[AFRICANUS libro quarto quaestionum. ]
[アフリカヌス、質問集第4巻] 被後見人の後見人が、ティティウスを相続人に指定して死亡した。
§16.1.19.prTutor pupilli decesserat herede instituto Titio: cum de adeunda hereditate dubitaret, quoniam male gesta tutela existimaretur, persuadente matre pupilli, ut suo periculo adiret, adiit stipulatusque de ea est indemnem se eo nomine praestari.
ティティウスは、後見(業務)が怠慢に行われていたと考えられていたため、相続の承認を躊躇していたが、被後見人の母親が、自らの危険において相続を承認するよう説得したため、彼は相続を承認し、この名目において自分が損害を受けないよう彼女が保証することを問答契約によって約束させた。
si ex ea causa Titius pupillo aliquid praestitisset isque matrem conueniret, negauit exceptioni senatus consulti locum esse, quando uix sit, ut aliqua apud eundem pro eo ipso intercessisse intellegi possit.
もしこの件を理由に、ティティウスが被後見人に対して何らかの給付を行い、彼が母親を提訴したならば、元老院議決の抗弁が適用される余地はないと彼(ジュリアヌス)は否定した。 なぜなら、同一の相手に対して、まさにその相手自身のために、女性が債務保証をしたと解されることは、到底あり得ないからである。
§16.1.19.1Nec dissimilem huic propositioni ex facto agitatam.
これと類似した、実際の事実に基づく事案も議論された。
cum quidam uir praetorius decessisset duobus filiis superstitibus, quorum alter impubes esset et alter legitimus tutor fratri esset et eum paterna hereditate abstinere uellet, mandatu uxoris defuncti, quae mater pupillo esset, abstento pupillo solum se hereditati miscuisse: ubi similiter se respondisse Iulianus ait, si ex ea causa agente pupillo damnum eo nomine passus esset, non impediri eum senatus consulto, quo minus a muliere rem seruaret.
ある法務官格の男が二人の息子を遺して死亡し、その一人は未成年であり、他方は弟の法定後見人であったが、この後見人は弟を父の遺産から排除したいと望み、被後見人の母親である、亡き夫の妻の委任により、被後見人を排除した上で自分だけが遺産に介入した。 ジュリアヌスは、この事例においても、もし被後見人が訴えを提起したことを理由に彼がその名目で損害を被ったのであれば、彼が女性から財産を回収するにあたり、元老院議決が妨げとはならないと、同様に回答したと述べている。
§16.1.19.2In proposita specie et illud tractandum est, an is, qui mandato mulieris adierit, si damnum ob id patiatur, quod debitores hereditarii soluendo non fuerint, senatus consulto locus sit, quasi quodammodo eorum obligationes mulier susceperit.
提示された事例においては、次の点も検討されるべきである。 すなわち、女性の委任によって相続を承認した者が、遺産の債務者たちが弁済不能であったために損害を被った場合、あたかも女性がある意味で彼らの債務を引き受けたかのようにみなされ、元老院議決の適用があるかという点である。
magis autem est, ut ne ob hanc quidem causam senatus consultum locum habeat, quando non ea mente fuerit, ut pro his intercederet, sed tutoris aduersus pupillum et ceteros forte creditores indemnem heredem praestaret.
しかし、この理由によってさえも元老院議決が適用されることはないとするのが、より妥当である。 なぜなら、彼女は彼らのために債務保証をする意図を持っていたのではなく、後見人の、被後見人およびおそらくは他の債権者に対する関係において、相続人に損害を与えないようにすることを意図していたからである。
§16.1.19.3Denique si ponamus mulierem in emptionem hereditatis eo nomine damnum pati, quod debitores hereditarii soluendo non sint, nulla puto dubitatio erit, quin senatus consulto locus non sit, etiamsi maxime creditoribus aliquantum praestiterit.
結局のところ、もし女性が遺産の買い取りにおいて、遺産の債務者たちが弁済不能であることを理由に損害を被ると仮定するならば、たとえ彼女が債権者たちに対して非常に多くを給付したとしても、元老院議決の適用がないことにはいささかの疑いもないと私は考える。
§16.1.19.4Quid ergo si, cum propterea de adeunda hereditate dubitaret Titius, quod parum idonea nomina debitorum uiderentur, mulier hoc ipsum repromisit, ut, quanto minus a quoquo eorum seruari posset, ipsa praestaret? prope est, ut sit intercessio.
では、ティティウスが、債務者たちの資力が不十分であるように思われたことを理由に相続の承認を躊躇していたときに、女性がこのこと自体を約諾し、彼らの誰からも回収できない不足分については自らが支払うと約束した場合はどうか。 これは債務保証にあたるとみるべきに近い。
§16.1.19.5Cum haberes Titium debitorem et pro eo mulier intercedere uellet nec tu mulieris nomen propter senatus consultum sequereris, petit a me mulier mutuam pecuniam solutura tibi et stipulanti mihi promisit ignoranti, in quam rem mutuaretur atque ita numerare me tibi iussit: deinde ego, quia ad manum nummos non habebam, stipulanti tibi promisi: quaesitum est, si eam pecuniam a muliere petam, an exceptio senatus consulti ei prosit.
あなたがティティウスを債務者としており、女性が彼のために債務保証を望んだが、あなたが元老院議決を理由に女性の保証を引き受けようとしなかったため、女性はあなたに支払う目的で私に金銭の貸付けを求め、彼女が何のために借りるのかを知らない私に対して(返還を)問答契約で約束し、そのお金をあなたに支払うよう私に指示した。 その後、私は手元に現金を持っていなかったので、問答契約を求めてきたあなたに(支払いを)約束した。 もし私がその金銭を女性に請求した場合、元老院議決の抗弁が彼女に有利に働くかどうかが問われた。
respondit uidendum, ne non sine ratione dicatur eius loco, qui pro muliere fideiusserit, haberi me debere, ut quemadmodum illi, quamuis ignorauerit mulierem intercedere, exceptio aduersus creditorem detur, ne in mulierem mandati actio competat, ita mihi quoque aduersus te utilis exceptio detur mihique in mulierem actio denegetur, quando haec actio periculo mulieris futura sit.
彼は回答した。 私は、女性のために保証人となった者の地位にあるとみなされるべきである、という主張には理由がないわけではないと考えるべきである。 なぜなら、保証人が、女性が債務保証を行っていることを知らなかったとしても、債権者に対する抗弁が与えられ、女性に対する委任の訴えが認められないようにされるのと同様に、私に対してもあなたに対する有用な抗弁が与えられ、私から女性への訴えは拒絶されるべきだからである。 なぜなら、この訴えは女性の負担(不利益)となるからである。
et haec paulo expeditius dicenda, si prius, quam ego tibi pecuniam soluerim, compererim eam intercessisse: ceterum si ante soluerim, uidendum, utrumne nihilo minus mulieri quidem exceptio aduersus me dari debeat et ego tibi condicere pecuniam possim, an uero perinde habendum sit, ac si initio ego pecuniam mulieri credidissem ac rursus tu mihi in creditum isses.
そして、このことは、私があなたに金銭を支払う前に彼女が債務保証をしたことを知ったのであれば、いくらか容易に認められる。 しかし、もし支払う前に知るのではなく支払った後に知った場合、それでもなお女性には私に対する抗弁が与えられるべきであり、私はあなたに対して金銭の返還を請求できると考えるべきか、それとも、あたかも最初に私が女性に金銭を貸し付け、次にあなたが私から債権を譲り受けたかのようにみなされるべきかが検討されなければならない。
quod quidem magis dicendum existimauit, ut sic senatus consulto locus non sit: sicuti et cum debitorem suum mulier deleget, intercessioni locus non sit.
彼(ジュリアヌス)は、むしろ後者のように言うべきであり、したがって元老院議決が適用される余地はないと考えた。 これは、女性が自らの債務者を委託した場合に、債務保証の余地がないのと同様である。
quae postea non recte comparari ait, quando delegatione debitoris facta mulier non obligetur, at in proposito alienam obligationem in se transtulerit, quod certe senatus fieri noluerit.
しかし、彼(アフリカヌス)は後に、これらは正しく比較されていないと述べている。 なぜなら、債務者の委託がなされた場合には女性は義務を負わないが、提示された事例においては、彼女は他人の債務を自己に移転させたのであり、これこそまさに元老院がなされることを望まなかったことだからである。