Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §17.2.52.pr-17.2.52.7

組合における注意義務と共同の損益分配

2554 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

隣人間の土地購入における合意の性質、および組合関係において負担すべき注意義務(悪意・過失)や共同の損失・利得の分配基準について論じている。

[IDEM libro trigensimo primo ad edictum. ] §17.2.52.prCum duobus uicinis fundus coniunctus uenalis esset, alter ex his petit ab altero, ut eum fundum emeret, ita ut ea pars, quae suo fundo iuncta esset, sibi cederetur: mox ipse eum fundum ignorante uicino emit: quaeritur, an aliquam actionem cum eo uicinus habeat.
[同、告示注解第31巻] 二人の隣人に隣接する土地が売りに出されていたとき、彼らのうち一人がもう一人に、その土地を購入し、自分の土地に接続している部分を自分に譲渡してくれるよう求めた。 その後、彼自身が隣人に知らせずにその土地を購入した。 隣人が彼に対して何らかの訴権を有するかどうかが問われる。
Iulianus scripsit implicitam esse facti quaestionem: nam si hoc solum actum est, ut fundum Lucii Titii uicinus emeret et mecum communicaret, aduersus me qui emi nullam actionem uicino competere: si uero id actum est, ut quasi commune negotium gereretur, societatis iudicio tenebor, ut tibi deducta parte quam mandaueram reliquas partes praestem.
ユリアヌスは、事実関係の問いが複雑に絡み合っていると書いている。 すなわち、もしルキウス・ティティウスの土地を隣人が購入して私と共有することだけが合意されていたのであれば、購入した私に対して、隣人にはいかなる訴権も成立しない。 しかし、あたかも共通の事業が営まれるかのように合意されていたのであれば、私は組合の訴訟によって責任を負い、私が委任していた部分を差し引いた上で、残りの部分をあなたに提供することになる。
§17.2.52.1Uenit autem in hoc iudicium pro socio bona fides.
ところで、この組合訴訟においては善意が考慮される。
§17.2.52.2Utrum ergo tantum dolum an etiam culpam praestare socium oporteat, quaeritur.
したがって、組合員は悪意のみを担保すべきか、それとも過失をも担保すべきかが問われる。
et Celsus libro septimo digestorum ita scripsit: socios inter se dolum et culpam praestare oportet.
そしてケルススは『学説纂集』第7巻において次のように書いている。 組合員は互いに悪意と過失を担保しなければならない。
si in coeunda societate, inquit, artem operamue pollicitus est alter, ueluti cum pecus in commune pascendum aut agrum politori damus in commune quaerendis fructibus, nimirum ibi etiam culpa praestanda est: pretium enim operae artis est uelamentum.
「もし組合を結成するにあたり、一方が技術や労働を約束したのであれば、たとえば、家畜を共同で放牧するため、あるいは耕作人に土地を共同で果実を収穫するために与える場合のように、そこでは疑いなく過失も担保されなければならない。 なぜなら、労働や技術の対価が覆うベールだからである。
quod si rei communi socius nocuit, magis admittit culpam quoque uenire.
しかし、もし共同の物に組合員が損害を与えたならば、彼が過失をも担保すると認める方がより適切である」と彼は言う。
§17.2.52.3Damna quae imprudentibus accidunt, hoc est damna fatalia, socii non cogentur praestare: ideoque si pecus aestimatum datum sit et id latrocinio aut incendio perierit, commune damnum est, si nihil dolo aut culpa acciderit eius, qui aestimatum pecus acceperit: quod si a furibus subreptum sit, proprium eius detrimentum est, quia custodiam praestare debuit, qui aestimatum accepit.
不注意のない者に生じる損害、すなわち不可抗力による損害は、組合員は補償することを強制されない。 したがって、もし評価額を定めて家畜が引き渡され、それが強盗や火災によって滅失した場合、評価額を定めた家畜を受け取った者の悪意または過失によって生じたのでない限り、それは共同の損害となる。 しかし、もし泥棒によって盗まれたのであれば、それは受け取った者自身の損失である。 なぜなら、評価額を定めて受け取った者は、監視を担保する義務があったからである。
haec uera sunt, et pro socio erit actio, si modo societatis contrahendae causa pascenda data sunt quamuis aestimata.
これらは正しい。 そして、たとえ評価額を定めてであっても、組合結成のために放牧用に引き渡されたのであれば、組合訴訟が成立する。
§17.2.52.4Quidam sagariam negotiationem coierunt: alter ex his ad merces comparandas profectus in latrones incidit suamque pecuniam perdidit, serui eius uulnerati sunt resque proprias perdidit.
ある人々が外套販売の組合を結成した。 彼らのうち一人が、商品を仕入れるために出発したが、強盗に遭遇して自身の金を失い、彼の奴隷たちは負傷し、個人の私物を失った。
dicit Iulianus damnum esse commune ideoque actione pro socio damni partem dimidiam adgnoscere debere tam pecuniae quam rerum ceterarum, quas secum non tulisset socius nisi ad merces communi nomine comparandas proficisceretur.
ユリアヌスは、この損害は共同のものであり、それゆえ組合訴訟によって、共同の名義で商品を仕入れるために出発するのでなければその組合員が携行しなかったであろう金銭およびその他の物品について、その損害の半分を責任として引き受けなければならないと言う。
sed et si quid in medicos impensum est, pro parte socium agnoscere debere rectissime Iulianus probat.
しかし、医師に支払われた費用がある場合も、その一部を組合員が引き受けるべきであると、ユリアヌスは極めて正当に承認している。
proinde et si naufragio quid periit, cum non alias merces quam naui solerent aduehi, damnum ambo sentient: nam sicuti lucrum, ita damnum quoque commune esse oportet, quod non culpa socii contingit.
同様に、もし難破によって何かが滅失した場合、船以外では商品が運ばれないのが通常であったならば、両者が損害を被る。 なぜなら、利益と同様に、組合員の過失によらずに生じた損害も共同のものであるべきだからである。
§17.2.52.5Cum duo erant argentarii socii, alter eorum aliquid separatim quaesierat et lucri senserat: quaerebatur, an commune esse lucrum oporteret.
二人の両替商が組合員であったとき、彼らの一人が個別に何かを獲得し、利益を得ていた。 その利益が共同のものであるべきかどうかが問われた。
et imperator Seuerus Flauio Felici in haec uerba rescripsit: 'etiamsi maxime argentariae societas inita est, quod quisque tamen socius non ex argentaria causa quaesiit, id ad communionem non pertinere explorati iuris est'.
そしてセウェルス皇帝はフラウィウス・フェリクスに対して次のように勅答を返した。 「たとえ両替商の組合が結成されていたとしても、各組合員が両替事業の原因によらずに獲得したものは、共同関係には属さないということは、確立された法である。
§17.2.52.6Papinianus quoque libro tertio responsorum ait: si fratres parentium indiuisas hereditates ideo retinuerunt, ut emolumentum ac damnum in his commune sentirent, quod aliunde quaesierint in commune non redigetur.
」パピニアヌスもまた『解答集』第3巻において次のように述べている。 「もし兄弟たちが、利得と損失を共同で享受するために、親の未分割の遺産を保持していたとしても、彼らが他から獲得したものは、共同のものとして組み入れられない。
§17.2.52.7Item ex facto consultum respondisse se ait libro tertio responsorum: inter Flauium Uictorem et Bellicum Asianum placuerat, ut locis emptis pecunia Uictoris monumenta fierent opera et peritia Asiani, quibus distractis pecuniam Uictor cum certa quantitate reciperet, superfluum Asianus acciperet, qui operam in societatem contulit: erit pro socio actio.
」同じく、彼は実際の事例に基づいて相談を受け、次のように回答したと『解答集』第3巻において述べている。 「フラウィウス・ウィクトルとベッリクス・アシアヌスの間で、ウィクトルの資金で購入された土地に、アシアヌスの労力と専門知識によって記念碑が建てられ、それらが売却されたときには、ウィクトルはある一定の額とともに資金を回収し、アシアヌス(組合に労力を提供した者)は超過分を受け取ることが合意されていた。 この場合、組合訴訟が成立する。 」

語釈・文法注

  1. §17.2.52.prtibi deducta parte quam mandaueram reliquas partes praestem — tibi は与格で、praestem の間接目的語。deducta parte quam mandaueram は独立奪格。全体の主語は1人称単数(praestem, mandaueram)で、委任を行った側(隣人から共同事業を求められて自ら購入した当事者)を指す。「私が(あなたに)委任していた部分を差し引いた上で、残りの部分をあなたに提供する」という構造。
  2. §17.2.52.2pretium enim operae artis est uelamentum — 直訳すると「労働や技術の対価がベールである」となる。ここでの uelamentum(覆い、ベール、口実)は、対価(利益)を得ていることが、過失責任(culpa)をも負うべきであるという法的根拠や責任の隠れ蓑(正当化理由)になっていることを比喩的に表している。
  3. §17.2.52.4quas secum non tulisset socius nisi ad merces communi nomine comparandas proficisceretur — 条件文で、帰結節が過去の反実仮想(tulisset)、条件節が現在の反実仮想(proficisceretur)の形式をとる。これは全体として、旅の時点における反実の仮定(共同の買い出しのための旅行でなかったら、そもそも携行していなかったであろう)を表している。
  4. §17.2.52.7quibus distractis — 関係代名詞 qui を用いた独立奪格構文(quibus distractis)。先行詞は直前の monumenta(記念碑)であり、接続的な関係詞として機能し、「そしてそれら(記念碑)が売却されたとき」という意味になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §17.2.52.pr-17.2.52.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:17.2.52.pr-17.2.52.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。