Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §17.1.6.pr-17.1.6.7

委任の訴えの成立要件と謝礼金や不法委任の効力

2445 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスが、謝礼金の有無、不法な委任の無効、利害関係の所在などが委任の訴えの成否に与える影響について解説し、代理人や訴訟請負人に関する具体的な法的論点を整理する。

[ULPIANUS libro trigensimo primo ad edictum. ] §17.1.6.prSi remunerandi gratia honor interuenit, erit mandati actio.
[ULPIANUS libro trigensimo primo ad edictum.] 報いるために謝礼が支払われた場合でも、委任の訴えが認められる。
§17.1.6.1Si cui fuerit mandatum, ut negotia administraret, hac actione erit conueniendus nec recte negotiorum gestorum cum eo agetur: nec enim ideo est obligatus quod negotia gessit, uerum idcirco quod mandatum susceperit: denique tenetur et si non gessisset.
もしある人に事務を管理することが委任された場合、その者はこの訴えによって訴えられるべきであり、その者に対して事務管理の訴えを提起するのは正しくない。 なぜなら、その者が義務を負うのは、事務を処理したからではなく、委任を引き受けたからだからである。 したがって、処理しなかった場合でも責任を負う。
§17.1.6.2Si passus sim aliquem pro me fideiubere uel alias interuenire, mandati teneor et, nisi pro inuito quis intercesserit aut donandi animo aut negotium gerens, erit mandati actio.
もし私が、誰かが私のために保証人となること、あるいはその他の形で介入することを許したならば、私は委任の責任を負い、その者が本人の意に反して、あるいは贈与の意図から、あるいは事務処理として介入したのでない限り、委任の訴えが認められる。
§17.1.6.3Rei turpis nullum mandatum est et ideo hac actione non agetur.
不法な事柄については委任は無効であり、それゆえ、この訴えによって訴訟が提起されることはない。
§17.1.6.4Si tibi mandauero quod mea non intererat, ueluti ut pro Seio interuenias uel ut Titio credas, erit mihi tecum mandati actio, ut Celsus libro septimo digestorum scribit, et ego tibi sum obligatus.
もし私が、私に関係のないこと、例えば、セイウスのために介入することや、ティティウスに金銭を貸し付けることをあなたに委任したとしても、ケルススが学説彙纂第7巻で書いているように、私とあなたの間には委任の訴えが認められ、私もあなたに対して義務を負う。
§17.1.6.5Plane si tibi mandauero quod tua intererat, nulla erit mandati actio, nisi mea quoque interfuit: aut, si non esses facturus, nisi ego mandassem, etsi mea non interfuit, tamen erit mandati actio.
明らかに、もし私があなたに、あなた自身に関係のあることを委任した場合には、私にとっても関係があったのでない限り、委任の訴えは生じない。 しかし、もし私が委任していなかったならばあなたがそれを行わなかったであろう場合には、私に関係がなかったとしても、やはり委任の訴えが認められる。
§17.1.6.6Apud Iulianum libro tertio decimo digestorum quaeritur: si dominus iusserit procuratorem suum certam pecuniam sumere et faenerare periculo suo ita, ut certas usuras domino penderet dumtaxat, si pluris faenerare potuisset, ipse lucraretur, in creditam pecuniam uidetur, inquit, accepisse.
ユリアヌスの学説彙纂第13巻において、次のように問われている。 もし本人がその代理人に対し、特定の金銭を受け取って自己の危険において貸し付け、本人に対しては一定の利息のみを支払うが、それより高い利息で貸し付けることができた場合には自らその利益を得るように命じた場合、彼は金銭を消費貸借として受け取ったものとみなされる、と彼は言う。
plane si omnium negotiorum erat ei administratio mandata, mandati quoque eum teneri, quemadmodum solet mandati teneri debitor, qui creditoris sui negotia gessit.
明らかに、もし彼にあらゆる事務の管理が委任されていたのであれば、債権者の事務を処理した債務者が通常委任によって責任を負うのと同様に、彼も委任によって責任を負う。
§17.1.6.7Marius Paulus quidam fideiusserat pro Daphnide mercedem pactus ob suam fideiussionem et sub nomine alterius ex euentu litis cauerat sibi certam quantitatem dari: hic a Claudio Saturnino praetore maiores fructus inferre iussus erat et aduocationibus ei idem Saturninus interdixerat.
あるマリウス・パウルスという者が、保証に対する報酬を約束してダプニスのために保証人となり、他人の名義で、訴訟の結果に応じて特定の額が自分に与えられるように担保を得ていた。 この者は、法務官クラウディウス・サトゥルニヌスによって、より高い果実を返還するよう命じられ、また同サトゥルニヌスから弁護活動を行うことを禁止された。
uidebatur autem mihi iudicatum solui fideiussisse et quasi redemptor litis extitisse et uelle a Daphnide mandati iudicio consequi, quod erat condemnatus.
ところで、私には、彼が判決履行の保証を提供し、いわば訴訟の請負人として現れ、自身が敗訴判決を受けた額を委任の訴えによってダプニスから得ようとしているように思われた。
sed rectissime diui fratres rescripserunt nullam actionem eum propter suam calliditatem habere, quia mercede pacta accesserat ad talem redemptionem.
しかし、神聖なる兄弟皇帝たちは極めて正しくも、彼は自身の狡猾さのゆえにいかなる訴えも有しないと答答した。 なぜなら、彼は報酬を約束してそのような請負に加わったからである。
Marcellus autem sic loquitur de eo qui pecunia accepta spopondit, ut, si quidem hoc actum est, ut suo periculo sponderet, nulla actione agat, sin uero non hoc actum est, utilis ei potius actio competat: quae sententia utilitati rerum consentanea est.
他方、マルケルスは、金銭を受け取って約束した者について次のように述べている。 すなわち、もし自己の危険において約束するという合意がなされていたのであれば、いかなる訴えによっても訴追することはできないが、もしそのような合意がなされていなかったのであれば、彼にはむしろ有益訴えが認められるべきである、と。 この見解は、実務上の有用性に適合している。

語釈・文法注

  1. 17.1.6.1negotiorum gestorum — 名詞 `actio`(訴え)が省略されており、全体で `actio negotiorum gestorum`(事務管理の訴え)を指す。続く `cum eo agetur` における `agetur` は、動詞 `agere`(訴訟を提起する)の非人称受動態であり、「彼に対して(訴訟が)提起される」という意味になる。
  2. 17.1.6.2nisi pro inuito quis intercesserit aut donandi animo aut negotium gerens — 接続詞 `nisi`(〜でない限り)が、それに続く3つの状況、すなわち (1) 本人の意に反した介入、(2) 贈与の意図による介入、(3) 事務管理としての介入、のすべてにかかっている。これらの除外条件のいずれにも当てはまらない場合に限り、委任の訴えが認められることを示す。
  3. 17.1.6.5mea quoque interfuit — 非人称動詞 `interest`(関心がある、利害関係がある)の構文。利益の帰属先が1人称・2人称の場合は、所有形容詞の奪格単数女性形(`mea`, `tua` 等)で表される。ここでは `mea`(私に)および前文の `tua`(あなたに)が用いられている。
  4. 17.1.6.7iudicatum solui — 本来は `cautio iudicatum solui`(判決が履行されることの保証・担保)という法律上の定型句であるが、ここでは `cautio` が省略され、`fideiubere`(保証人となる)の同格または実質的な目的語のように機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §17.1.6.pr-17.1.6.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:17.1.6.pr-17.1.6.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。