Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §17.2.52.8-17.2.52.18

組合訴訟の成立要件と費用および賠償金の清算

2555 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パピニアヌスやネラティウスらの回答に基づき、自発的共同関係や全財産組合、共同修繕における組合訴訟の成立条件、および費用請求や不法行為に基づく敗訴金の清算ルールについて論じる。

[IDEM libro trigensimo primo ad edictum. ] §17.2.52.8Idem Papinianus eodem libro ait, si inter fratres uoluntarium consortium initum fuerit, et stipendia ceteraque salaria in commune redigi iudicio societatis, quamuis filius emancipatus haec non cogatur conferre fratri, inquit, in potestate manenti, quia et si in potestate maneret, praecipua ea haberet.
同じパピニアヌスは同書で、兄弟の間で自発的な共同関係が結ばれた場合、軍給やその他の俸給は組合の訴訟によって共同のものとして引き入れられると述べている。 ただし、彼は、解放された息子はこれらを家長権に留まっている兄弟に拠出することを強制されない、と言う。 なぜなら、たとえ彼が家長権に留まっていたとしても、それらを特有財産として保持したであろうからである。
§17.2.52.9Idem respondit societatem non posse ultra mortem porrigi, et ideo nec libertatem de supremis iudiciis constringere quis poterit uel cognatum ulteriorem proximioribus praeferre.
同じく彼は、組合は死を超えて存続し得ない、したがって誰も遺言に関する自由を拘束することはできず、また、より遠い血縁者をより近い血縁者より優先させることもできないと回答した。
§17.2.52.10Idem respondit: socius, qui cessantis cessantiumue portiones insulae restituerit, quamuis aut sortem cum certis usuris intra quattuor menses, postquam opus refectum erit, recipere potest exigendoque priuilegio utetur aut deinceps propriam rem habebit, potest tamen pro socio agere ad hoc, ut consequatur quod sua intererat.
同じく彼は次のように回答した。 支払いを怠っている一人のまたは複数の組合員の、アパートの持ち分を修繕した組合員は、工事が修繕された後4ヶ月以内に、特定の利息を伴う元本を回収でき、かつ回収の先取特権を行使できるか、あるいはその後、その持ち分を自身の所有物とすることができるけれども、それにもかかわらず、自身の利益を回収するために組合訴訟を提起することができる。
finge enim malle eum magis suum consequi quam dominium insulae.
なぜなら、彼がアパートの所有権よりも、むしろ自身の投じた資金の回収を望んでいると想定せよ。
oratio enim diui Marci idcirco quattuor mensibus finit certas usuras, quia post quattuor dominium dedit.
神君マルクスの演説が、まさに4ヶ月で特定の利息を打ち切っているのは、4ヶ月の後には所有権を与えているからである。
§17.2.52.11Si qui societatem ad emendum coierint, deinde res alterius dolo uel culpa empta non sit, pro socio esse actionem constat.
もし人々が購入のために組合を結成し、その後、一方の悪意または過失によって物が購入されなかった場合、組合訴訟が成立することは明白である。
plane si condicio sit adiecta 'si intra illum diem ueniret', et dies sine culpa socii praeterierit, cessabit actio pro socio.
明らかに、もし「あの期日までに売りに出されるならば」という条件が付加されており、そして組合員の過失なくしてその期日を経過したならば、組合訴訟は生じない。
§17.2.52.12Item si in communem riuum reficiendum inpensa facta sit, pro socio esse actionem ad reciperandum sumptum Cassius scripsit.
同様に、もし共同の給水路を修繕するために費用が支出された場合、その支出を回収するために組合訴訟が成立するとカッシウスは書いている。
§17.2.52.13Item Mela scribit, si uicini semipedes inter se contulerunt, ut ibi craticium parietem inter se aedificarent ad onera utriusque sustinenda, deinde aedificato pariete alter in eum inmitti non patiatur, pro socio agendum.
同様にメラは書いている。 もし隣人たちが、両者の荷重を支えるために、そこに格子壁を互いに建設する目的で、互いに半フィートずつを出し合い、その後、壁が建設されたものの、一方が(他方がそこに梁を)差し入れることを許さない場合、組合訴訟を提起すべきである。
idemque et si aream in commune emerint, ne luminibus suis officeretur, et alteri tradita sit nec praestet alteri quod conuenit, pro socio actionem esse.
同様に、もし彼らが採光を妨げられないようにするために共同で空地を購入し、それが一方に引き渡され、彼が合意されたことをもう一方に対して履行しない場合も、組合訴訟が成立する。
§17.2.52.14Si plures sint inter eosdem societates coitae, ad omnes societates sufficere hoc unum iudicium constat.
もし同一の者たちの間で複数の組合が結成されていた場合、この一つの訴訟がすべての組合に対して十分であることは明白である。
§17.2.52.15Si quis ex sociis propter societatem profectus sit, ueluti ad merces emendas, eos dumtaxat sumptuum societati imputabit qui in eam rem impensi sunt: uiatica igitur et meritoriorum et stabulorum, iumentorum carrulorum uecturas uel sui uel sarcinarum suarum gratia uel mercium recte imputabit.
もし組合員の一人が組合のために、たとえば商品を仕入れるために出発した場合、彼はその目的のために支出された費用のみを組合に請求する。 したがって、彼自身または自身の荷物、あるいは商品のための、旅費、ならびに宿屋や馬小屋の費用、荷獣や荷車の運賃を正当に算入するであろう。
§17.2.52.16Socium uniuersa in societatem conferre debere Neratius ait, si omnium bonorum socius sit: et ideo siue ob iniuriam sibi factam uel ex lege Aquilia, siue ipsius siue filii corpori nocitum sit, conferre debere respondit.
ネラティウスは、もし全財産組合の組合員であるならば、組合員はすべてのものを組合に拠出せねばならないと言う。 したがって、彼自身またはその息子の身体に危害が加えられたことについて、自身に対してなされた不法行為、またはアクィリウス法に基づいてであれ、拠出せねばならないと彼は回答した。
§17.2.52.17Ibidem ait socium omnium bonorum non cogi conferre, quae ex prohibitis causis adquisierit.
同じ箇所で彼は、全財産組合の組合員は、禁止された原因から獲得したものを拠出することを強制されないと述べている。
§17.2.52.18Per contrarium quoque apud ueteres tractatur, an socius omnium bonorum, si quid ob iniuriarum actionem damnatus praestiterit, ex communi consequatur ut praestet.
逆の場合についてもまた古老たちの間で論じられており、全財産組合の組合員が、もし不法行為訴訟によって敗訴して支払ったものがある場合、それを共同の財産から回収して支払うことができるかどうかが問われている。
et Atilicinus Sabinus Cassius responderunt, si iniuria iudicis damnatus sit, consecuturum, si ob maleficium suum, ipsum tantum damnum sentire debere.
そして、アティリキヌス、サビヌス、カッシウスは、もし彼が裁判官の不当判決によって敗訴したのであれば、回収できるが、もし彼自身の非行によるものであれば、彼自身だけがその損害を被るべきであると回答した。
cui congruit, quod Seruium respondisse Aufidius refert, si socii bonorum fuerint, deinde unus, cum ad iudicium non adesset, damnatus sit, non debere eum de communi id consequi, si uero praesens iniuriam iudicis passus sit, de communi sarciendum.
これに、アウフィディウスが伝えるセルウィウスの回答が一致している。 すなわち、もし彼らが全財産組合の組合員であったとき、その後、一人が裁判に出頭しなかったために敗訴した場合、彼はそれを共同財産から回収すべきではないが、もし彼が出廷した上で裁判官の不当判決を被ったのであれば、共同財産から補填されるべきである。

語釈・文法注

  1. 17.2.52.8et stipendia ceteraque salaria in commune redigi iudicio societatis — stipendia ceteraque salaria... redigi は対格伴う不定詞句(対格不定詞構文)であり、主節の動詞 ait に支配されている。また iudicio societatis は手段あるいは原因の奪格であり、「組合の訴訟によって」あるいは「組合訴訟において」を意味する。
  2. 17.2.52.10socius, qui cessantis cessantiumue portiones insulae restituerit — socius が文全体の主語であり、その関係節 qui... restituerit の中に修飾語 cessantis cessantiumue(現在分詞の属格)が「怠っている一人または複数の者の」という意味で含まれている。主節の動詞は potest... agere である。
  3. 17.2.52.10quamuis aut sortem... recipere potest... aut deinceps propriam rem habebit — quamuis は古典ラテン語の規範的な用法では接続法を従えるが、ここでは直説法(potest, habebit)を従えており、譲歩(〜であるけれども)を表している。
  4. 17.2.52.13si uicini semipedes inter se contulerunt — semipedes(半フィート)は対格複数で contulerunt の直接目的語。「隣人たちが互いに半フィートずつの土地を出し合う」という事実を指す。
  5. 17.2.52.18si ob maleficium suum, ipsum tantum damnum sentire debere — 前文の responderunt に続く間接話法の一部。条件節 si ob maleficium suum(もし彼自身の不法行為・非行によるものであるならば)の後に、帰結節として対格不定詞句 ipsum... sentire debere(彼自身のみが損害を被るべきである)が続いている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §17.2.52.8-17.2.52.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:17.2.52.8-17.2.52.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。