Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §15.1.57.pr-15.1.57.2

係争中の死亡時における特有財産と遺贈の範囲

2316 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

訴訟継続中の家子・奴隷の死亡時における特有財産の評価基準と、奴隷解放に伴う遺贈および第三者への遺贈における特有財産の範囲に関する遺言者の意思推測を説明する。

[TRYPHONINUS libro octauo disputationum. ] §15.1.57.prSi filius uel seruus, cuius nomine dumtaxat de peculio actum est, ante finitum iudicium decesserit, id peculium respicietur, quod aliquis eorum cum moriebatur habuit.
[トリフォニヌス『論議集』第8巻] 特有財産に関する訴訟が単にその名において提起された家子または奴隷が、訴訟が終了する前に死亡した場合、彼らのうちの誰かが死亡した時に有していた特有財産が考慮される。
§15.1.57.1Sed eum, qui seruum testamento liberum esse iubet et ei peculium legat, eius temporis peculium legare intellegi Iulianus scribit, quo libertas competit: ideoque omnia incrementa peculii quoquo modo ante aditam hereditatem adquisita ad manumissum pertinere.
しかし、遺言によって奴隷を自由にし、かつ彼に特有財産を遺贈する者は、自由が効力を生じる時点の特有財産を遺贈していると理解されるべきである、とユリアヌスは書いている。 したがって、相続の承認前にいかなる方法であれ獲得された特有財産のすべての増加分は、解放された奴隷に属する。
§15.1.57.2At si quis extraneo peculium serui legauerit, in coniectura uoluntatis testatoris quaestionem esse, et uerosimilius esse id legatum quod mortis tempore in peculio fuerit ita, ut quae ex rebus peculiaribus ante aditam hereditatem accesserint debeantur, ueluti partus ancillarum et fetus pecudum, quae autem seruo donata fuerint siue quid ex operis suis adquisierit, ad legatarium non pertinere.
これに対して、もし誰かが第三者に奴隷の特有財産を遺贈した場合、その問題は遺言者の意思の推測にあり、死亡の時に特有財産中にあったものが遺贈されたとみる方がより尤もらしい。 その結果、相続の承認前に特有財産に属する物から生じたもの(たとえば、女奴隷の産んだ子や家畜の産んだ子)は引き渡されるべきであるが、奴隷に贈与されたもの、あるいは彼が自らの労働によって獲得したものは、受遺者には属さない。

語釈・文法注

  1. 15.1.57.1eum, qui seruum testamento liberum esse iubet et ei peculium legat, eius temporis peculium legare intellegi — 対格不定詞句が重層的に構成されている。Iulianus scribit(ユリアヌスは書いている)の直接目的語は、受動態不定詞 intellegi(理解される)を伴う対格不定詞句。その intellegi の意味上の主語が、eum ... legare(彼が遺贈していること)という能動態対格不定詞句になっている。先行詞 eum に関係節 qui ... iubet et ... legat がかかり、legare の目的語が eius temporis peculium である。
  2. 15.1.57.2uerosimilius esse id legatum quod mortis tempore in peculio fuerit — uerosimilius esse(より尤もらしい)の主語となる対格不定詞句において、id が主語、legatum が完了分詞受動態の対格(あるいは名詞的に「遺贈されたもの」)として主格補語(対格)の役割を果たしており、[esse] が省略されている。「死亡の時に特有財産中にあったものが、遺贈された[とみるのが尤もらしい]」と解釈する。quod 節は id を先行詞とする関係節である。
  3. 15.1.57.2ita, ut quae ex rebus peculiaribus ante aditam hereditatem accesserint debeantur, ueluti partus ancillarum et fetus pecudum, quae autem seruo donata fuerint siue quid ex operis suis adquisierit, ad legatarium non pertinere — 前半の ut 節は結果・制限を表す接続法節(quae ... accesserint debeantur)であるが、後半の quae autem ... は、対格不定詞句(ad legatarium non pertinere)へと構文が切り替わっている(anacoluthon)。これは、主節の判断(uerosimilius esse...)に意味上立ち戻って、その内容(「〜は受遺者に属さない[とみるのが尤もらしい]」)を並列的に述べているためである。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §15.1.57.pr-15.1.57.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:15.1.57.pr-15.1.57.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。