に何も上乗せされなくとも、代金の支払いがより容易、あるいはより早期に行われると提示される場合にも、より良い条件が提示されたと見なされる。
praeterea si locus oportunior soluendo pretio dicatur, aeque melior condicio allata uidetur: et ita Pomponius libro nono ex Sabino scribit.
さらに、代金支払いのためのより都合の良い場所が指定される場合にも、同様により良い条件が提示されたと見なされる。 そして、ポンポニウスは第9巻においてサビヌスを引用してそのように記している。
idem ait, et si persona idoneor accedat ad emptionem, aeque uideri meliorem condicionem allatam.
同氏はまた、より適格な人物が購入に加わる場合にも、同様により良い条件が提示されたと見なされると述べている。
proinde si quis accedat eiusdem pretii emptor, sed qui leuioribus emat condicionibus uel qui satisdationem nullam exigat, melior condicio allata uidebitur.
したがって、もし同じ代金での買主が加わったとしても、彼がより軽い条件で購入し、あるいは担保を一切要求しないのであれば、より良い条件が提示されたと見なされる。
ergo idem erit probandum et si uiliore pretio emere sit paratus, ea tamen remittat, quae uenditori grauia erant in priore emptione.
それゆえ、もしより安い代金で購入する用意がある者であっても、前の売買において売主に負担であった事柄を免除するのであれば、同様に認められるべきである。

語釈・文法注

  1. §18.2.4.1alterius rei quam eius quae distracta est — 比較を表す接続詞 quam の後ろに、関係代名詞 quae(主格)の先行詞である代名詞 eius(属格)が置かれている。eius は直前の alterius rei に牽引されて属格になっているのではなく、省略された名詞 [rei](〜のもの)の役割を単独で担っており、全体として「売却された物以外の他の物」という比較構造を形成している。
  2. §18.2.4.4interdicto quod ui aut clam uti posse — 脱格支配の動詞 utor の不定法 uti の目的語として、奪格名詞 interdicto が置かれている。quod ui aut clam は「暴力または隠密によってなされた行為に関する」という、歴史的な占有令状(禁止命令)の固有名詞的な定型句である。
  3. §18.2.4.4eam actionem sicut fructus, inquit, quos percepit uenditi iudicio praestaturum — 対格不定詞(AcI)構文。意味上の主語である対格 eum(前文の eum, qui emit fundum を指す)が省略されている。未来能動分詞対格である praestaturum は助動詞 esse を省略して不定法として機能し、主節の動詞 scripsit に依存している。uenditi iudicio は「売買の訴訟において」を意味する奪格である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §18.2.4.pr-18.2.4.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:18.2.4.pr-18.2.4.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。