Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §15.1.21.pr-15.1.21.3

主人の悪意による特有財産の減少と算入

2280 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

主人の悪意により特有財産が減少した場合の算入ルール、後見人等の悪意に伴う被後見人の責任関係、および訴訟引き受けにおける義務について解説している。

[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §15.1.21.prSumma cum ratione etiam hoc peculio praetor imputauit, quod dolo malo domini factum est, quo minus in peculio esset.
[告示注解第29巻におけるウルピアーヌス] 極めてもっともな理由から、法務官は、主人の悪意によって特有財産に属さなくなったことも、この特有財産に算入した。
sed dolum malum accipere debemus, si ei ademit peculium: sed et si eum intricare peculium in necem creditorum passus est, Mela scribit dolo malo eius factum.
しかし、主人が彼から特有財産を奪った場合、我々はそれを悪意と理解しなければならない。 しかしまた、債権者らを害するために彼が特有財産を紛糾させるのを主人が許容した場合も、主人の悪意によってなされたとメラは書いている。
sed et si quis, cum suspicaretur alium secum acturum, alio peculium auertat, dolo non caret.
しかしまた、誰かが、他人が自分を相手取って訴えを提起するのではないかと疑っているときに、特有財産を他へと流用するなら、悪意を免れない。
sed si alii soluit, non dubito de hoc, quin non teneatur, quoniam creditori soluitur et licet creditori uigilare ad suum consequendum.
しかし、もし彼が他の者に弁済したのであるなら、責任を負わないということについて私は疑わない。 なぜなら、債権者に対して弁済がなされているのであり、債権者には自己の債権を回収するために注意深く行動することが許されているからである。
§15.1.21.1Si dolo tutoris uel curatoris furiosi uel procuratoris factum sit, an pupillus uel furiosus uel dominus de peculio conueniatur, uidendum.
もし後見人、または精神異常者の財産管理人、または代理人の悪意によってなされた場合、被後見人、精神異常者、または主人が特有財産に関する訴えで訴えられるべきかが検討されねばならない。
et puto, si soluendo tutor sit, praestare pupillum ex dolo eius, maxime si quid ad eum peruenit, et ita Pomponius libro octauo epistularum scribit.
そして私は、もし後見人に支払能力があるならば、被後見人はその後見人の悪意について責任を引き受けるべきであり、何かが彼のもとに達した場合には特にそうであると考え、ポンポニウスも書簡集第8巻にそのように書いている。
idem et in curatore et procuratore erit dicendum.
同じことが、財産管理人および代理人についても言われるべきである。
§15.1.21.2Emptor autem ex dolo uenditoris non tenebitur nec heres uel alius successor, nisi in id quod ad se peruenit.
しかし、買主は売主の悪意について責任を負わない。 相続人その他の承継人も、自己のもとに達した限度においてでなければ、責任を負わない。
Siue autem post iudicium acceptum siue ante dolo factum sit, continetur officio iudicis.
また、悪意による行為が訴訟の引き受けの後になされたか前になされたかにかかわらず、それは裁判官の職務に含まれる。
§15.1.21.3Si dominus uel pater recuset de peculio actionem, non est audiendus, sed cogendus est quasi aliam quamuis personalem actionem suscipere.
もし主人または父が特有財産に関する訴えを拒むなら、彼の主張は聞き入れられるべきではなく、他のいかなる対人訴えと同様に、引き受けるよう強制されるべきである。

語釈・文法注

  1. §15.1.21.prhoc peculio praetor imputauit, quod dolo malo domini factum est, quo minus in peculio esset — 先行する指示代名詞 `hoc` と `quod` 節は同格関係にあり、法務官が特有財産の額に算入した(`imputauit`)具体的な内容を表す。`quo minus` 節は、主人の悪意による行為の結果として「特有財産に属しなくなること」を導く。
  2. §15.1.21.1si soluendo tutor sit — `soluendo` は動形容詞(ゲルンディーウム形) `soluendus` の与格で、「支払能力がある」「資力がある」を意味する法的な慣用表現(`soluendo esse`)である。
  3. §15.1.21.3actionem suscipere — ローマ法における「訴訟の引き受け(防禦)」を表す表現。主人または父は、他人のために直接提訴されるのではなく、奴隷や家子の行為から生じた責任(特有財産訴訟)について被告として「訴えを引き受ける(`suscipere`)」義務がある。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §15.1.21.pr-15.1.21.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:15.1.21.pr-15.1.21.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。