Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §15.3.1.pr-15.3.1.2

有益行為訴訟の要件と特有財産訴訟との関係

2321 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

他人の権力下にある者との取引において、特有財産が不足・消滅している場合に認められる「有益行為訴訟」の要件と、特有財産訴訟との関係および競合について論じている。

[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §15.3.1.prSi hi qui in potestate aliena sunt nihil in peculio habent, uel habeant, non in solidum tamen, tenentur qui eos habent in potestate, si in rem eorum quod acceptum est conuersum sit, quasi cum ipsis potius contractum uideatur.
他人の権力下にある人々が、特有財産を全く持たないか、あるいは持っているとしても全額を弁済するには足りない場合、彼らから受け取られたものが彼らを権力下に置いている者たちの財産に転用されたならば、あたかも権力者自身と契約が結ばれたと見なされるかのように、彼らを権力下に置いている者たちが責任を負う。
§15.3.1.1Nec uidetur frustra de in rem uerso actio promissa, quasi sufficeret de peculio: rectissime enim Labeo dicit fieri posse, ut et in rem uersum sit et cesset de peculio actio.
また、特有財産訴訟で十分であるかのように、有益行為訴訟が無駄に約束されたとは思われない。 実際、ラベオーはきわめて正しく、転用がありながら特有財産訴訟が成立しないということが起こり得ると述べている。
quid enim si dominus peculium ademit sine dolo malo? quid si morte serui exstinctum est peculium et annus utilis praeteriit? de in rem uerso namque actio perpetua est et locum habet, siue ademit sine dolo malo siue actio de peculio anno finita est.
なぜなら、もし主人が悪意なしに特有財産を取り上げたならどうなるか。 あるいは、奴隷の死によって特有財産が消滅し、有効な一年が経過してしまったならどうなるか。 というのも、有益行為訴訟は永久の訴訟であり、主人が悪意なく特有財産を取り上げた場合であれ、特有財産訴訟が一年で終了した場合であれ、適用されるからである。
§15.3.1.2Item si plures agant de peculio, proficere hoc ei, cuius pecunia in rem uersa est, debet, ut ipse uberiorem actionem habeat.
同様に、複数の者が特有財産訴訟を提起する場合、自身の金銭が財産に転用された者にこのことが有利に働くべきであり、彼自身がより有利な訴訟を持めるようにすべきである。
certe si praeuentum sit ab aliquo et actum de peculio, de in rem uerso actio an cesset, uidendum.
確かに、誰かによって先を越されて特有財産訴訟が提起された場合、有益行為訴訟が消滅するかどうかは、検討を要する。
et refert Pomponius Iulianum existimare de peculio actione peremi de in rem uerso actionem (quia in peculium conuersum est quod in domini rem erat uersum et pro seruo solutum est, quemadmodum si ipsi seruo a domino fuisset solutum), sed ita demum, si praestiterit ex actione de peculio dominus quod seruus in rem eius uerterat: ceterum si non praestiterit, manet actio de in rem uerso.
そしてポンポニウスは、ユリアヌスが次のように考えていると伝えている。 すなわち、特有財産訴訟によって有益行為訴訟は消滅する(なぜなら、主人の財産に転用されていたものが、特有財産へと組み入れられ、奴隷の代わりに支払われたからであり、これは主人が奴隷自身に対して支払ったのと同様であるからだ)。 ただし、それは主人が、奴隷が主人の財産に転用した分を、特有財産訴訟に基づいて提供した場合に限られる。 そうでないならば、有益行為訴訟は存続する。

語釈・文法注

  1. §15.3.1.prnon in solidum tamen — 直前の `nihil in peculio habent`(特有財産を全く持たない)に対する譲歩として、`uel habeant`(あるいは持っているとしても)に続く。「しかし、全額(すなわち債務を完全に弁済するのに十分な額)ではない」という意味。`solidum` は「全体」や「満額」を指す。
  2. §15.3.1.1quasi sufficerit de peculio — 接続法未完了過去 `sufficerit` は、事実とは異なる仮定(「特有財産訴訟で十分であるかのように」)を表す。直前の否定 `Nec uidetur frustra... promissa` と合わさることで、「十分であるという理由で無駄に約束されたのではない」という、告示の合理性を説明する構文。
  3. §15.3.1.2de peculio actione peremi de in rem uerso actionem — 間接話法(対格不定詞構文)における主語と述語の構造。`peremi` は現在受動不定詞(能動態 `perimere`「消滅させる」の受動)。その意味上の主語は対格 `de in rem uerso actionem`(有益行為訴訟が)であり、奪格 `de peculio actione`(特有財産訴訟によって)が手段・原因として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §15.3.1.pr-15.3.1.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:15.3.1.pr-15.3.1.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。