[ULPIANUS libro trigensimo primo ad edictum. ] §17.1.10.prIdemque et in fundo, si fundum emit procurator: nihil enim amplius quam bonam fidem praestare eum oportet qui procurat.
[ULPIANUS libro trigensimo primo ad edictum.] 同じことは土地についても当てはまる。 もし管理人(代理人)が土地を購入したならば。 というのも、管理人をつとめる者は、善意(誠実)以上の何ものをも提供(保証)する必要はないからである。
§17.1.10.1Sed et si de sanitate serui procuratori cautum est aut caueri potest aut de ceteris uitiis, idem erit dicendum.
しかしまた、奴隷の健康やその他の欠陥について管理人に保証がなされたか、あるいは保証がなされ得た場合にも、同じことが言われなければならない。
aut si culpa caueri non curauerit, condemnabitur.
あるいは、もし彼が過失によって保証を受けられるように手配しなかったならば、彼は敗訴(賠償)を命じられるであろう。
§17.1.10.2Si ex fundo quem mihi emit procurator fructus consecutus est, hos quoque officio iudicis praestare eum oportet.
もし管理人が私のために購入した土地から収益を得たならば、彼(管理人)は裁判官の職権によってこれも引き渡さなければならない。
§17.1.10.3Si procurator meus pecuniam meam habeat, ex mora utique usuras mihi pendet.
もし私の管理人が私の金銭を保有しているならば、履行遅滞により確かに彼は私に利息を支払わなければならない。
sed et si pecuniam meam faenori dedit usurasque consecutus est, consequenter dicemus debere eum praestare quantumcumque emolumentum sensit, siue ei mandaui siue non, quia bonae fidei hoc congruit, ne de alieno lucrum sentiat: quod si non exercuit pecuniam, sed ad usus suos conuertit, in usuras conuenietur, quae legitimo modo in regionibus frequentantur.
しかしまた、彼が私の金銭を利息付きで貸し付け、利息を受け取ったならば、我々は一貫して、私が彼にそれを委任したか否かにかかわらず、彼が受けた利益がいくらであれ、それを引き渡さなければならないと言うであろう。 なぜなら、他人の物から利益を得るべきではないということが、善意(誠実)に適合するからである。 しかし、もし彼がその金銭を運用せず、自分自身の用途に転用したならば、その地域で法的に通常行われている利率の利息について訴えられるであろう。
denique Papinianus ait etiam si usuras exegerit procurator et in usus suos conuertit, usuras eum praestare debere.
最後に、パピニアヌスは、管理人が利息を取り立ててそれを自己の用途に転用した場合であっても、彼は利息を支払わなければならない、と言っている。
§17.1.10.4Si quis Titio mandauerit, ut ab actoribus suis mutuam pecuniam acciperet, mandati eum non acturum Papinianus libro tertio responsorum scribit, quia de mutua pecunia eum habet obligatum: et ideo usuras eum petere non posse quasi ex causa mandati, si in stipulationem deductae non sunt.
もしある人がティティウスに、自分(委任者)の管理人たちから金銭の消費貸借を受けるように委任した場合、彼は委任(の訴え)をもって訴訟を起こすことはできない、とパピニアヌスは『答申集』第3巻に書いている。 なぜなら、彼は彼を消費貸借の金銭に関して義務づけているからである。 したがって、もし利息が問答契約(スティプラティオ)に引き込まれていないならば、彼は委任を原因とするかのようにして利息を請求することはできない。
§17.1.10.5Idem Papinianus libro eodem refert fideiussori condemnato, qui ideo fideiussit, quia dominus procuratori mandauerat ut pecuniam mutuam acciperet, utilem actionem dandam quasi institoriam, quia et hic quasi praeposuisse eum mutuae pecuniae accipiendae uideatur.
同じパピニアヌスは同書において、本人が管理人に金銭の消費貸借を受けるように委任したために、保証人となったが支払いを命じられた保証人に対しては、店舗管理人訴訟に準ずる有用な訴えが与えられるべきである、と報告している。 なぜなら、ここでも彼(本人)が彼(管理人)を金銭の消費貸借を受けるために配置(選任)したと見なされ得るからである。
§17.1.10.6Si cui mandauero, ut a Titio stipuletur, potero cum eo cui mandaui agere mandati, ut eum accepto liberet, si hoc uelim: uel, si malim, in hoc agam, ut eum deleget mihi uel si cui alii uoluero.
もし私がある人に、ティティウスから問答契約(約束)を取り付けるように委任したならば、私がそれを望むなら、私は委任された者に対して委任の訴えを提起して、彼(ティティウス)を(免除の)弁済受領によって解放させることができる。 あるいは、もし私がそれを好むなら、彼がその債権を私に、または私が望む他の誰かに委譲(委託)するように訴えを起こすことができる。
et Papinianus libro eodem scribit, si mater pro filia dotem dederit eamque mandante filia uel ilico stipulata sit uel etiam postea, mandati eam teneri, quamuis ipsa sit, quae dotem dederit.
そしてパピニアヌスは同書において、もし母親が娘のために持参金を与え、娘の委任によって直ちに、または後になってそれ(返還)を約束(問答契約)させた場合、たとえ彼女自身が持参金を与えた者であったとしても、彼女(母親)は委任によって義務を負う、と書いている。
§17.1.10.7Si quis ea, quae procurator suus et serui gerebant, ita demum rata esse mandauit, si interuentu Sempronii gesta essent, et male pecunia credita sit, Sempronium, qui nihil dolo fecit, non teneri.
もしある人が、自分の管理人や奴隷たちが行う事柄を、センプローニウスの介入があった場合においてのみ追認することを委任し、そして金銭が誤って貸し付けられた場合、詐欺(害意)を行わなかったセンプローニウスは責任を負わない。
et est uerum eum, qui non animo procuratoris interuenit, sed affectionem amicalem promisit in monendis procuratoribus et actoribus et in regendis consilio, mandati non teneri, sed si quid dolo fecerit, non mandati, sed magis de dolo teneri.
そして、管理人の意思をもって介入するのではなく、管理人や経営人たちに忠告を与え、助言によって彼らを導くという、友好的な好意(配慮)を約束した者は、委任によって責任を負わないというのは真実である。 しかし、もし彼が詐欺的に何事かを行ったならば、委任ではなく、むしろ詐欺によって責任を負う。
§17.1.10.8Si mandauero procuratori meo, ut Titio pecuniam meam credat sine usuris, isque non sine usuris crediderit, an etiam usuras mihi restituere debeat, uideamus.
もし私が自分の管理人に、私の金銭をティティウスに無利息で貸し付けるよう委任し、彼が利息付きで貸し付けた場合、彼が私に利息をも返還すべきであるかどうかを検討しよう。
et Labeo scribit restituere eum oportere, etiamsi hoc mandauerim, ut gratuitam pecuniam daret, quamuis, si periculo suo credidisset, cessaret, inquit Labeo, in usuris actio mandati.
ラベオーは、たとえ私が無償で金銭を与えるよう委任していたとしても、彼はそれを返還すべきである、と書いている。 ただし、もし彼が自分自身の危険において貸し付けていたならば、利息に関する委任の訴えは生じない(やむ)、とラベオーは言っている。
§17.1.10.9Idem Labeo ait et uerum est reputationes quoque hoc iudicium admittere et, sicuti fructus cogitur restituere is qui procurat, ita sumptum, quem in fructus percipiendos fecit, deducere eum oportet: sed et si ad uecturas suas, dum excurrit in praedia, sumptum fecit, puto hos quoque sumptus reputare eum oportere, nisi si salariarius fuit et hoc conuenit, ut sumptus de suo faceret ad haec itinera, hoc est de salario.
同じラベオーは、この(委任の)裁判は精算(相殺)をも許容するというのは真実であり、管理人を務める者が収益を返還することを強制されるのと同様に、彼が収益を収取するために費やした費用を控除すべきである、と言っている。 しかしまた、彼が所領へと赴く際の自分自身の旅費に費用を費やしたならば、彼が俸給生活者(給与を受け取る管理人)であり、これらの旅行のための費用を自己の負担、すなわち俸給から賄うという合意があったのでない限り、これらの費用をも精算(控除)すべきであると私は考える。
§17.1.10.10Idem ait, si quid procurator citra mandatum in uoluptatem fecit, permittendum ei auferre, quod sine damno domini fiat, nisi rationem sumptus istius dominus admittit.
同じ(ラベオー)は、もし管理人が委任の範囲を超えて(委任なしに)有益でない(娯楽や贅沢のための)物のために出費したならば、本人の損害を伴うことなく行われ得る限りにおいて、それを取り去る(撤去する)ことが彼に許されるべきである、ただし本人がその費用の弁済を認める場合は別である、と言っている。
§17.1.10.11Fideiussores et mandatores et si sine iudicio soluerint, habent actionem mandati.
保証人たちや委任保証人たちは、裁判を経ずに支払った場合であっても、委任の訴えを有する。
§17.1.10.12Generaliter Iulianus ait, si fideiussor ex sua persona omiserit exceptionem, qua reus uti non potuit, si quidem minus honestam, habere eum mandati actionem: quod si eam, qua reus uti potuit, si sciens id fecit, non habiturum mandati actionem, si modo habuit facultatem rei conueniendi desiderandique, ut ipse susciperet potius iudicium uel suo uel procuratorio nomine.
一般的にユリアヌスは、もし保証人が自己の身分に由来する抗弁で主債務者が使用し得なかったもの、すなわち、さほど名誉とは言えない抗弁を主張することを怠ったならば、彼は委任の訴えを有する。 しかし、もし主債務者が使用し得た抗弁について、それを知りながら主張するのを怠ったならば、もし彼が主債務者に連絡(催告)して、主債務者自身が自己の名において、または管理人の名においてむしろ訴訟を引き受けるように求める機会があったならば、彼は委任の訴えを有しないであろう、と言っている。
§17.1.10.13Si fideiussori donationis causa acceptum factum sit a creditore, puto, si fideiussorem remunerari uoluit creditor, habere eum mandati actionem: multo magis, si mortis causa accepto tulisset creditor uel si eam liberationem legauit.
もし債権者から保証人に対して贈与を原因とする(免除の)弁済受領がなされたならば、もし債権者が保証人に報いることを望んだのであれば、彼(保証人)は委任の訴えを有すると私は考える。 もし債権者が死因免除を行ったか、あるいはその解放を遺贈したならば、なおさらそうである。