[ULPIANUS libro trigensimo primo ad edictum. ] §17.2.63.prUerum est quod Sabino uidetur, etiamsi non uniuersorum bonorum socii sunt, sed unius rei, attamen in id quod facere possunt quodue dolo malo fecerint quo minus possint, condemnari oportere.
サビヌスが考えていることは正しい。 たとえ全財産の組合員ではなく、単一の物の組合員であるとしても、彼らが支払い得る額、あるいは悪意によって支払い得なくした額の限度において、有罪とされるべきである。
hoc enim summam rationem habet, cum societas ius quodammodo fraternitatis in se habeat.
というのは、組合はそれ自体にある種兄弟関係の権利を含んでいるからであり、これには極めて深い合理性がある。
§17.2.63.1Uidendum est, an et fideiussori socii id praestari debeat an uero personale beneficium sit, quod magis uerum est.
組合員の保証人に対してもこれが提供されるべきか、それともこれは個人的な恩恵であるのかが検討されねばならないが、後者の方がより正しい。
sed si hic fideiussor quasi defensor socii iudicium susceperit, proderit sibi: namque Iulianus libro quarto decimo digestorum scribsit defensorem socii in id quod socius facere potest condemnari oportere.
しかし、もしこの保証人が組合員の事実上の防衛人として訴訟を引き受けたのであれば、それは自身に有利に働くだろう。 なぜなら、ユリアヌスは『学説彙纂』第14巻に、組合員の防衛人は組合員が支払い得る額の限度において支払いを命じられるべきであると書いているからである。
idemque et in patroni defensore accipere debere ait: et utique idem erit in uniuersis, qui in id quod facere possunt conueniuntur.
また彼は、パトローヌスの防衛人についても同様に解されるべきであると言っており、いずれにせよ、支払い得る額の限度において訴えられるすべての人において同様である。
§17.2.63.2Patri autem uel domino socii, si iussu eorum societas contracta sit, non esse hanc exceptionem dandam, quia nec heredi socii ceterisque successoribus hoc praestabitur: quia nec ceterorum heredibus successoribusque, quos in id quod facere possunt conuenimus, idem praestatur.
しかし、組合員の父または主人に対しては、彼らの命令によって組合が結ばれた場合であっても、この抗弁は与えられるべきではない。 なぜなら、組合員の相続人やその他の承継人に対してもこれは提供されないからであり、また、私たちが支払い得る額の限度において訴える他の人々の相続人や承継人に対しても、同様のことは提供されないからである。
§17.2.63.3Id quod facere socius potest quemadmodum aestimandum sit? et placuit non debere deduci aes alienum quod debetur a socio: ita et Marcellus libro septimo digestorum scribsit, nisi forte, inquit, ex ipsa societate debeatur.
組合員が支払い得る額はどのように評価されるべきか。 組合員が負っている他への債務は控除されるべきではないと解されており、マルケルスも『学説彙纂』第7巻にそのように書いている。 ただし、「もしかするとその組合自体から生じた債務である場合は別である」と彼は言う。
§17.2.63.4Item uidendum, an cautio ueniat in hoc iudicium eius quod facere socius non possit, scilicet nuda promissio: quod magis dicendum arbitror.
同様に、組合員が支払い得ない部分についての保証、すなわち単純な約束がこの裁判に含まれるかどうかも検討されるべきであるが、そうすべきであると私は考える。
§17.2.63.5Si, cum tres socii essent, egerit cum uno ex sociis socius et partem suam integram sit consecutus, deinde alius socius cum eodem agat et partem consequi integram non poterit, quia facere solidum non potest, an hic qui minus consecutus est cum eo agere possit qui solidum accepit ad communicandas partes inter eos, id est exaequandas, quasi iniquum sit ex eadem societate alium plus, alium minus consequi? sed magis est, ut pro socio actione consequi possit, ut utriusque portio exaequetur: quae sententia habet aequitatem.
もし、三人の組合員がいたとして、ある組合員が組合員のうち一人に対して訴えを起こし、自身の持分を完全に獲得し、その後に別の組合員が同じ相手に対して訴えを起こしたが、相手方が全額を支払い得ないために、自身の持分を完全に獲得することができない場合、より少なくしか獲得できなかった者は、全額を受け取った者に対して、彼らの間での取り分を共有するため、すなわち均等にするために訴えを起こすことができるだろうか。 同じ組合から一方が多く、他方が少なく得ることは不公平であるかのように思われるからである。 しかし、両者の持分が均等にされるように、組合訴訟によって獲得できるとする方がより正しく、この見解は衡平に適っている。
§17.2.63.6Tempus autem spectamus quantum facere socius possit rei iudicandae.
なお、組合員がどれだけ支払い得るかについては、判決が下される時を基準として見る。
§17.2.63.7Hoc quoque facere quis posse uidetur quod dolo fecit quo minus possit: nec enim aequum est dolum suum quemquam releuare.
自身が支払い得なくなるように悪意によって行ったこともまた、支払い得るものとみなされる。 なぜなら、誰もが自身の悪意によって責任を免れることは衡平ではないからである。
quod et in ceteris, qui in id quod facere possunt conueniuntur, accipiendum est.
これは、支払い得る額の限度において訴えられる他の人々についても同様に解されるべきである。
si tamen non dolo, sed culpa sua facere posse desiit, dicendum est condemnari eum non debere.
しかし、悪意ではなく自身の過失によって支払い得なくなったのであれば、彼は有罪とされるべきではないと言うべきである。
§17.2.63.8In heredem quoque socii pro socio actio competit, quamuis heres socius non sit: licet enim socius non sit, attamen emolumenti successor est.
組合員の相続人は組合員ではないものの、彼に対しても組合訴訟は適格を有する。 なぜなら、たとえ組合員でなくとも、彼は利益の承継人だからである。
et circa societates uectigalium ceterorumque idem obseruamus, ut heres socius non sit nisi fuerit adscitus, uerumtamen omne emolumentum societatis ad eum pertineat, simili modo.
また、徴税組合やその他の組合についても同様のことが遵守され、相続人は承認されない限り組合員にはならないが、それにもかかわらず組合のすべての利益が同様の方法で彼に帰属する。
et damnum adgnoscat quod contingit, siue adhuc uiuo socio uectigalis siue postea: quod non similiter in uoluntaria societate obseruatur.
そして、徴税組合の組合員がまだ生存している間、あるいはその死後に生じた損失も彼は引き受ける。 このことは、自発的な組合においては同様には遵守されない。
§17.2.63.9Si seruo communi legatum sine libertate unus ex dominis reliquit, hoc ad solum socium pertinet: an tamen pro socio iudicio communicari debeat cum herede socii, quaeritur.
もし共同の奴隷に対して、主人たちの一人が自由の付与なしに遺贈を残した場合、これはもう一人の組合員のみに帰属する。 しかし、これが組合訴訟によって、組合員の相続人と共有されるべきかどうかが問われる。
et ait Iulianus Sextum Pomponium referre Sabinum respondentem non communicari, et posse hanc sententiam defendi Iulianus ait: non enim propter communionem hoc adquisitum est, sed ob suam partem, nec oportet id communicari, quod quis non propter societatem, sed propter suam partem adquisierit.
そしてユリアヌスは、セクストゥス・ポンポニウスが共有されないと回答したサビヌスの言葉を伝えていると述べ、この見解は擁護され得ると言う。 なぜなら、これは共有関係のために取得されたのではなく、彼自身の持分のために取得されたのであり、組合のためではなく自身の持分のために取得したものは共有されるべきではないからである。
§17.2.63.10Societas soluitur ex personis, ex rebus, ex uoluntate, ex actione.
組合は人によって、物によって、意思によって、訴えによって解消される。
ideoque siue homines siue res siue uoluntas siue actio interierit, distrahi uidetur societas.
したがって、人、物、意思、あるいは訴えのいずれかが消滅した場合、組合は解消されるとみなされる。
intereunt autem homines quidem maxima aut media capitis deminutione aut morte: res uero, cum aut nullae relinquantur aut condicionem mutauerint, neque enim eius rei quae iam nulla sit quisquam socius est neque eius quae consecrata publicataue sit.
人は最大の、あるいは中程度の市民権喪失、または死によって消滅する。 物は、何も残らないか、あるいはその法的状態を変更した場合に消滅する。 なぜなら、すでに存在しない物について誰も組合員ではあり得ず、神聖物とされたり公有化されたりしたものについても同様だからである。
uoluntate distrahitur societas renuntiatione.
意思によって組合は離脱によって解消される。