Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §15.1.50.pr-15.1.50.3

特有財産なき場合の家父の潜匿と保証人等の諸論点

2309 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

特有財産が存在しない場合の家父の潜匿と保証人の責任、ファルキディウス法における特有財産の評価時点、訴訟開始後の奴隷のための保証、および他人の奴隷から受け取った金銭の帰属について、特有財産に関する訴え(actio de peculio)の観点から論じる。

[PAPINIANUS libro nono quaestionum. ] §15.1.50.prEo tempore, quo in peculio nihil est, pater latitat: in bonorum possessionem eius rei seruandae causa mitti non possum, qui de peculio cum eo acturus sum, quia non fraudationis causa latitat qui, si iudicium acciperet, absolui deberet.
[パピニアヌス『疑義集』第9巻] 特有財産の中に何もない時に、家父が潜匿している場合、特有財産に関して彼を訴えようとしている私は、財産を保全するために彼の財産の占有を認められることはない。 なぜなら、もし裁判を受け入れたならば免責されるべきである者は、詐欺を目的として潜匿しているとはみなされないからである。
nec ad rem pertinet, quod fieri potest, ut damnatio sequatur: nam et si in diem uel sub condicione debeatur, fraudationis causa non uidetur latitare, tametsi potest iudicis iniuria condemnari.
そして、敗訴が続く可能性があるということは、このことに関係がない。 なぜなら、期限付きあるいは条件付きで債務を負っている場合であっても、たとえ裁判官の不当な判断によって敗訴を言い渡される可能性があるとしても、詐欺を目的として潜匿しているとはみなされないからである。
sed fideiussorem datum eo tempore, quo nihil in peculio est, teneri putat Iulianus, quoniam fideiussor futurae quoque actionis accipi possit, si tamen sic acceptus est.
しかし、特有財産に何もない時に立てられた保証人は義務を負うとユリアヌスは考えている。 なぜなら、将来の訴えに対しても保証人を受け入れることができるからであり、ただし、そのように受け入れられた場合に限る。
§15.1.50.1Si creditor patrem, qui de peculio tenebatur, heredem instituerit, quia mortis tempus in Falcidiae ratione spectatur, illius temporis peculium considerabitur.
もし債権者が、特有財産について義務を負っていた家父を相続人に指定した場合、ファルキディウス法の計算においては死亡の時が考慮されるため、その時の特有財産が考慮されることになる。
§15.1.50.2Etiam postquam dominus de peculio conuentus est, fideiussor pro seruo accipi potest et ideo, qua ratione, si post actionem dictatam seruus pecuniam exsoluerit, non magis repetere potest quam si iudicium dictatum non fuisset, eadem ratione fideiussor quoque utiliter acceptus uidebitur, quia naturalis obligatio, quam etiam seruus suscipere uidetur, in litem translata non est.
主人が特有財産に関して訴えられた後であっても、奴隷のために保証人を受け入れることができる。 それゆえ、訴訟が開始された後に奴隷がお金を支払った場合、訴訟が開始されていなかった場合と同様にその返還を請求することができないというのと同じ理由により、保証人もまた有効に受け入れられたとみなされる。 なぜなら、奴隷もまた引き受けているとみなされる自然債務は、訴訟へと移行していないからである。
§15.1.50.3Seruus alienus, cum bonae fidei seruiret mihi, nummos a Titio mutuatos mihi dedit, ut eum manumitterem, et manumissi: creditor quaerebat, quem de peculio conueniret.
他人の奴隷が、善意で私に仕えていたときに、ティティウスから借り入れた金銭を、私が彼を解放するようにと私に与え、私は彼を解放した。 債権者は、誰に対して特有財産に関する訴えを起こすべきか尋ねた。
dixi, quamquam creditor electionem alias haberet, tamen in proposito dominum esse conueniendum et eum ad exhibendum mecum acturum pecuniae nomine, quae ipsi esset adquisita nec in eam causam alienata, quae pro capite serui facta proponeretur: neque enim admittendum esse distinctionem existimantium, si non manumittam, domini pecuniam esse, manumissione uero secuta uideri pecuniam ex re mea quaesitam mihi, quoniam magis propter rem meam, quam ex re mea pecunia mihi daretur.
私は答えた。 債権者は他の場合には選択権を有するかもしれないが、この提示された事例においては、主人(真の所有者)が訴えられるべきであり、そしてその主人が、彼に取得され、かつ奴隷の解放のために行われたと提示されている原因のために処分されていなかったその金銭について、提示の訴えを私に対して提起することになる。 というのも、「もし私が解放しないならばそれは主人の金銭であるが、解放が実行されたならば、その金銭は私の財産から私に獲得されたとみなされる」と考える者たちの区別は容認されるべきではないからである。 なぜなら、その金銭は「私の財産から」というよりは、むしろ「私の財産を契機として」、私に与えられたからである。

語釈・文法注

  1. §15.1.50.prqui de peculio cum eo acturus sum — 関係代名詞 qui の先行詞は、直前の mitti non possum の主語である「私」(第1人称単数)である。acturus sum は第1人称単数の未来能動分詞と sum(ここでは省略)による迂言的能動形。
  2. §15.1.50.2actionem dictatam — "actionem dictare" または "iudicium dictare" は、公式の訴訟手続において、訴状や定式書(formula)を原告が被告に提示・交付すること(あるいは訴訟の開始、litis contestatio)を指す実務用語。
  3. §15.1.50.3ex re mea — "ex re mea"(私の財産から)は、善意の占有者が奴隷を通じて取得する財産の法的根拠(ex re bonae fidei possessoris)を指す。これに対し "propter rem meam" は「私の財産(の地位)を契機として」という意味であり、ここでは奴隷が解放を得るために善意の占有者に金銭を渡した行為は、占有者の財産自体から生じた(ex re)のではなく、占有者という地位(res)を契機として(propter rem)行われたにすぎないため、真の主人の所有権が及ぶと判断されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §15.1.50.pr-15.1.50.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:15.1.50.pr-15.1.50.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。