Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §15.1.19.pr-15.1.19.2

二重の特有財産を有する奴隷に関する訴追と責任

2278 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本奴隷と代理奴隷の特有財産に関する訴追範囲について述べた後、持参財産奴隷や収益権の対象である奴隷のように、一人の奴隷が異なる帰属先の特有財産を二重に有する場合の訴訟責任や控除の処理について論じている。

[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §15.1.19.prHinc quaeritur, si ordinarii serui nomine actum sit de peculio, an agi possit et uicariorum: et puto non posse.
[告示注解第29巻におけるウルピアヌス] ここから、もし本奴隷の名において特有財産に関する訴えが提起された場合、代理奴隷の特有財産に関しても訴えを提起できるかが問われ、私は提起できないと考える。
sed si actum sit de peculio uicarii, agi poterit et de peculio ordinarii.
しかし、もし代理奴隷の特有財産に関して訴えが提起されたなら、本奴隷の特有財産に関しても訴えを提起できるであろう。
§15.1.19.1Potest esse apud me duplicis iuris peculium: ut puta seruus est dotalis, potest habere peculium, quod ad me respiciat, potest et quod ad mulierem.
私の許に二重の法律上の性質を有する特有財産が存在することがあり得る。 たとえば、奴隷が持参財産に属する場合、彼は私に帰属する特有財産を持つことも、妻に帰属するものを持つこともできる。
nam quod ex re mariti quaesiit uel ex operis suis, id ad maritum pertinet: et ideo, si respectu mariti heres sit institutus uel ei legatum datum, id eum non debere restituere Pomponius scribit.
というのも、彼が夫の財産から、あるいは自身の労働から得たものは夫に属するからである。 したがって、夫に関連して彼が相続人に指定され、あるいは彼に遺贈がなされた場合、夫はそれを返還する義務がないとポンポニウスは書いている。
si igitur mecum agatur ex eo contractu qui ad me respicit, utrum omne deducam quodquod debetur mihi, siue ex mea causa siue ex ea quae ad uxorem respicit? an uero separamus causas quasi in duobus peculiis, ut et causa debiti quod petitur spectetur? ut, si quidem ex eo peculio agatur, quod ad mulierem spectat, id deducam, quod ex eo contractu debeatur, si ex eo contractu, qui ad me respicit, meum deducam? quae quaestio dilucidius est in fructuario tractata, utrum ex eo demum contractu potest de peculio conueniri, quod ad se pertinet, an ex omni.
したがって、もし私に対して、私に帰属する契約に基づいて訴えが提起される場合、私は、私自身の原因によるものであれ、妻に帰属する原因によるものであれ、私に債務があるものすべてを控除するのか。 それとも、求められている債務の原因も考慮されるように、まるで二つの特有財産があるかのように原因を分けるべきなのか。 すなわち、もし妻に帰属する特有財産に関して訴えが提起されるならば、その契約に基づいて債務があるものを控除し、もし私に帰属する契約によるならば、私自身のものを控除するのか。 この問いは、収益権者の場合においてより明瞭に扱われており、彼に属する契約に基づいてのみ特有財産に関して訴えられ得るのか、それともすべての契約に基づいて訴えられ得るのかが議論されている。
et Marcellus etiam fructuarium teneri scribit et ex omni contractu: eum enim qui contrahit totum serui peculium uelut patrimonium intuitum.
そしてマルケルスは、収益権者であってもすべての契約に基づいて責任を負うと書いている。 なぜなら、契約を結ぶ者は奴隷の特有財産の全体をあたかも彼の個人財産であるかのように期待しているからである。
certe illud admittendum omnimodo dicit, ut priore conuento, ad quem res respicit, in superfluum is, cui quaesitum non est, conueniatur: quae sententia probabilior est et a Papiniano probatur.
確かに、物事が帰属する者がまず訴えられた場合、彼に取得されなかった者が余剰額について訴えられるということは、どうしても認められるべきであると彼は言う。 この意見はより説得力があり、パピニアヌスによっても承認されている。
quod et in duobus bonae fidei emptoribus erit dicendum.
このことは、二人の善意の買主の場合にも言われるべきである。
sed in marito melius est dicere simpliciter eum de peculio teneri.
しかし、夫の場合には、彼が特有財産に関して単純に責任を負うと言う方がより良い。
sin autem maritus huiusmodi serui nomine aliquid praestiterit, an aduersus mulierem agentem dotis nomine deducere id possit? et ait, si id quod creditori praestitum est ad utriusque generis peculium pertinebit, pro rata utrique peculio decedere debere.
だが、もし夫がこのような奴隷の名において何らかの給付をした場合、持参財産の名において訴えを提起する妻に対して、彼はそれを控除することができるだろうか。 そして彼は、債権者に給付されたものが両方の性質の特有財産に関係するならば、割合に応じてそれぞれの特有財産から差し引かれるべきであると言う。
ex quo intellegi potest, si ad alterum peculium contractus pertinebit, modo soli uxori detrahi, modo non detrahi, si ad id peculium pertinuit contractus, quod apud maritum resedit.
このことから、もし契約が一方の特有財産に関係するならば、あるときは妻からのみ差し引かれ、またあるときは、契約が夫の許にとどまった特有財産に関係していた場合には、差し引かれないと理解され得る。
§15.1.19.2Interdum et ipsi fructuario aduersus dominum datur actio de peculio, ut puta si apud eum habeat peculium, apud ipsum uero aut nihil aut minus, quam fructuario debetur.
時には、収益権者自身に対しても、所有者に対する特有財産に関する訴えが与えられる。 たとえば、奴隷が所有者の許に特有財産を有しているが、収益権者自身の許には、何もないか、あるいは収益権者に債務がある額よりも少ない場合である。
idem etiam contra eueniet, quamuis in duobus dominis sufficiat pro socio uel communi diuidundo actio:
同様のことは逆の場合にも起こるであろうが、二人の所有者の間では、組合の訴え、または共有物分割の訴えで十分である。

語釈・文法注

  1. 15.1.19.1id eum non debere restituere — 対格不定詞句における代名詞 eum の指示対象が論点となるが、文脈上、持参財産の返還義務を負う「夫(maritum)」を指す。また、対格 id は、奴隷が相続人指定(heres sit institutus)や遺贈(legatum datum)によって得た取得物を指し、対格不定詞句は主節の動詞 scribit に依存している。
  2. 15.1.19.1priore conuento, ad quem res respicit — 奪格絶対句 priore conuento (conueneroの受動分詞。ここでは「訴えられる」の意)と、関係節 ad quem res respicit (物事が関係する相手)の組み合わせ。ut 節内の条件的な状況を提示しており、「事物(契約)が関係する相手(当事者)がまず訴えられた場合」と解釈される。
  3. 15.1.19.2apud ipsum uero aut nihil aut minus, quam fructuario debetur — 比較節 quam fructuario debetur の前の主節において、存在を表す動詞(sit)および peculium の省略を補って読む必要がある。「収益権者(ipsum)の許には[特有財産が]全くないか、あるいは収益権者に債務がある額よりも少ない場合」という構造。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §15.1.19.pr-15.1.19.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:15.1.19.pr-15.1.19.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。