Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §17.1.30.pr

代理人の禁止通告と奴隷解放の受託者の責任

2470 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷の解放を委任した後に、委任者の代理人がその解放を禁止したにもかかわらず受託者が解放した事例について、代理人に正当な理由があったか否かで受託者の責任が分かれることを説明する。

[IULIANUS libro tertio decimo digestorum. ] §17.1.30.prSi hominem tibi dedero, ut eum manumitteres, et postea procurator meus prohibuerit, ne manumitteres, an mandati agere possim, si tu eum manumiseris? respondi, si procurator iustam causam habuit interpellandi manumissionem serui, quem in hoc solum acceperam, ut manumitterem, ueluti si compererit eum postea falsas rationes confecisse, insidias uitae prioris domini struxisse, tenebor, nisi denuntiationi procuratoris paruero: si uero nulla iusta causa procuratori fuit denuntiandi, ne seruus manumitteretur, non poterit mecum agi, quamuis ad libertatem eum perduxerim.
[ユリアヌス『学説彙纂』第13巻] もし私があなたに、彼を解放させるために奴隷を引き渡し、その後で私の代理人が、あなたが解放することを禁止した。 もしあなたが彼を解放してしまった場合、私は委任の訴えを提起できるだろうか。 私は答えた。 もし代理人が、――私が解放するためだけに受け取っていた――奴隷の解放を阻止することについて正当な理由を有していたならば(例えば、奴隷がその後に偽の帳簿を作成したこと、または前の主人の命を狙う陰謀を企てたことを、代理人が発見した場合など)、私が代理人の通告に従わなかったのであれば、私は責任を負う。 しかし、もし代理人に、奴隷が解放されないようにと通告する正当な理由が何もなかったのであれば、たとえ私が彼を自由の身にしたとしても、私に対して訴えが提起されることはない。

語釈・文法注

  1. §17.1.30.prrespondi, si procurator iustam causam habuit... tenebor — 質問部では委任者が「私(ego)」、受託者が「あなた(tibi / tu)」として設定されているが、回答部(respondi)においてユリアヌスは受託者の立場に同化して第一人称(acceperam, tenebor, perduxerim)で答えている。この人称の反転に注意して主客を読み解く必要がある。
  2. §17.1.30.prtenebor, nisi denuntiationi procuratoris paruero — nisi(もし〜でなければ)が未来完了のparueroを伴い、従わなかった場合の帰結として直説法未来のtenebor(私は拘束される/責任を負う)を導いている。
  3. §17.1.30.printerpellandi manumissionem serui — 動名詞属格 interpellandi が iustam causam を修飾し、動名詞の直接目的語として対格 manumissionem(およびその属格属詞 serui)を伴っている。「奴隷の解放を阻止することの(正当な理由)」の意。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §17.1.30.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:17.1.30.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。